Een van de interessantste recente trends op het gebied van digitale cultuur is de opmars van datavisualisatie – met een meer sexy term ook wel ‘cultural dashboarding’ genoemd. Op Picnic ging een groot aantal sprekers in op deze ontwikkeling, die naar mijn idee ook de journalistiek veel te bieden heeft.

Het idee is simpel. Met de opmars van internet, mobiele telefoons en andere technologieën als gps-navigatie, laten we steeds meer digitale sporen achter. Tegelijkertijd zijn veel traditionele databases online te raadplegen. Al die gegevens kun je relatief gemakkelijk bij elkaar voegen, analyseren en visualiseren. Dat kan op drie manieren interessante journalistieke producten opleveren.

In de eerste plaats kunnen bepaalde ontwikkelingen inzichtelijk gemaakt worden. Kranten gebruikten natuurlijk altijd al graphics om hun artikelen te illustreren. Wat nieuw is, is vooral dat veel meer bronnen beschikbaar zijn. Neem bijvoorbeeld het onderstaande voorbeeld waarin de toespraken van McCain tijdens de Republikeinse conventie wordt gevisualiseerd. Het is een simpele ‘word count’ van zijn speeches die online staan, maar het geeft in een oogopslag een beeld van zijn belangrijkste thema’s.

In de tweede plaats kunnen dit soort visualisaties in real time worden geupdate. Zo geven ze steeds een actueel beeld van bepaalde ontwikkelingen (en is dat uiteindelijk niet een van de uitgangspunten van de journalistiek?). Ben Cerveny van Stamen liet op Picnic een aantal – deels inmiddels bekende – voorbeelden zien die zijn bedrijf heeft gemaakt, zoals de Oakland Crime Map (In Nederland bestaat ook de Misdaadkaart van Nederland , zie ook dit artikel op DNR.

Deze kaart geeft aan op welke plekken in Oakland er welke misdaden worden begaan en is gebaseerd op meldingen van de lokale politie.

Jose Louis de Vicente laat zien dat veel visualisatieprojecten de stad als uitgangspunt nemen. Zelf gaf hij het Spaanse Casas Tristes http://casastristes.org/ als voorbeeld, een website die de ingestorte speculatieve Spaanse huizenmarkt ter discussie stelt door middel van een aantal visualisaties van gegevens over leegstaande huizen en huizenprijzen.
Een derde toepassing van visualisaties kwam opnieuw van Ben Cerveny. Voor de sociale nieuwssite Digg ontwierp zijn bureau een visualisatie
die – live – de dynamiek laat zien van de website.

Ieder nieuw verhaal dat op Digg wordt aangemeld, verschijnt als een bolletje. Als meerdere mensen het verhaal aanmelden, wordt het bolletje groter. Als een gebruiker een tweede verhaal aanmeldt, verschijnt er een lijntje tussen de bolletjes en die lijn wordt dikker als meerdere mensen dezelfde twee verhalen aanraden. Deze visualisatie laat zo een sociaal mechaniek zien dat onzichtbaar is op de gewone homepage. Hier gaat het niet meer om een ‘gewone’ weergave van gebeurtenissen, zoals waar nu de files staan, of welke huizen er te koop staan. Deze visualisaties zijn eerder een interpretatie van de gebeurtenissen: de makers kiezen ervoor om bepaalde relaties uit te zoeken en de verbanden tussen door henzelf bepaalde factoren te analyseren. Opnieuw gebeurt dit in real-time.

De ontwikkeling op het gebied van visualisaties is verwant aan de opkomst van database-journalistiek, die we hier eerder beschreven. Beiden bieden de journalistiek een nieuwe mogelijkheid: in plaats van een verhaal te schrijven waarin een enkel voorbeeld wordt uitgelicht, kan een database worden samengesteld – of geanalyseerd – waarin talloze voorbeelden naast elkaar staan, of juist bij elkaar worden gevoegd om een grotere ontwikkeling inzichtelijk te maken.