Als het aan het Belgische Fonds Pascaal Decroos, een steunfonds voor onderzoeksjournalistiek, ligt, is er over niet al te lange tijd een Europees stimuleringsfonds. De eerste 50.000 euro, bedoeld om een bureau te bemensen, zijn al binnen, aldus Ides Debruyne, directeur van het Fonds Pascal Decroos.

Debruyne kondigde de oprichting van het Europees Fonds voor Onderzoeksjournalistiek aan in een artikel (zie hieronder) op de website www.mediakritiek.be. Desgevraagd licht hij toe: “Sinds enkele jaren probeert het Fonds Pascal Decroos een Europees Fonds uit de grond te stampen. We vinden dat er te weinig Europese onderzoeksprojecten gerealiseerd worden en dat het voor de meeste media – die regionaal georganiseerd zijn en nauwelijks aandacht besteden aan de EU – jammer genoeg niet evident is om te investeren in internationale onderzoeksprojecten. Dit valt te betreuren omdat de nationale staten meer en meer bevoegdheden naar internationale organisatie overhevelen (en ook naar de regio’s). Er is dus geen watchdog op EU-niveau en daardoor zijn de kiezers niet goed geïnformeerd.

Nu willen we met tal van andere Europese organisaties van onderzoeksjournalisten, zoals de Vereniging van Onderzoeksjournalisten (VVOJ), SKUP (Noorwegen), Netzwerke Recherche, een nieuw fonds opzetten. Een eerste vergadering hielden we tijdens de wereldconferentie in Noorwegen. Op lange termijn mikken we op structurele financiering van de Europese overheid. Daarom hebben we het idee nu al via het Europees parlement voor de tweede keer in het budget laten opnemen. De eerste keer werd het eruit gehaald door de nationale vertegenwoordigers. We hopen dat het deze keer er wel in blijft, maar daar zijn we nog niet zeker van.

Om het op korte termijn op te zetten, trokken we tegelijk de kaart van het zoeken naar ‘seedfunding’ om iemand toch minstens deeltijds zich hierop te laten concentreren. We klopten aan bij het Network of European Foundations (NEF) via de Koning Boudewijnstichting. Dit project werd door het NEF goedgekeurd. Inmiddels heeft een Noorse organisatie (Fritt Ord) ja gezegd en 50.000 euro ter beschikking gesteld (tot eind 2009). Ook een Oostenrijkse holding (Erste) zag het zitten, maar door de kredietcrisis is de timing wat moeilijk. Ook de Koning Boudewijnstichting zal hier wellicht geld in stoppen om het schip vlot te trekken.”

Hieronder het artikel van Ides Debruyne, dat eerder verscheen op www.mediakritiek.be

Knack start deze week met een interessante reeks over ‘De plannen van de farma-industrie’. Het Belgische Fonds Pascal Decroos voor Bijzondere Journalistiek en het Nederlandse Fonds voor Bijzondere Journalistieke projecten financieren dit internationaal project dat in drie landen (België, Nederland en Denemarken) gelijktijdig in printmedia wordt gepubliceerd. Dit onderzoeksjournalistiek project is om diverse redenen een lichtpunt en een testcase in de Europese journalistiek. En dit om meerdere redenen.

Het project belicht een Europees thema. Met andere woorden, de Europese Commissie is bij machte om de farmaceutische industrie toe te staan om patiënten rechtstreeks te informeren over receptgebonden geneesmiddelen. De drie journalisten (Marleen Teugels, Joop Bouma en Brigitte Alfter), die geruime tijd aan dit dossier werkten, onderzochten de hoofdrolspelers en brachten de mogelijke problemen in kaart.

Het is belangrijk dat dit in diverse landen verschijnt en als het even kan tegelijkertijd. Op dit moment is het farma-dossier hot news in Denemarken, Nederland en misschien ontstaat ook in België deze discussie? Het onderwerp moest echter van de Knack-cover wijken voor het Fortis-drama. Bedoeling is dat dit onderzoek in heel wat EU-landen verschijnt.

De journalisten gebruikten voor hun onderzoek officiële documenten. Ze testten meermaals de openbaarheidsregelgeving in de diverse landen en op Europees niveau. (Brigitte Alfter is gespecialiseerd in de Europese openbaarheidswetgeving. Zij is hoofdredacteur van Wobbing Europe.) Dit onderzoek is gebaseerd op ‘facts & figures’ en is goed gedocumenteerd. Dat moet ook wel, als je weet dat het team onderzoeksjournalisten grote bedrijven (vele malen groter dan hun mediabedrijf waarvoor ze werken) bekritiseren.

Voor het eerst organiseren Europese onderzoeksjournalisten zich in een gespecialiseerd netwerk. Het is geïnspireerd op het Amerikaanse international Consortium of Investigative Journalists. Het Investigative Reporters Network Europe of kortweg IRENE zal op de VVOJ-conferentie in Brussel de methodes, valkuilen en effecten van het onderzoek uit de doeken doen.

Dergelijke testcases tonen aan dat externe financiering noodzakelijk is. Een redactie kan dergelijk onderzoek niet dragen. Zeker de Vlaamse redacties zien hier het nut niet van in. Europa ligt voor hen nog steeds in het buitenland. Het Fonds Pascal Decroos erkent dit probleem en start binnenkort met een heus Europees Fonds voor Onderzoeksjournalistiek.