Journalisten en ombudsmannen opgelet! De kritische mediaconsument van morgen stuurt geen boze brief en de telefoon laat ‘ie ook liggen. Als hij een artikel knoeiwerk vindt, veroordeelt hij het stuk met één muisklik. Subjectieve passages in artikelen worden gemarkeerd en via internet met de wereld gedeeld. Dat is de toekomst als het aan internetdiensten NewsCred en SpinSpotter ligt. Deze recent opgerichte services maken de internettende mediaconsument tot controleur van de journalistiek. De Nieuwe Reporter sprak met de mannen achter beide diensten en vroeg mediawetenschapper Mark Deuze om er zijn licht over te laten schijnen.

NewsCred – gelanceerd in augustus – werkt vrij simpel. Na registratie kunnen gebruikers van NewsCred een eigen online krant samenstellen. Wat er in de krant komt te staan en wat niet bepaalt de gebruiker deels zelf door media te selecteren. Binnen de categorie technology kiezen gebruikers bijvoorbeeld of ze berichten van Wired willen ontvangen. Daarnaast bepalen alle NewsCred-gebruikers samen welk nieuws betrouwbaar is. Ieder artikel kunnen gebruikers credits of discredits geven. Als een artikel wordt afgekeurd, daalt de betrouwbaarheid van het stuk en wordt het binnen de online-krant ook minder prominent gebracht. Daarnaast hebben de plus- en minpunten ook invloed op andere stukken van het medium en de journalist die het stuk op internet publiceerde. Media of auteurs waar veel stukken van worden afgekeurd, krijgen een steeds minder prominente plek in de online kranten die NewsCred-gebruikers zelf samenstellen.

SpinSpotter – gelanceerd in september – werkt niet met een eigen website als basis, maar met een toolbar voor internetbrowsers. Via die toolbar kunnen internetters woorden selecteren op websites. Vervolgens kunnen ze aangeven wat ze fout – spin – vinden aan dat woord en waarom ze dat vinden. Om dat te visualiseren: een Amerikaanse nieuwswebsite citeert Obama in de kop van een artikel dat zowel over Obama als McCain gaat. Een gebruiker van SpinSpotter valt dat op en selecteert de kop. Hij geeft dan aan dat hij de kop unbalanced vindt, omdat Obama geciteerd is en daarmee de focus in zijn ogen te veel op Obama komt te liggen. Dat wordt vervolgens teruggekoppeld aan SpinSpotter. De volgende gebruiker van de dienst die dezelfde website bezoekt, ziet dat de kop gemarkeerd is en waarom dat zo is.

Waarheidsverdriet
De twee diensten ontlenen hun bestaan volgens mediawetenschapper Mark Deuze aan het feit dat de wereld vergeven is van media. Deuze: “De waarheid, authenticiteit of objectiviteit van iets is nooit meer vast te stellen. Subjectiviteit zit in alle media-uitingen ingebouwd en een autonoom controlemechanisme om de waarheid te achterhalen hebben we niet. Daarbij laten de media ons telkens zien dat voor elk feit er ook wel weer een feit bestaat dat het andere feit tegenspreekt. Waar deze twee diensten op inspelen is waarheidsverdriet: het permanent uitblijven van consensus over wat waar of belangrijk is.”

Ook sluiten NewsCred en SpinSpotter aan bij een veel bredere trend, vindt Deuze. Vroeger was het volgens de hoogleraar aan de elite – “zelfbenoemde diepe denkers, wetenschappers en politici” – om de waarheid te bepalen. “Nu neemt bijna iedereen die houding aan. Dat is een houding die bij een consumentenmaatschappij past: eindeloos producten met elkaar vergelijken en uiteindelijk niet het beste product kiezen, maar het product waar jij je lekker bij voelt.”

Mediawijs
Als niets meer feitelijk waar is, hoe kan de mediaconsument dan nog de media controleren? Gebruikers van NewsCred en SpinSpotter controleren de media namelijk op basis van informatie die ze elders hebben gelezen. Die informatie kan ook subjectief zijn. Deze vraag illustreert volgens Deuze de paradox waarin mediamakers en -gebruikers zijn beland. “Het is een eindeloze spiraal. In dure termen een triple helix die niet naar boven of beneden gaat, maar een voortdurende dans is van elkaar concurrerende waarheden. De vraag is nu: zijn mensen mediawijs genoeg om dit te doorzien?”

Op die vraag heeft SpinSpotter-oprichter Todd Herman zijn antwoord klaar: “Wij vragen niemand om te beoordelen of een artikel journalistiek verantwoord is. We vragen onze gebruikers slechts om aan te geven wanneer zij vinden dat een journalist de spin rules heeft overtreden. Gebruikt de journalist superlatieven zonder deze te staven met feiten? Vindt de lezer dat de journalist bronnen gebruikt die op belangenverstrengeling wijzen? En als we ontdekken dat iemand onterecht iets aan heeft gewezen als spin verwijderen wij die markering en daalt het vertrouwen in die SpinSpotter binnen ons systeem.”

Shafqat Islam, medeoprichter NewsCred, heeft er alle begrip voor dat gebruikers soms een artikel verkeerd beoordelen. “We geloven niet dat iedere gebruiker een expert is op elk gebied. Maar we geloven wel in het principe van wisdom of the crowds: dat de resultaten die alle gebruikers samen generen betekenisvol zijn en we daar terechte conclusies uit kunnen trekken. Iedere gebruiker heeft kennis op een bepaald gebied en kan de kwaliteit van het ene artikel beter inschatten dan van het andere. Iedereen maakt ook wel eens een fout. Maar wie zegt dat mediaconsumenten niet de kwaliteit van een artikel kunnen bepalen of de waarde van een stuk inschatten, onderschat hen.”

‘Lijf NewsCred en Spinspotter in’
Om misbruik tot het minimum te beperken, controleren beide diensten het stemgedrag van hun gebruikers. Ze willen voorkomen dat een grote groep zich op de dienst stort en deze misbruikt. Bijvoorbeeld een bedrijf dat massaal artikelen over zichzelf goedkeurt. Islam: “Allereerst hebben wij vele technische controles: ip-adres, tijd die tussen de stemmen zit, stemgeschiedenis, enzovoort. Daarbij denken we er over om gebruikers verplicht een reden op te laten geven als ze een artikel afkeuren. Ook spelen we met de gedachte om pas 24 uur na de registratie een account te activeren.” SpinSpotter laat studenten controleren welke woorden er gemarkeerd worden. “Een groep universitaire studenten journalistiek controleert voor ons of alle markeringen voldoen aan onze spin rules”, legt Herman uit.

Ondanks Deuze’s kritische vraag over de mediawijsheid van de mediaconsument vindt de mediawetenschapper het zonder twijfel een goede zaak dat deze twee diensten er zijn. “Het is treurig dat in Amerika de ombudsmannen de eerste slachtoffers zijn nu er banen verdwijnen bij nieuwsredacties. De journalistiek heeft begrijpelijkerwijs moeite zich kwetsbaar op te stellen, maar dat heeft ook te maken met het feit dat nieuwsbedrijven niet investeren in diegenen die dat wel doen. Daarbij zit de journalistiek in een genadeloze split: dien het publiek en de adverteerder. Tegelijkertijd biedt deze realiteit creatieve uitdagingen. Ik zou als nieuwsdienst dit soort sites inlijven, zelf opzetten of in ieder geval aanmoedigen.”