De Britse journalist Nick Davies is ‘hot’. Hoewel zijn boek ‘Flat Earth News’ slechts in het Verenigd Koninkrijk uitkwam, reist hij momenteel de hele wereld over om over zijn boek te vertellen. Tien studenten en drie docenten van Fontys Hogeschool Journalistiek bezochten afgelopen week de Britse ‘journalist van het jaar’, enkele uren voor hij vertrok naar Brussel voor weer een bijeenkomst (VVOJ) waar zijn boek centraal stond. FHJ-student Daan de Hulster schreef onderstaand stuk over de ontmoeting.

Nick Davies, freelancer voor The Guardian, lag er een dag voor het verschijnen van zijn boek Flat Earth News wakker van. Hoe zou de journalistiek reageren? “Als je een boek schrijft waarmee je de aanval zoekt, is dat beangstigend. Je bent nooit honderd procent zeker van je gelijk. Misschien was ik wel iets vergeten, wie weet zat er een killer fact in mijn boek’’, aldus Davies.

In zijn boek, dat begin dit jaar uitkwam, had hij kritiek op de werking van de journalistiek. Journalisten komen nauwelijks achter hun bureau vandaan, PR-afdelingen domineren de krantenpagina’s en feiten worden amper gecheckt. Enkele conclusies die Davies deed.

“Er kwamen twee soorten reacties’’, aldus Davies. “Er was een grote groep journalisten uit Groot-Brittannië die me dankte voor wat ik gezegd had. En er was een kleine groep die me fysiek wat aan wilde doen. Iemand van The Observer zei dat hij me in mijn gezicht wilde slaan.’’
Het bleef bij verbaal geweld. En een aantal kritische recensies. “De slechtste was van Peter Preston, een oud-collega bij The Guardian. Hij was heel negatief. Mijn boek was volgens hem een rotzooitje. Ik werd er zowat depressief van, The Guardian is nota bene mijn eigen krant. Maar lezers van die krant zijn niet dom. Mijn boek was na de eerste dag in de webwinkel van The Guardian al uitverkocht.’’

Geen ‘killer fact’
Voor de nieuwe druk is Davies nagegaan of alle kritiek op zijn boek klopt. Hij kwam uiteindelijk tot dertig kleine aanpassingen. Killer facts vond hij niet.

In Flat Earth News beschrijft Davies de term ‘churnalism’. Daarmee bedoelt hij journalistiek waarbij journalisten uit tijdgebrek niet in staat zijn de waarheid precies uit te zoeken en passief nieuwsgaren door gebruik te maken van het materiaal dat hun kant opkomt. Een term die volgens Davies bij de media al redelijk is ingeburgerd. “Ik heb de term churnalism niet bedacht, wel populair gemaakt, het wordt nu vaak gebruikt. Ik heb de media er bewust van gemaakt. Om te voorkomen dat journalisten op zo’n manier te werk gaan, moet iemand ze eigenlijk churnalism afleren. Dan weten ze in ieder geval hoe het niét moet.’’

In een aantal recensies van zijn boek kreeg Davies kritiek omdat hij wél goed aan zou tonen wat er mis is met de journalistiek, maar geen oplossingen biedt. Met het afleren van churnalism doet hij een suggestie. En hij heeft er meer om goede journalistiek te bedrijven. “Met elkaar discussiëren op de werkvloer is een belangrijk deel van het werk. Net als de office politics. Een medium moet jou als journalist de ruimte geven om aan een goed verhaal te werken.’’ Hij doet deze aanbeveling ondanks dat hij zelf in zijn boek aantoonde dat journalisten steeds minder tijd hebben voor het schrijven van een verhaal.

Daarnaast moeten journalisten volgens Davies de eigenschap ontwikkelen om bij het schrijven van een verhaal te ‘pauzeren’. “De beste manier om een verhaal te maken is te zeggen: ‘hang on a minute’. Sta stil en vraag jezelf af of iets wel klopt. Dat is iets wat een journalist zich aan moet leren.’’

“Obama is geen messias”
Met zijn boek wilde Davies de structuur van de journalistiek laten zien. Hij ziet nog steeds voorbeelden van hoe het volgens hem niet moet. “De meeste berichtgeving over Barack Obama was zwak. Het was niet op de inhoud maar op emotie gericht. De journalistiek heeft gefaald haar werk goed te doen. Obama is geen messias. Al zijn PR is gebaseerd op het woord ‘change’. Ik twijfel of hij dingen daadwerkelijk gaat veranderen. Bij de voorverkiezingen in de staat New Hampshire had The Guardian daar meer journalisten ter plekke dan in Afrika, Azië en Zuid-Amerika bij elkaar. Maar als je in Engeland op straat vraagt wat de standpunten van Hillary Clinton zijn, weten weinigen het.’’

In Groot-Brittannië kondigde minister Jacqui Smith deze week een wet aan waarin staat dat mannen die sex hebben met prostituees die hun beroep onder dwang uitvoeren, bestraft kunnen worden voor verkrachting. “Die wet komt er alleen omdat de kranten schrijven over vrouwenhandel uit Oost-Europa’’, aldus Davies. “Maar ik denk dat dat fout is. Ten eerste heeft elke krant het over andere getallen. Het varieert van dertig- tot tachtigduizend vrouwen per jaar. En Polen is lid van de EU, dus vanuit Warschau gaat het helemaal niet om mensensmokkel. Als journalist moet je dat goed uitzoeken. Maar dat gebeurt niet. Een commerciële krant vindt zo’n verhaal hartstikke mooi. In principe kan elk verhaal gecheckt worden. Maar als je iets niet weet, moet je dat toegeven.”

Vindt Davies dat de journalistiek vroeger beter was? ,,Ik vind van wel. Ik ben nu 33 jaar journalist en heb het slechter zien worden. Er zijn minder journalisten voor meer verhalen. En er heerst de gedachte dat “als iemand anders het heeft, wij het ook moeten hebben”. The Guardian schrijft nu bijvoorbeeld ook over Paris Hilton. Vroeger heerste er bij kranten politieke druk. Nu is dat commerciële druk. De kranten die misschien overleven zijn de niet-commerciële. Die hoeven niet per se geld te verdienen.”

En wat is volgens Davies de toekomst van de journalistiek? “Het oude model werkt niet meer. Er zijn steeds minder lezers en adverteerders. Dus moeten we naar een nieuw model. Ooit wordt nieuws op een draagbaar scherm via internet de standaard. Iedereen gaat dat gebruiken. Dan kunnen we geld besparen doordat we de krant niet meer drukken en de krant niet hoeven te bezorgen.”

Maar waar moet het geld dan vandaan komen? Betalen voor nieuws op internet is immers niet gebruikelijk. “Bedrijven kunnen gericht adverteren op websites, al is dat nog niet voldoende. We moeten naar een ‘wikiness-model’. Het gebeurt al in de Verenigde Staten. Geld moet komen van organisaties en lezers. Een medium kan vragen wat ze volgens lezers moeten onderzoeken. Diezelfde lezers moeten dan ook het benodigde bedrag bij elkaar brengen, zodat het medium het kan uitvoeren. Ik weet alleen niet of zoiets ook echt groot gaat worden. Het risico bestaat dat de rijkeren gaan investeren uit eigenbelang.’’

Wie na het lezen van Flat Earth News het idee heeft dat het niet meer goed komt met de journalistiek, hoeft dat volgens Davies niet te hebben. “Ik wil niet depressief overkomen. De journalistiek is niet dood, het is alleen ziek. Ik ben net begonnen aan een nieuw verhaal voor The Guardian. ‘Ik begin het licht te zien’, is de eerste regel.”

Het boek ‘loslaten’ kan Davies voorlopig nog niet. Hij is ‘hot’. “Ik ben in bijna alle landen van Europa geweest om over mijn boek te praten. Binnenkort ga ik daarvoor naar India en Australië. Het verbaast me omdat het boek alleen in Groot-Brittannië is uitgebracht. Maar ik doe het met groot plezier. Het was het waard.’’