10 reacties

1. Alexander, je maakt geloof ik een denkfout. De nieuwe wet gaat wel degelijk voor iedereen gelden, en niet alleen voor ‘serieuze journalisten’ en ‘serieuze bloggers’. Wat we daaronder moeten verstaan, legt de wet juist niet vooraf vast. Daarom ontstaat er ook geen nieuwe categorie van mensen die een beroep doen op het journalistiek verschoningsrecht.

   Wat de wet wel bepaalt, is dat de rechter achteraf moet vaststellen of iemand terecht een beroep doet op zijn verschoningsrecht en daarbij de vraag betrekt of zijn journalistieke product, het verhaal waaraan hij werkte toen hij besloot die bron te beschermen, serieuze journalistiek kan worden genoemd.

   Er is een groot verschil tussen het een en het ander, tussen vooraf en achteraf, tussen het beoordelen van journalisten en het beoordelen van een journalistiek product.

   Zoals ik in mijn post over het wetsvoorstel probeer uit te leggen, sluit het wetsvoorstel naadloos aan bij geldende jurisprudentie. We krijgen een verschoningsrecht dat we, op een enkel detail na, al hebben.

2. Henk, ik maak naar mijn idee geen denkfout. Ik beweer hetzelfde als jij: in beginsel kan iedereen zich beroepen op het verschoningsrecht. Maar om dat gehonoreerd te zien zal de rechter bekijken of bij de totstandkoming van de bewuste publicatie de beroepsethische normen van de journalistiek wel zijn gevolgd. Als dat niet het geval is dan zal de maker van die publicatie geen verschoningsrecht toekomen.

   Stel je voor: een journalist hoort van een politieagent dat de politie een smoes heeft verzonnen om een inval te kunnen doen in een huis en daar toevallig een wapenarsenaal aantreft. De journalist publiceert deze onthulling zonder het verhaal verder te checken of wederhoor te plegen bij de politie. Volgens dit wetsvoorstel heeft hij zich niet gehouden aan de beroepsethische normen en is hij verplicht om zijn bron te onthullen als de rechter daar om vraagt.

   De NVJ blijkt ook niet zo gelukkig met dat voorbehoud in de wet, zie http://pleijter.blogspot.com/2008/11/nvj-wilde-geen-verwijzing-naar.html
   Het lijkt naar mijn idee alsof de wet heel ruim is omdat iedereen er een beroep op zou kunnen doen, maar als je nauwkeuriger kijkt lijkt het erop dat de minister nu heel slim een soort van journalistieke kwaliteitsnorm in de wet heeft gestopt…

   Overigens vind ik het een heel goed uitgangspunt om voorrechten als bronbescherming te baseren op publicaties en niet toe te kennen aan personen. Zie een eerder bericht van me hier: http://www.denieuwereporter.nl/?p=1355

3. Alexander, we het zijn meer eens dan ik dacht. De vraag is natuurlijk hoe de rechter omgaat met die beroeps-ethische normen. In het uiterste en slechtste geval leidt dat ertoe dat hij de facto checkt of iemand behoort tot de beroepsgroep van de professionele journalisten. In het beste geval kijkt hij echt alleen naar de journalistieke “daad”, en ja, dat kan ertoe leiden dat ook professionele journalisten aan het kortste eind trekken, dwz vast blijven zitten. Blijft over mijn grote vraag (die Thomas Bruning of Arnoud Engelfriet maar eens moet beantwoorden): wat schieten we op met dit wetsvoorstel ten opzichte van bestaande jurisprudentie?

4. @ Henk
   Die laatste vraag kun je zelf toch wel beantwoorden? Zodra het verschoningsrecht wettelijk is vastgelegd, zullen journalisten niet meer door de eerste de beste rechter-commissaris in de cel worden gezet, zoals Voskuil in 2000 en Mos en De Haas in 2007 overkwam. Wie dat niet herkent als winst, moet zijn ogen uitwrijven.

   Het wetsvoorstel kan worden verbeterd, zie ondermeer de bezwaren van de NVJ. Maar essentieel is het uitgangspunt van de nieuwe wet: brongeheim. Daar mag alleen in uitzonderlijke gevallen van worden afgeweken. In de huidige wetspraktijk hanteert het OM de omgekeerde regel dat journalisten alleen in ‘uitzonderlijke gevallen’ bronbescherming genieten en knabbelt men ook nog aan de reikwijdte daarvan. Dat is echt een belangrijk verschil.
   Meer argumenten vind je op: http://www.vvoj.nl/cms/archives/417

5. De minister wil het verschoningsrecht alleen toekennen aan mensen die ‘een betekenisvolle bijdrage’ leveren aan het publieke debat. En dat ‘betekenisvolle’ houdt in: je houden aan de beroepsethische normen, zoals het controleren van feiten, verificatie van bronnen, recht op weerwoord en op rectificatie.

   Alexander,

   For your good knowledge: ER BESTAAT GEEN VERPLICHTE NORM TOT WEDERHOOR en dus al helemaal geen ‘recht op wederhoor’. Ik vind het verbijsterend dat je dat niet eens weet. Volgens vaste Europese rechtspraak heeft de journalist ‘maximale vrijheid zelf te bepalen hoe hij te werk gaat’ bij zijn publicaties en de beslissing al of geen wederhoor toe te passen ligt geheel bij hemzelf. Dat is allemaal tot in den treure uitgeprocedeerd in de zaak Westenberg/Kat. Maar ja, de (oude) media schrijven daar niet over omdat ik kritiek heb op de oude media.
   Er zijn tal van situaties denkbaar waar het bieden van wederhoor juist rampzalig kan uitpakken.
   groet,

   Micha Kat

6. Micha, ik beweer ook niet dat er een recht op weerwoord bestaat, maar met deze woorden staat het beschreven in de toelichting op het wetsvoorstel. Al die journalistieke beginstelen zijn nooit VERPLICHTE NORMEN geweest. Maar naar mijn idee lijkt het er nu op dat de minister ze met dit wetsvoorstel heel slinks in de Nederlandse wet heeft gefrommeld. Merkwaardig dat daar niet wat meer discussie over is…

   Ik ben het verder met je eens dat wederhoor helemaal geen garantie is voor goede berichtgeving. Wederhoor betekent slechts meningen tegenover elkaar zetten, maar hoeft totaal geen bijdrage te leveren aan de waarheidsvinding.

7. @thanx Alexander!

   Het zou aardig zijn eens een apart artikel te maken over de pro’s en con’s van wederhoor. Ik hou me aanbevolen!

   groet

   Micha

8. @Jeroen: Ik was geen voorstander van een Nederlandse verschoningswet voor journalisten omdat ik bang was dat de minister ons vak zou dichttimmeren. Nu hij dat niet doet, sta ik hooguit sceptisch tegen het wetsvoorstel. Omdat ik eerst de praktijk wil afwachten.

   Ook in het nieuwe wetsvoorstel kan een officier van justitie nog steeds gijzeling van een journalist gelasten. Nieuw is dat binnen drie dagen de rechtbank dat besluit moet toetsen en dat een eventuele gijzeling niet langer dan zestien dagen kan duren. Die maximale termijn was dertig dagen. Het verschil lijkt me inderdaad winst.

   Ik begrijp dat jij en Jens vd Brink ervan uitgaan dat deze Nederlandse wet tot een grotere terughoudendheid zal leiden bij het OM om journalisten te gijzelen, groter in elk geval dat het EVRM en Europese jurisprudentie hebben opgeleverd. We zullen het zien. Het wetsontwerp laat in elk geval verontrustend veel ruimte voor interpretatie.

   Overigens kan ik me ook wel iets voorstellen bij de argumenten van Alexander hierboven. Het blijft een rare figuur dat een rechter aan de hand van beroepsethische normen – ben jij een kwaliteitsjournalist of een eigenwijze entertainer – moet gaan bepalen of iemand gegijzeld mag worden. En nog gekker is dat hij zich mag laten voorlichten door een collega-journalist.

   Zou jij Jeroen je voor zo’n rol laten vragen als een rechtbank moest besluiten over pakweg mijn gijzeling? Wat zou je ervan vinden als Thomas Bruning moest adviseren over jouw hechtenis?

9. Ik ben ook benieuwd waar een rechter zich op gaat baseren om vast te stellen wat nou precies die beroepsethische normen zijn. Wellicht gaat hij dan uit van de Leidraad van de Raad voor de Journalistiek? Of de Code van het Genootschap van Hoofdredacteuren?

10. Aaa.. dat is een interessant punt dat Alexander aansnijdt. Ik zie zelf geen probleem dat het wetsvoorstel het verschoningsrecht voorbehoudt aan mensen die voor journalistieke waarden staan (ik parafraseer het maar even zo). Dat heeft te maken met de legitimatie van journalistiek in de samenleving. Iedereen die daar wel moeite mee heeft, moet me maar eens uitleggen waarom – zonder in clichés te vervallen of een paniekerig ethos uit te dragen.

    Tegelijkertijd ben ik blij dat het wetsvoorstel dat journalistieke profiel niet nader precisieert en dat aan de rechter toevertrouwt. Op het moment dat de rechter te dicht tegen bijvoorbeeld de Leidraad of de Code voor de Journalistiek zou gaan zitten, beschermt 10 EVRM en de jurisprudentie van het Hof de gezonde ruimte tussen recht en moraal. Elke goede advocaat weet daarmee te werken.

    Journalisten blijven altijd – met of zonder deze wet – te maken hebben met een belangenafweging. Dat is niet alleen iets van de politiek, maar ook iets intrinsieks van de journalistiek. Je gebruikt alleen anonieme bronnen als je daar een journalistiek belang voor hebt, toch? Tenminste als je voor een journalistiek profiel staat…

    En wat dat journalistieke profiel dan is – daar is de minister dus terughoudend – dat is stof voor blijvend journalistiek debat waar RvdJ en het Genootschap beiden aan bijdragen. Journalistiek is altijd contextueel.