Wereldwijd lijdt onderzoeksjournalistiek onder de bezuinigingen die veel media noodlottig moeten doorvoeren. Deze edele journalistiek is telkens één van de eerste slachtoffers als redacties in de kosten moeten snijden. Met een oeroud verdienmodel wil het Amerikaanse non-profit internetproject Spot Us onderzoeksjournalistiek uit de sleur halen.

In web 2.0-termen heet de spil van Spot Us crowdfunding. Dat komt er simpelweg op neer dat iemand een idee heeft, dat publiceert op het web en vervolgens anderen bijdragen storten om het idee te verwezenlijken.

Spot Us past dat principe toe op onderzoeksjournalistiek. Iedereen kan op hun website een idee voor een onderzoek plaatsen. Vervolgens kan een journalist daar een concrete opdracht – een pitch – van maken. Donateurs geven aan hoeveel ze willen doneren voor die pitch. Als er voldoende geld is toegezegd, gaat de journalist aan de slag. Wanneer het onderzoek voltooid is, worden de beloofde donaties afgeschreven. Spot Us zorgt er vervolgens voor dat het artikel wordt gepubliceerd.

340.000 dollar subsidie
Het verdienmodel wordt sinds de komst van het internet vaak toegepast. Een van de recentste voorbeelden is de campagne van de democratische presidentskandidaat Barack Obama. Hij gebruikte het web om veel kleine bedragen in te zamelen om zijn campagne te ondersteunen.

Spot Us bevindt zich nog in een proeffase en richt zich voornamelijk op de steden rondom de baai bij San Francisco. Maar dat weerhield de Knight Foundation er niet van om oprichter David Cohn, een 26 jaar jonge student en freelance journalist, een subsidie toe te kennen van 340.000 dollar. Ook de eerste artikelen zijn inmiddels geschreven.

Eerste artikel
Alexis Madrigal, journalist voor Wired, beet de spits af en verrichte speurwerk voor Spot Us. Voor amper 250 dollar schreef de ervaren Madrigal een serie van vijf artikelen over de gevolgen van flink toegenomen gebruik van ethanol als brandstof in Californië. “Qua betaling leek het alsof ik het werk pro deo verrichte. Desondanks zou ik het zo weer doen”, vertelt hij enthousiast.

Madrigal: “Vanaf het eerste moment dat ik van Spot Us hoorde, raakte ik geboeid. Oprichter David Cohn leerde ik kennen via mijn vriendin. In een kroeg legde Cohn zijn idee op tafel. Wat mij zo aantrekt aan zijn plan is dat hij probeert op een andere manier geld te verdienen. Veel media gaan producten verkopen naast hun medium of gaan iets anders doen. Maar ze veranderen niet de manier waarop ze geld verdienen. Cohn doet dat wel. Daar werd ik zo enthousiast van. ‘Ik wil meedoen. Laat mij één van je proefkonijnen zijn’, was mijn reactie.”

Critici: uitverkoop journalistiek
Onderzoek doen en schrijven voor Spot Us is niet anders dan hij dat eerder voor andere media deed, ondervond de journalist. Het enige verschil was dat Madrigal wist wie zijn verhaal financieel steunde. Hij kon zien wie hem betaalde en hoeveel diegenen voor het artikel over hadden. Overigens kan niemand meer dan tien procent van het geraamde geldbedrag doneren.

Volgens critici van Spot Us is crowdfunding de achilleshiel van het project. De journalistiek verkoopt zichzelf aan de lezer, omdat die bepaalt wat hij of zij te lezen krijgt. De donateurs steken namelijk niet zomaar geld in een artikel. Ze hebben een reden en daarmee een agenda is de redenering.

Madrigal: “Die kritiek herken ik. Maar ik zie niet in hoe het feit dat je weet wie je werk betaalt je meer gaat beïnvloeden dan je al werd beïnvloed toen je voor een commerciële uitgever werkte”, vertelt Madrigal. “Als journalist heb je passie voor je vak en heb je journalistieke idealen. Die moeten je ervan weerhouden om donateurs naar de mond te schrijven.” Ook het feit dat financiers deels bepalen – door bepaalde pitches wel of niet mogelijk te maken – op welk onderwerp een journalist zich moet richten, ziet hij niet als nadeel. “Je zoekt iets uit wat de lezer in de eerste plaatst al uitgezocht wilde zien. Dat wilde hij ook als lezer van een krant of ander medium.”

‘Negeer wie je betaalt’Terwijl Madrigal onderzoek deed voor zijn verhaal voelde hij zich niet beïnvloed door zijn donateurs. “Van de mensen die geld gegeven hebben, heeft niemand contact met mij opgenomen. Ik heb niet het gevoel gehad dat ik gestuurd ben.” De journalist wist niets meer dan de namen van de mensen die hem financieel steunde. Hij vond het ook niet nodig om op onderzoek uit te gaan naar meer informatie over zijn donateurs. Madrigal (lachend): “Er stond geen John I Love Ethanol Smith op de lijst.”

“Eigenlijk is het heel gemakkelijk: negeer wie je betaalt. Het komt er op neer dat je de opdracht die je hebt moet scheiden van de mensen die je betalen. Je moet journalistiek bedrijven zoals het hoort. Ongeacht wie je betaalt.”

Toekomst
Hoewel Spot Us is gebaseerd op een oeroud verdienmodel – geldinzameling – heeft het project volgens Madrigal veel aan internet te danken. “De technologie heeft het veel makkelijker gemaakt om gelijkgestemden te vinden die ergens een kleine bijdrage voor willen doneren.”

Volgens de journalist zal Spot Us dan ook alleen maar groter worden. “Het principe achter dit project werkt alleen meer beter als je het naar een nationaal of internationaal niveau tilt. Dan wordt het veel makkelijker om naar niche onderwerpen onderzoek te doen en toch voldoende mensen te vinden die je financieel willen ondersteunen. In het geval van mijn onderzoek had ik namelijk een zeer specifieke groep donateurs: mensen die in biobrandstof zijn geïnteresseerd, in het baai-gebied rondom San Fransico wonen en ook nog eens geld over hebben voor journalistiek onderzoek. Als je dat onderwerp nationaal of internationaal maakt, zijn er veel meer potentiële donateurs.”