Drie betaalde kranten zou hij vroeger hebben meegenomen op een reisje van Brussel naar Amsterdam. Tegenwoordig leest hoofdredacteur van de Vlaamse krant De Standaard Peter Vandermeersch de krant op zijn blackberry. Vandaag las hij in de trein Le Monde en The New York Times. Hij haalt de telefoon uit zijn zak terwijl hij het zegt. Duwt het ding in het gezicht van de volle zaal in de Spui25 in Amsterdam. Het publiek bestaat voornamelijk uit journalisten. Ze zijn gekomen voor de presentatie van het boek De Krant moet kiezen van Warna Oosterbaan en Hans Wansink.

Terwijl krantenland nadenkt over elektronische vormen van mediaconsumptie, maakt Wansink zich druk over het formaat van de papieren versie van de krant. Hij vindt het belachelijk dat je in deze tijd “twee kaartjes moet kopen als je de Volkskrant of de NRC wilt lezen in de trein”. Hoofdredacteur van de NRC Birgit Donker denkt dat je met het door Wansink bepleite tabloidformaat de hiërarchie van het nieuws niet goed kunt weergeven. Hoofdredacteur Broertjes zou ook eerder kiezen voor het Berliner-formaat. Hij vindt tabloid maar niks. “Het AD op zaterdag ziet er niet uit.”

Wansink en Oosterbaan hebben niet alleen ideeën over de papieren krant. Zo vinden ze dat de krant op internet bij zijn kerntaak moet blijven. De kerntaak van de krant is volgens Wansink schrijven, niet “televisietje spelen”. Bij het horen van deze term werpen de drie hoofdredacteuren eensgezind een dam op. Broertjes vindt het zo vanzelfsprekend dat er bewegend beeld hoort bij een website dat hij niet eens argumenten aandraagt waarom dat zo is. “Op internet moet je iets met bewegend beeld doen, daar kom je niet omheen”.

Vervelende reacties
Over vorm worden de drie hoofdredacteuren het met de twee journalisten niet eens. Over de inhoud ook niet. Volgens Oosterbaan hebben lezers behoefte aan duiding en analyse. Het is lekker makkelijk om voor en tegenstanders aan het woord te laten, maar dan weet de lezer nog niet hoe het nou zit. Mensen willen een gids, geen lotgenoot. Donker en Broertjes constateren dat er juist meer duiding in de kranten staat dan ooit. Nog meer duiding zou lezers alleen maar beperken in het vormen van hun eigen visie. En die eigen visie vinden lezers nu juist steeds belangrijker.

Dat is onder andere te merken aan het feit dat steeds meer lezers ook schrijvers zijn. Ze houden bijvoorbeeld hun eigen blog bij. Oosterbaan houdt niet van bloggers. De blogosphere is een wereld van meningen, oprispingen en agressie. Journalisten hebben de neiging zich aan te passen aan deze stijl van schrijven. Dat zouden ze volgens Oosterbaan niet moeten doen. Bloggen heeft met journalistiek niets te maken. Broertjes voegt daar aan toe dat zijn columnisten Martin Bril en Bert Wagendorp ‘beroerd worden” van de vervelende reacties op hun columns.

Kinderarbeid
Vandermeersch maakt korte metten met de klaagzang van zijn Nederlandse collega’s. Als Bril en Wagendorp niet tegen een paar vervelende reacties kunnen, moeten ze niet voor een grote krant schrijven. En die bloggers, die zijn zo slecht nog niet. Bloggers hebben de kinderarbeid bij Nike-fabrieken blootgelegd en aangetoond dat Apple-computers niet zo groen zijn als Apple doet voorkomen. Het in De krant moet kiezen opgehemelde slow journalism is vaak een smoesje voor luie journalistiek. Geen enkele krant heeft voldoende doorgehad dat de overname van ABN-AMRO door Fortis een veel te groot financieel risico was. Dat spoort aan tot bescheidenheid.

De vier aanbevelingen van Oosterbaan en Wansink vinden weinig weerslag bij de hoofdredacteuren van de Volkskrant, de NRC en De Standaard. De auteurs lijken steeds net een stap achter te lopen op de rest. Ze hebben het over papier terwijl de toekomst elektronisch is. Ze willen meer duiding, terwijl duiding in de krant de laatste jaren enorm is toegenomen. Ze hebben een idee over internet dat past bij de tijd dat Broertjes naar eigen zeggen al over de invloed van internet op de krant begon na te denken, namelijk vijftien jaar geleden. Of zoals Broertjes het zegt: “De twee belangrijkste hoofdstukken van het boek zijn niet geschreven.” Ten minste één van die hoofdstukken zou moeten gaan over de grootste onzekerheid in krantenland, het verdienmodel van de toekomst.