Gratis krant voor 18-jarigen: riskant plan

Deze week meldden diverse media dat minister Plasterk overweegt om in navolging van Frankrijk ook in Nederland achttienjarigen een jaarabonnement op een krant cadeau te doen. Hij noemde het plan van de Franse president Sarkozy ‘een charmant idee’ en zou de innovatiecommissie van Elco Brinkman inmiddels hebben gevraagd om de mogelijkheden te onderzoeken.

In Trouw toont Kees Spaan, voorzitter van de Nederlandse Dagbladpers zich een enthousiast voorstander van het plan. Hij vindt achttien jaar een goede leeftijd om mensen bewust te maken van kwaliteitsinformatie. “Als achttienjarigen een jaar lang gratis een kwaliteitskrant lezen schiet die gewoonte wortel.” Hun interesse voor kwaliteitsinformatie zal groeien. Bovendien zullen de oplages van kranten volgens Spaan stijgen.

Dat zijn nogal wat vooronderstellingen, waarvan je je kan afvragen of die kloppen. Waarom is bijvoorbeeld achttien jaar een goede leeftijd om mensen het belang van kwaliteitsinformatie bij te brengen? Zou zestien jaar niet beter zijn? Of twintig? Of misschien niet zozeer op een bepaalde leeftijd, maar op het moment dat jongeren het ouderlijk huis verlaten en zelfstandig gaan wonen?

Vervolgens zou je je kunnen afvragen of een gratis abonnement een goede methode is om mensen bewust te maken van kwaliteitsinformatie. Waarom zou dat besef opeens tot mensen doordringen als dagelijks NRC Handelsblad op de mat ploft? Gaan kinderen zich realiseren dat spruitjes gezond zijn als je ze dagelijks een portie voorzet? En schiet daardoor de gewoonte wortel om elke week spruitjes te eten? Mij lijkt dat daar wel wat meer voor nodig is.

Om jongeren bewust te maken van het belang van kwaliteitsinformatie zou je wat doordachter aan de slag moeten gaan. Denk aan de lesprogramma’s van de Stichting Krant in de Klas. Jongeren krijgen dan niet simpelweg een krant onder de neus gedrukt, maar ze leren om informatie te doorgronden en te beoordelen. Zo’n actieve aanpak leidt natuurlijk veel eerder tot inzicht in het belang van kwaliteitsinformatie. Uit onderzoek blijkt bovendien dat door dergelijke projecten jongeren daadwerkelijk positiever gaan kijken naar het belang van kranten. Overigens zou het goed zijn dergelijke projecten niet te beperken tot kranten, maar te richten op alle media, dus heel nadrukkelijk ook op internet.

Behoorlijke stapel kranten
Dan de veronderstelling dat de oplages van kranten door dit plan zullen stijgen. Eerst de vraag: om hoeveel abonnementen gaat het eigenlijk? Volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) woonden op 1 december 2008 205.397 achttienjarigen in Nederland. Als die allemaal een krantenabonnement krijgen levert dat een behoorlijke stapel kranten op, het is zo ongeveer de huidige oplage van NRC Handelsblad.

Maar zal het ook daadwerkelijk leiden tot een oplagestijging van 205.397 kranten? Dat valt te bezien, want een groot aantal van die jongeren woont nog thuis en het is goed mogelijk dat ouders hun dure abonnement opzeggen op het moment dat dochterlief of zoonlief een gratis krantenabonnement ontvangt.

Volgens het CBS bedraagt het aantal zelfstandig wonende achttienjarigen in 2008 17.773. Dus wonen 187.624 achttienjarigen nog in het ouderlijke huis. 45% van de achttienjarigen maakt volgens cijfers van het CBS nu deel uit van een huishouden met een krantenabonnement. Met dit plan bestaat dus het risico dat 84.430 mensen hun betaalde abonnement opzeggen omdat een van de kinderen een gratis abonnement ontvangt. Volgens ‘het charmante idee’ zouden uitgevers zelf opdraaien voor het leveren van kranten, dus dan zouden ze zich lelijk in de vingers kunnen snijden. Bovendien moeten de uitgevers daarna nog maar zien of de ouders weer een betaald abonnement nemen, in de hoop dat de gewoonte van een gratis krant nog geen wortel heeft geschoten.

Tot slot nog dit: een innovatiecommissie die zou komen met een plan voor gratis abonnementen. Het zou een treurige oogst zijn. Tenzij je innovatie beschouwt als het zo lang mogelijk in stand houden van oude media. En noem die commissie dan gewoon de ‘commissie tot behoud van kranten’.

Bovenstaand artikel verschijnt eveneens op de weblog van de auteur.

Alexander Pleijter –

Alexander Pleijter is hoofdredacteur van De Nieuwe Reporter. Hij werkt als universitair docent internetjournalistiek aan de opleiding Journalistiek en Nieuwe Media van de Universiteit Leiden.

Alle artikelen van Alexander Pleijter op De Nieuwe Reporter.

  • Micha Kat

    Dag Alexander,

    Kun je me uitleggen wat je precies bedoelt met ‘kwaliteitsinformatie’? Is dat die ‘informatie’ van bijvoorbeeld de kranten van PCM waarvoor men in Nederland steeds massaler de neus ophaalt? Denk je dat de mensen deze ‘kwaliteitsspruitjes’ wel gaan eten als ze gratis zijn?
    Laat ik het zo zeggen: je houdt niet van spruitjes. Wil ze gewoon niet eten. Je eet liever bloemkool. Dan zegt Plasterk: mensen: de spruitjes zijn gratis! Gaan we dan massaal aan de spuit of niet?

  • Pingback: Gratis krant voor 18-jarigen: riskant plan | Dode Bomen()

  • Ha Micha,
    Die term ‘kwaliteitsinformatie’ heb ik overgenomen uit de reactie van Kees Spaan. Maar een goed punt dat je aansnijdt, want wie gaat bij dit plan bepalen wat ‘kwaliteitsinformatie’ is? Het lijkt me bijzonder ongewenst dat de overheid zou gaan bepalen wat ‘kwaliteitsinformatie’ is. Daarom lijkt het me ook veel beter om jongeren te stimuleren om bewust na te denken over wat zij goede of nuttige informatie vinden, in plaats van het ze door de strot te duwen.

  • P. Assant

    “205.397 achttienjarigen aan de krant”

    Mijn eerste gedachte toen ik dit las was:

    205.397×2 handen = 410.794 vieze handjes iedere dag die weer een extra keer gewassen moeten worden na het lezen.

    Op jaarbasis zijn dat 410.794×365 = 149.939.810 vieze handen die 1x extra gewassen moeten worden na het lezen van de krant.

    En dan heb ik het nog niet eens gehad over de verkwisting van electriciteit die optreedt wanneer je de krant leest, de PC staat dan immers ongebruikt aan.

    De hoeveelheid bomen en benzineverbruik, het inktafval van de drukpers, het is allemaal een onnodig extra aanslag op het mileu, infrastructuur, schepping van meer oud papier, oftwel wat is hier het nut van!?

  • Erick

    Alexander, daarmee kom je bij het gevoeligste punt van kranten. Zij blijven nog wel even bestaan vanwege de veronderstelling; kwaliteitsinformatie = krant.

    Nu kun je daar nog mee weg komen: nieuwswebsites zijn kranten op het gebied van kwaliteit nog niet voorbijgegaan. Ik geloof dat dat een kwestie van tijd is: de eerste tv-programma’s waren ook minder goed dan radio. En op sommige gebieden is die kentering al geweest: wie gaat nog shoppen voor een grote aankoop zonder eerst online te kijken? Wie bankiert er nog niet via internet. Te denken dat de krant dwz papier de kwaliteit bepaalt, is naief en op den duur dodelijk.

    Maar ik heb het gevoel dat je ondanks je stuk (dat alleen ingaat op de vraag of het goed is voor de oplage) het met me eens bent dat de kranten geen monopolie hebben op ‘kwaliteitsinformatie’. Klopt dat?

  • @Erick: Ik zou niet durven beweren dat goede journalistiek alleen in de krant is te vinden. Op televisie en radio vind je ook prachtige journalistiek. En in toenemende mate ook online. Niet voor niets zei ik mijn stuk over het project Krant in de Klas dat het goed zou zijn het niet te beperken tot kranten, “maar te richten op alle media, dus heel nadrukkelijk ook op internet.”