Het zou zomaar een quizvraag in een tv-spelletje kunnen zijn: welk beroemd interview stond model voor zowel een toneelstuk als een speelfilm? Het antwoord: het 28,5 uur durende vraaggesprek dat Sir David Parradine Frost in het voorjaar van 1977 hield met Richard Milhous Nixon, de 37e president van de VS die drie jaar daarvoor aftrad ten gevolge van het Watergate-schandaal. De speelfilm Frost/Nixon draait vanaf deze week in de Nederlandse bioscopen. Reden om het oorspronkelijke interview nog eens terug te kijken.
Kom er eens om: een interview dat wordt uitgesmeerd over twaalf sessies van ieder twee uur. In iedere sessie zou een thema uit het presidentschap van Richard Nixon centraal staan. Dat was de deal die Nixon in 1975 sloot met de toen 36-jarige Britse journalist David Frost (1939).
Frost – tegenwoordig nog altijd actief als interviewer voor Al Jazeera English – won daarmee de ‘pitch’ om het interview. Er waren immers meer kapers op de kust. Zou wilde NBC News eveneens het interview binnenhalen. Frost bood met zijn productiemaatschappij echter meer geld. Omdat hij de 24 uur interview wilde terugsnijden tot zes uur televisie. NBC wilde er ‘slechts’ twee uur tv van maken.
Eerherstel
Richard Nixon had minstens twee redenen om in 1975 informeel bekend te maken dat er geboden kon worden op een interview. Op de eerste plaats zat hij doelloos en beschadigd thuis. Hij zocht eerherstel. Vond dat de Watergate-zaak hem ten onrechte het imago van een leugenaar en sjoemelaar had bezorgd. Hij wilde laten zien dat hij ook de president was die de Vietnam-oorlog beëindigde, die zorgde voor een ontdooiing van de verkilde relaties met de Sovjet-Unie en China (de beroemde pingpong-diplomatie) en de man die verantwoordelijk was van de redelijk succesvolle ‘Nixon-doctrine‘. Kortom: Nixon vond dat zijn presidentschap onrecht was aangedaan met de oneervolle Watergate-aftocht.
Tweede reden zou zijn geweest dat Nixon geld nodig had. Een aantal van zijn oud-medewerkers was in de gevangenis terechtgekomen en niet uitgesloten kon worden dat zij een financiële claim zouden deponeren bij hun voormalige baas.
David Frost won de race. Waarbij de afspraak werd gemaakt dat Nixon de vragen vooraf niet zou mogen inzien. En dat Nixon tot het uitzendtijdstip van de interviews geen andere media te woord zou staan.
Beide partijen spraken af anderhalf jaar uit te trekken voor de voorbereidingen. Nixon en Frost formeerden daarbij beiden een groep vertrouwelingen rond zich. En zo waren er in 1976 twee teams bezig met het voorbereiden van een interview waarbij er voor beide partijen veel op het spel stond. Frost wilde dat Nixon zich eindelijk eens zou uitspreken over zijn rol in de Watergate-affaire. Frost kon daarbij naam maken als politiek interviewer, waar hij tot dan toe voornamelijk in de entertainment-industrie had geïnterviewd. Richard Nixon moest zijn imago oppoetsen om weer enigszins een sociaal leven te kunnen leiden. Iedereen keek hem tot dan toe met de nek aan.
Watergate-sessies in het collectief geheugen
Ziehier het gegeven voor het toneelstuk Frost/Nixon dat in augustus 2006 in het Londense Donmar Warehouse theater in première ging. De Britse acteur Michael Sheen tekende voor de rol van David Frost, de Amerikaan Frank Langella kroop in de huid van Richard Nixon. In maart 2007 verhuisde het stuk naar Broadway (New York). Acteur Frank Langella won een Tony met zijn rol als president. In augustus 2007 begonnen de opnamen van de speelfilm met dezelfde hoofdrolspelers. In oktober vorig jaar ging de speelfilm Frost/Nixon in première.
In zowel het theaterstuk als de speelfilm staan de dramatische elementen rond het beroemde interview centraal (The Guardian bestempelde het vraaggesprek van Frost enkele jaren terug als een van de beste interviews uit de persgeschiedenis). Daarbij valt eigenlijk meteen op dat slechts een klein deel van dat interview als historisch is bestempeld. Want hoezeer Nixon ook zijn best deed om vooral ook zijn successen in het gesprek naar voren te brengen: de Watergate-sessies bleven uiteindelijk in het collectieve geheugen hangen.
Dat was ook niet zo heel vreemd. Frost en zijn team stuurden aan op een ‘mea culpa’ en een excuus van de president aan zijn volk. Nixon wilde daar echter niet aan meewerken. Hij vond en bleef volhouden dat hij de wet destijds niet had overtreden. Zeker, hij had fouten gemaakt. Fouten met grote gevolgen. Maar de wet overtreden? Nee!
Omdat Paradine Productions, het bedrijf van David Frost, enkele jaren geleden het Watergate-deel van het interview op dvd uitbracht, kan dat deel van de opnamen met de ogen en de kennis van vandaag de dag worden bekeken. Destijds, na uitzending van de vraaggesprekken, overheerste de mening dat David Frost de winnaar was. Houdt dat beeld nu nog stand?
Anderhalf jaar nadenken
Na het bekijken van de ‘Watergate-tapes’ valt allereerst op hoe goed beide gesprekspartners voorbereid zijn. Frost weet tot in detail waar hij het over heeft. En Nixon… die komt er in de meeste passages een stuk sympathieker uit dan je op basis van het collectieve geheugen geneigd zou zijn te denken. Hier zitten twee mannen tegenover elkaar die anderhalf jaar lang hebben kunnen nadenken over wat ze zouden gaan zeggen, hoe ze het zouden gaan zeggen en wanneer ze dat zouden zeggen.
Nu valt ineens ook op dat Richard Nixon een adembenemend goed acteur was. Kijk bijvoorbeeld eens naar wat Nixon vertelde over hoe hij zijn aftreden ervoer (fragmenten van de vraaggesprekken zijn op internet te vinden):
via videosift.com
Is Nixon een rasacteur of niet? Overtuigend of niet? Ingestudeerd of niet? Het fragment toont een oud-president die weet te communiceren. Die zich bewust is van de (drie) camera’s. Van het effect van zijn woorden. Een Richard Nixon die gevoel heeft voor timing. Voor drama. Kortom: een man die gepokt en gemazeld is in de Amerikaanse politiek, waar tv-appeal voor alles komt. Niet voor niets won Richard Nixon zijn herverkiezing in 1972 (van George McCovern) met een van de ruimste marges ooit. De man was telegeniek tot op het bot. Al was dat niet altijd zo. In 1960 verloor hij de verkiezingen van John F. Kennedy, omdat hij een tv-debat aan de vooravond van de stemmingen, onderschatte. Een zwetende bovenlip en te ruim zittend overhemd gaven Nixon een ziekelijke indruk. Later bewees Nixon dat hij er veel van had geleerd.
Desalniettemin kan Nixon ook tijdens het Watergate-interview zijn masker niet altijd ophouden. Af en toe gluurt de ongeduldige, bozige, arrogante Nixon om de hoek. Bijvoorbeeld in het fragment waarin David Frost, uitermate goed voorbereid, zestien passages opleest uit de gesprekstapes van Nixon, waaruit volgens Frost overduidelijk zou blijken dat de president van de VS willens en wetens de wet overtrad. Nixon zit zich eerst zichtbaar op te vreten, wordt eerst ongeduldig, dan boos, om zich middenin het antwoord te realiseren dat hem dat wellicht niet helpt. En plotseling breekt dan weer die honderdduizendvoud geoefende schmierende glimlach door:
En nog een staaltje ingestudeerd drama van Nixon, als hij antwoord geeft op de vraag of hij denkt dat hij het slachtoffer is geworden van een samenzwering:
Hoogtepunt van het Watergate-deel van het interview (niet op YouTube) is het als David Frost tot de conclusies wil komen. Hij vindt dat Nixon het Amerikaanse volk zijn excuses moet maken. Terwijl Nixon tot dan toe in het interview niet verder wilde gaan dan te erkennen dat hij fouten had gemaakt.
Frost: You have explained how you have got caught up in this thing, you’ve explained your motives: I don’t want to quibble about any of that. But just coming to the substance: would you go further than “mistakes” – the word that seems not enough for people?
Nixon: What word would you suggest?
Op dat moment in het interview maakt David Frost een veelzeggend gebaar. Hij legt het clipbord, dat gedurende het interview steeds op zijn schoot lag, op de grond en kijkt de president aan. Alsof hij nonverbaal wilde laten zien dat hij op dat moment van zijn voorbereiding afweek. Dat de mannen nu echt aan elkaar waren overgeleverd, zonder voorbereiding, zonder clipbord.
Frost: My goodness, that’s a … I think that there are three things, since you asked me. I would like to hear you say … I think the American people would like to hear you say … One is: there was probably more than mistakes; there was wrongdoing, whether it was a crime or not; yes it may have been a crime too. Second: I did – and I’m saying this without questioning the motives – I did abuse the power I had as president, or not fulfil the totality of the oath of office. And third: I put the American people through two years of needless agony and I apologise for that. And I say that you’ve explained your motives, I think those are the categories. And I know how difficult it is for anyone, and most of all you, but I think that people need to hear it and I think unless you say it you are going to be haunted by it for the rest of your life.
In het antwoord dat volgde, gaf Nixon wederom geen krimp. Akkoord, hij had fouten gemaakt. En van die fouten had hij uiteraard spijt. Maar een excuus? Dat kwam uiteindelijk pas min of meer helemaal aan het einde van het Watergate-deel van het gesprek:
Nixon: I had a lot of difficult meetings in those last days and the most difficult one, the only one where I broke into tears, frankly except for that very brief session with Erlichman up at Camp David, that was the first time I cried since Eisenhower died. I met with all of my key supporters just the halfhour before going on television. For 25 minutes we all sat around the Oval Office, men that I had come to Congress with, Democrats and Republicans, about half and half. Wonderful men. And at the very end, after saying thank you for all your support during these tough years, thank you particularly for what you have done to help us end the draft, bring home the POWs, have a chance for building a generation of peace, which I could see the dream I had possibly being shattered, and thank you for your friendship, little acts of friendship over the years, you sort of remember with a birthday card and all the rest. Then suddenly you haven’t got much more to say and half the people around the table were crying. And I just can’t stand seeing somebody else cry. And that ended it for me. And I just, well, I must say I sort of cracked up. Started to cry, pushed my chair back.
And then I blurted it out. And I said, “I’m sorry. I just hope I haven’t let you down.” Well, when I said: “I just hope I haven’t let you down,” that said it all. I had: I let down my friends, I let down the country, I let down our system of government and the dreams of all those young people that ought to get into government but will think it is all too corrupt and the rest. Most of all I let down an opportunity I would have had for two and a half more years to proceed on great projects and programmes for building a lasting peace.
En zo werd David Frost gezien als winnaar van het debat. Hij had Nixon immers tot een excuus gebracht. Maar was dat wel zo?
Hoe Frost het tijdens het interview ook proberde, Nixon bleef hardnekkig volhouden de wet niet te hebben overtreden (When the president does it, it is not illegal). Het excuus blijkt bij nadere tekstanalyse een excuus aan zichzelf. Hij vindt dat hij zijn land in de steek heeft gelaten.
Minieme erkenning
En de ontboezeming op het einde, de dramatische vertelling over de laatste in tranen gedrenkte uren in de Oval Office, maken nu eerder een knap ingestudeerde indruk. Niet vergeten mag worden dat Nixon en zijn staf zich anderhalf jaar op dit interview voorbereidden. Daarbij zullen ze lang hebben stilgestaan hoe de lastige Watergate-vragen beantwoord zouden moeten worden. En daarbij zal in het bijzonder aandacht zijn geschonken aan de vraag of er een excuus moest komen. De kans dat Nixon zich op de vraag van Frost op onbekend terrein waagde, is zeer klein. En dus overheerst het beeld van een Nixon die niet verder wilde gaan dan hij wilde gaan en een David Frost die tevergeefs aan de poort rammelde en later de minieme erkenning van Nixon als een journalistieke triomf verkocht.
Dat Frost achteraf als winnaar werd gezien, is tgelijk ook weer niet heel vreemd. In historisch perspectief werd Nixon niet zo heel veel beter van het interview. Hij bleef besmeurd met de Watergate-zaak en al zijn verdiensten bleven daarbij in de schaduw. David Frost had naam gemaakt als politiek interviewer (hij zou daarna alle Amerikaanse presidenten en Britse premiers interviewen). In die zin schoot Frost er het meest mee op. Ook omdat de zes uur die werden uitgezonden, het best bekeken politieke interview uit de Amerikaanse geschiedenis werd. Frost verkocht de reeks over de hele wereld en zal er ook financieel niet slechter van zijn geworden.
Wat resteert is het beeld van een interview dat om meerdere redenen opmerkelijk was. Alleen al vanwege de lengte: 28,5 uur (de afgesproken 24 uur werden verlengd omdat een aantal thema’s nog niet was behandeld). Welke politicus durft het nog aan om, zonder vooraf de vragen te kennen en zonder zeggenschap over de eindmontage, zo’n avontuur aan te gaan?
Een opmerkelijk interview ook, omdat er fors geld voor werd betaald. In de Nederlandse interviewcultuur is het niet gebruikelijk om een openbare bieding te houden voor een interview (maar wellicht dat in de toekomst Marktplaats.nl ook hier diensten kan leveren).
Opmerkelijk ook, omdat Frost zich niet geremd voelde vergaande uitspraken te doen (“Or else you will be haunted for the rest of your life”) en er nog mee wegkwam ook.
En – met de ogen van nu – een opmerkelijk interview vanwege de rust in het gesprek. Geen gehaast voor reclame, er zitten twee mannen tegenover elkaar in de wetenschap dat ze 24 uur tot elkaare veroordeeld zijn. Dan is er geen haast. En dan hoeft er niet veel geïnterrumpeerd te worden.
Wat tevens resteert is het beeld van Richard Nixon als adembenemend acteur. Daar is geen speelfilm of theaterstuk voor nodig. Sterker: hoewel acteur Langella ongetwijfeld een topprestratie leverde in het ‘neerzetten’ van Richard Nixon in toneelstuk en film: er gaat niets boven ‘the real thing’.
Lees bijvoorbeeld eens mee met de dramaische laatste woorden van Nixon in het (Watergate-deel) van het interview:
Yep, I let the American people down. And I have to carry that burden with me for the rest of my life. My political life is over. I will never yet, and never again, have an opportunity to serve in any official position. Maybe I can give a little advice from time to time. And so I can only say that in answer to your question that while technically I did not commit a crime, an impeachable offence – these are legalisms. As far as the handling of this matter is concerned, it was so botched up, I made so many bad judgments. The worst ones mistakes of the heart rather than mistakes of the head, as I pointed out, but let me say a man in that top judge job, he’s got to have a heart, but his head must always rule his heart.
De dvd met het Watergate-deel van de interviews is nog te koop via Amazon.com.
Een 25-minuten durende trailer van de speelfilm Frost/Nixon is te zien bij YouTube.
Meer informatie over leven en politiek van Richard Nixon op de
3 reacties