In het orthodoxe Oekraïne viert men misschien geen kerst op 24 december, toch kwam het bericht uit Amsterdam die dag hard aan. De Telegraaf Media Groep trok de stekker uit ‘Obzor‘ (site op het moment van publicatie offline, red.), de lokale variant van Sp!ts.

Josja Zijlstra van TMG legt uit: “Die mededeling op kerstavond was ook voor mij erg zuur. Maar een pleister kan er in zulke gevallen maar beter snel vanaf. Het was in juli al bekend dat we gingen verkopen.”

Het zijn geen gemakkelijke tijden in Oekraïne, zeker niet voor de dagbladpers. De financiële crisis halveerde de waarde van de lokale munt en door de continue politieke crisis zijn er geen oplossingen om de economie uit het slop te trekken. De pers is verdeeld aan de hand van verschillende politieke fracties. De advertentiemarkt stort in en buitenlandse investeerders maken dat ze wegkomen.

“Juist ten tijde van crisis is er ruimte voor een krant als ‘Obzor’ (overzicht). Juist nu zal de advertentiemarkt weer opfleuren”, denkt Joeri Svirko, de hoofdredacteur. Hij kreeg vorige maand te horen dat de 47 mensen die bij zijn krant werkten binnenkort op straat staan. “Obzor was een krant die eerder eigenlijk niet veel meer deed dan verhalen van het internet simpelweg op papier af te drukken. Vaak zonder bronvermelding. TMG heeft de vorige hoofdredacteur ontslagen en ik ben hier op 24 juni begonnen. Precies een half jaar dus, want op 24 december stond ik weer op straat.”

In die tijd is er een hoop veranderd. “Ik heb vooral de journalisten leren schrijven. Niet langer simpelweg ‘copy-pasten’, maar de krant kwalitatieve inhoud geven. Ook is in die zes maanden de website geherlanceerd. Het mocht niet baten.”

“We hadden een fantastische strategie”, legt Svirko uit. “Men kreeg Obzor bij de uitgang van de metrostations in Kiev. Daardoor namen lezers de krant mee naar het kantoor. We zijn in een jaar van een marktaandeel van 20 naar 50 procent gegaan.”

Aanvankelijk succes
Volgens de hoofdredacteur had de krant een duidelijk ‘onafhankelijk en neutraal’ karakter. Een unicum in Oekraïne, een land dat tot op het bot verdeeld is. Svirko: “Ik kom uit Wit-Rusland, ik heb niets te maken met het hele Oekraïense politieke circus. Ook daarom heeft Obzor een waarde. Het is een onafhankelijke krant, onmisbaar in dit geladen politieke circus.”

Josja Zijlstra van TMG beaamt het aanvankelijke succes van Obzor. “We zijn in een jaar van een marktaandeel van 20 procent naar 50 procent gegaan.” Toch staat de krant in de verkoop. “Het is een gecompliceerde markt, er is een gebrekkig distributiesysteem, de economie is weinig transparant en we hebben te maken met relatief lage advertentiebestedingen. De internationale strategie van TMG is veranderd. We gaan overal uit in Oekraïne. Sommige van onze tijdschriften zijn al verkocht, en ook de lokale uitgave van Speurders (emarket.ua) is inmiddels verkocht.”

“Het is jammer dat TMG op het cruciale moment het schip verlaat, maar ik ben ze zeer dankbaar”, zegt Svirko. “We kregen altijd keurig op tijd betaald. Op bankrekeningen, en dat is in dit land eerder uitzondering dan regel.”

Doorstart
“We zijn nog niet verdwenen. Alleen de website is op dit moment nog in de lucht. Met het besluit van 24 december krijgen alle medewerkers nog twee maanden salaris. De Oekraïense wet geeft daar bovendien nog eens een extra maand respijt op. Daarna valt het doek voor de gratis krant.”

Maar niet als het aan Svirko ligt. “Ik ga een doorstart maken.” In een café in het centrum van Kiev zet hij uit hoe hij het anders gaat doen. “Het punt is dat er bij onze krant een typisch ‘Europese’ structuur werd opgelegd. Er zijn managers, een grote sales-afdeling, buitenlandse bestuurders. In dit deel van de wereld is het zo dat de hoofdredacteur de centrale figuur is binnen een krant. Maar bij Obzor had ik geen controle over de advertenties. Ik kon mijn eigen mensen niet meenemen. Dat werkt frustrerend.”

“En dus gaan de managers d’r uit. Ik wil een krant maken met minder pagina’s en meer kwaliteit. Ook de website gaat er uit, want we verdienen op dit moment niets online. Een website loont de moeite niet. Bovendien wil ik van ons kantoor af. Waarom zou je een groot kantoor moeten huren in het centrum van de stad? We kunnen de krant net zo goed in een buitenwijk maken. Ik hoef ook geen computers. Waarom zou je in hemelsnaam voor iedereen PC’s aanschaffen terwijl iedere redacteur toch met een eigen laptop naar binnen loopt. Ik denk al een stap verder. Ik wil eigenlijk een kantoorloze-krant maken waarbij iedereen vanuit huis werkt.”

Eventueel voor één euro
Bovendien zitten er volgens Svirko een ‘aantal haken en ogen aan de Oekraïense wet’ die het voortbestaan van Obzor kunnen rekken. Zo zou er een rechtszaak zijn aangespannen die eventueel rectificatie in de krant zou eisen. “Dat lukt natuurlijk niet wanneer een krant niet meer verschijnt. Ook bij ons ontslag zijn er een aantal juridische fouten gemaakt. Ik wil dit allemaal liever niet gebruiken, maar het kan.”

Josja Zijlstra weet niets van rechtszaken. “Ik heb alleen een aantal mails met valse claims ontvangen van Svirko. Zijn juridische argumenten deugen niet. Bovendien kon hij best zijn eigen mensen meenemen, maar moet dat wel volgens gewone procedures. Het is niet de eerste uitgave waar hij met ruzie vertrekt. Hij heeft natuurlijk wel de beeldvorming mee, in de zin van ‘de kleine man tegen het grootkapitaal’, maar hij overschat zijn steun bij de krant. Ik heb het idee dat dit een kamikazeactie is.”

Svirko blijft optimistisch. “We hadden 1,3 miljoen dollar aan reclame-inkomsten het afgelopen jaar. Daar kan ik een fantastische krant mee maken. Zeker tijdens een crisis kan een gratis krant zich bewijzen. Juist nu zijn advertenties hard nodig. TMG heeft me laten weten dat de titel eventueel verkocht kan worden voor één euro. Zo’n investeerder moet te vinden zijn. Ik denk dat de krant met een paar weken weer bij de uitgangen van de metrostations te vinden is.”

COMMENTAAR VAN BART BROUWERS, HOOFDREDACTEUR SP!TS:

Bart Brouwers, hoofdredacteur van Sp!ts, is drie keer in Kiev geweest om ‘Obzor’ bij te staan. Hij heeft sympathie voor de ambitie van Svirko, maar weet dat Zijlstra lang genoeg in Kiev is geweest om de kansen reëel in te schatten. “Obzor was een mooi product en het was heel prettig om bij de start een rolletje gespeeld te hebben. Maar het was om eerlijk te zijn een beetje discutabel. We kenden de krantenmarkt niet en hebben ons te weinig gerealiseerd dat vrijheid daar wat anders betekent dan bij ons. Kranten in Kiev zijn traditioneel verbonden aan een bepaalde oligarch of politieke stroming. Verandering op dat vlak kost tijd.”

Brouwers vertelt een anekdote. “Ik ging eens met een redacteur van de krant naar de drukkerij. We hadden een CD-rom met daarop de krant voor de volgende dag, dat kon toen nog niet elektronisch. Daar kregen we te horen dat ze net een andere opdracht hadden gekregen. Er moesten verkiezingsfolders gedrukt worden. Of we morgen terug wilden komen. Paniek natuurlijk, en pas na lang aandringen van die redacteur werd de krant uiteindelijk toch gemaakt.”

“Het is goed geweest dat TMG dit heeft geprobeerd. Er was een markt, er waren mogelijkheden, we hadden een basis en kenden het fenomeen gratis krant. Dat bij elkaar was helaas te weinig.”