5 reacties

1. Ik vraag me af of Marcel van Lingen een hekel heeft aan Sacha de Boer omdat ze bijna iedere avond zoveel rottigheid op de buis vertelt.

2. Marcel van Lingen slaat met zijn kritiek op mijn artikel de plank mis. De “reeks storende fouten” die hij mij aanwrijft, blijkt te bestaan uit welgeteld twee punten, waarvan het ene is terug te voeren op begripsverwarring en het andere op zijn frivole interpretatie van een stukje persgeschiedenis.

   Het onderzoek is zoals gemeld een inhoudsanalytische verkenning van de brontransparantie van en in binnenlandberichten in vier dagbladen, en van het aandeel hierin van voorverpakte informatie van persbureaus e.d. Ondanks de beperkte opzet van het onderzoek levert het voor het eerst in Nederland cijfers op aan de hand waarvan we een paar – voorlopige – conclusies trekken over de (on)afhankelijkheid van dagbladredacties van andere nieuwsleveranciers. Dit is niet hetzelfde als het geven van een oordeel over de kwaliteit van persbureaukopij. Daarvoor is ander onderzoek nodig. Van Lingen hoeft dus niet reikhalzend uit te zien naar een rapportcijfer voor zijn GPD in het nog te publiceren onderzoeksverslag, want dat staat er niet in.

   Wel gaan we in een afsluitende paragraaf in op de vraag of onze cijfers net als die van Lewis wijzen op sporen van lopendebandjournalistiek, door Davies provocerend gemunt als churnalism. Wij hebben die sporen op basis van de kwalitatieve vergelijking van gepubliceerde artikelen met de beschikbare voorverpakte informatie van ANP, GPD, persberichten, andere media en centrale Wegenerredactie aangetroffen in de binnenlandberichtgeving van De Gelderlander. Deze krant is hierin geen uitzondering, aangezien werkwijze en organisatie op het vlak van bovenregionale berichtgeving overeenkomen met die van andere regionale dagbladen, aangesloten bij de GPD. De binnenlandberichtgeving in deze kranten komt tot stand in een keten – of beter: een web – van productie en reproductie van nieuws, dat de afnemers uiteindelijk wordt aangeleverd in kant en klare pakketten. Doorslaggevend voor onze keus deze journalistieke praktijk te bestempelen als churnalism is de vaststelling dat dagbladredacties die dit nieuws in hun krant en op hun websites zetten, er maar op moeten vertrouwen dat andere nieuwsleveranciers bij de productie of de verpakking de feiten hebben gecontroleerd, aangezien ze daar zelf niet meer aan toe komen. We gebruiken deze term om dit specifieke nieuwsproces te typeren, niet om een schuldige aan te wijzen of één schakel in het productieproces te diskwalificeren. Was het maar zo simpel.
   In onze interpretatie van churnalism blijven we dicht bij de beschrijving in Lewis’ onderzoeksartikel. Davies wil er in zijn sweeping statements wel eens meer dan één betekenis aan geven. Mogelijk heeft deze begripsverwarring Van Lingen parten gespeeld.

   Zijn tweede kritiekpunt betreft de ‘noodgedwongen’ afhankelijkheid van de GPD. Door deze kwalificatie te scharen onder de ‘reeks storende fouten’ die ik gemaakt zou hebben, raakt hij weliswaar ver verwijderd van het onderzoek, maar daartoe door hem uitgenodigd loop ik een eindje met hem op.
   Als redactieraadslid van De Gelderlander maakte ik de aansluiting bij de GPD in 2000 van nabij mee. Over het samenwerkingsverband werd moeizaam onderhandeld tussen Wegeners raad van bestuur, GPD en colleges van hoofdredacteuren. Hoofdredactie en redactie van De Gelderlander drongen erop aan meer dan één samenwerkingsverband te onderzoeken. Het statutair voorgeschreven ‘diepgaand beraad’ tussen directie en redactieraad liet lang op zich wachten en stelde uiteindelijk niets voor. Maar de grootste verrassing kwam kort erna, toen bleek dat Wegeners bestuursvoorzitter Houwert al maanden eerder de overeenkomst over aansluiting van onder meer De Gelderlander bij de GPD had getekend, inclusief een boetebeding voor het geval de krant de samenwerking zou opzeggen. Met steun van NVJ-secretaris Verploeg liet de redactieraad de juridische mogelijkheden verkennen om het voldongen feit en de gevolgde procedure aan te vechten. Maar omdat dit waarschijnlijk niets zou veranderen aan de ontstane situatie, zagen we van een rechtszaak af.
   Van Lingen betitelt deze gang van zaken als ‘eigen vrije wil’. Ik help hem graag uit de droom, want ik heb alle Gelderlanderstukken uit die roerige periode bewaard. Hij mag ze komen inzien. Dat heet checken.

3. “Zij hebben gezamenlijk meer dan 150 redacteuren in dienst die niets anders doen dan kwalitatief hoogwaardige nieuwsproducties leveren.” Was het maar waar. Op het gebied van wetenschapsnieuws slaan ze heel regelmatig de plank mis.

4. Nou moet ik bekennen dat ik geen oordeel kan hebben over de kwaliteit van de GPD-kopij. Ik stel echter – helaas – vast dat het ANP meer dan bij uitzondering materiaal op het net zet dat niet gecontroleerd is. Als studenten van FHJ Factcheck teruggaan naar de bron van onderzoeken en de vraag stellen: “En is er nog een journalist die gebeld heeft en het onderzoek heeft opgevraagd?”, krijgen zij vaker ‘nee’ dan ‘ja’ als antwoord. Dat betekent overigens dat er dus ook geen GPD-reporter belde.
   Het ANP zou ik – en er zal wel een protesterende reactie van het ANP komen – geen organisatie meer willen noemen die altijd betrouwbaar materiaal levert. Daarvoor is de persdienst – ook onder druk van de klanten – de laatste jaren te veel uitgekleed. Precies wat Davies beschrijft: als je meer wilt doen met minder mensen, gaat dat uiteindelijk ten koste van de betrouwbaarheid. Terwijl ANP-klanten zelf niet meer checken (behoudens de NOS), ‘want als we zelfs al het ANP moeten checken …’ Zo worden soms slechte berichten binnen enkele uren verveelvoudigd over het land uitgestrooid. Dat wordt nog eens versterkt doordat sommige media ongezien persbureaus hun stukken op de site laten plaatsen. Het Algemeen Dagblad en Elsevier doen dat. Daar is alleen nog controle achteraf mogelijk.
   Maar wellicht heeft Van Lingen een andere voorstelling van kwaliteit.

5. Pingback: Meer of minder ANP? « Toekomst van de Journalistiek