Geert Wilders vloog donderdag 12 februari naar Londen om daar zijn film Fitna te laten zien en om met voor- en tegenstanders te debatteren. Enkele leden van het Britse Hogerhuis hadden hem uitgenodigd, maar de Britse overheid had hem al te verstaan gegeven dat hij niet welkom zou zijn vanwege zijn opvattingen. Wilders ging wel, maar kwam niet verder dan de luchthaven, waar hem de toegang tot Engeland werd geweigerd. Enkele uren later keerde hij terug naar Schiphol. Het hele spektakel werd gevolgd door ongeveer vijftig journalisten.
Bijna alle kranten hadden vrijdagochtend een verslag en een foto op de voorpagina. Soms zeer prominent in chocoladeletters, soms meer terughoudend. NCRV’s Netwerk maakte het die donderdagavond helemaal bont. Eerst een reportage van negen minuten over de vlucht van de PVV-politicus en zijn wederwaardigheden op Heathrow. Presentatrice Ghislaine Plag sloot af met de vraag hoe Wilders het toch telkens weer voor elkaar krijgt om in het middelpunt van de media-aandacht te staan en welke effecten dit alles heeft op de kiezers. Daarover, zo voegde ze toe, gaat onze volgende reportage.
Opnieuw beelden van Wilders in het vliegtuig en op de luchthaven, omringd door duwende en trekkende journalisten. Daarna beelden van buitenlandse journaals, gevolgd door commentaren van een mediastrateeg en een opiniemaker. Samen met de eerste reportage en een afrondend interview met CDA-kamerlid Van Haersma Buma levert dat ruim achttien minuten ‘Wilders’ op!
Geheugenverlies
Hoe Wilders erin slaagt om de journalistiek zo massaal op de been te krijgen? Omdat er redacties zijn als die van Netwerk die op hol slaan en alle gevoel voor proporties uit het oog verliezen. Het feit dat Wilders niet wordt toegelaten tot het Britse Hogerhuis en dat een debat met hem over zijn film niet kan plaats hebben, is nieuws. Het punt is niet dat de media daaraan aandacht besteden, maar de maatvoering. Het lijkt wel of alle debatten uit het verleden zijn vergeten. Lijdt de journalistiek aan geheugenverlies?
De discussies over hoe om te gaan met populistische en extremistische politici als Wilders zijn immers al ouder. Zo krijgen ombudslieden van Nederlandse media geregeld de verwijtende vraag waarom ze iemand als Wilders een podium verschaffen om zijn verwerpelijke ondemocratische en racistische opvattingen rond te bazuinen. De ombudsman van de NOS vindt dat de boodschap van Wilders louter en alleen op nieuwswaarde beoordeeld moet worden. Het gaat om ‘de inhoud van zijn boodschap, de mogelijke reacties daarop en de omvang van zijn beweging’. Bovendien moet genuanceerde berichtgeving rekening houden met de effecten van de publicatie. Hij vindt overigens dat zijn eigen omroeporganisatie, de NOS, op een ‘proportionele’, dat wil zeggen evenwichtige en genuanceerde manier aandacht besteedt aan Wilders.
De ombudsman van de Volkskrant, bestookt met dezelfde kritische reacties, bepleit het maken van een scheiding in de berichtgeving: over wat Wilders daadwerkelijk doet en zegt, moet de krant berichten, maar wat hij van plan is wordt pas nieuws op het moment dat het voornemen wordt uitgevoerd. Ook hij bekritiseerde de maatvoering van de krant, vooral toen Wilders in augustus 2007 een opiniestuk aanbood waarin hij pleitte voor een verbod op de Koran. Bij het stuk stond een redactioneel commentaar waarin de oproep werd gehekeld. Wilders slaat door en is niet meer helemaal toerekeningsvatbaar, zo schreef de krant. Anderzijds werd van het opiniestuk nieuws gemaakt dat tot opening van de krant werd verheven. De ombudsman vond dat de krant niet zo veel aandacht had moeten besteden aan ‘deze bij voorbaat kansloze en volstrekt onrealistische oproep’. ‘Juist omdat de krant het bracht als een serieus nieuwsfeit en er plaats voor maakte op de voorpagina, in plaats van het als wereldvreemde curiositeit te behandelen, werd het een nationale rel.’
Lessen voor de toekomst
De laatste jaren is er in toenemende mate sprake van zelfreflectie en zelfkritiek in de journalistiek. Dat is een goede ontwikkeling, maar het is nog maar de helft van de af te leggen route. Want wat gebeurt er met de conclusies? Welke consequenties verbinden redacties aan kritiek? Welke zijn de “lessen voor de toekomst”? Hoe kunnen we zorgen dat de journalistiek niet bij elke nieuwe affaire in het oude patroon vervalt en, zoals nu, uit de bocht vliegt?
Kijktip: Zie hoe BBC News de Wilders-optocht op Heathrow op beeld vastlegde:
Op de weblog van Tim Overdiek is te lezen welke overwegingen die dag een rol speelden bij de redactie van NOS Nieuws.
14 reacties