Pluspost.nl, ‘Opiniekrant voor sociaal liberalen en ondernemers’, plaatste vorige week een van de artikelen die ik voor DNR schreef, op hun website. Zonder één wijziging is het zo, kopiëren, plakken, op hun site geplaatst (met toestemming van DNR overigens).
Dit is een veel voorkomende manier van crossmedia. Aanleiding om eens te schrijven over crossmedia in de nieuwswereld. Hoe verspreiden nieuwsonderwerpen zich tussen verschillende soorten media? En hoe gaan redacties te werk die onderwerpen crossmediaal belichten? In Journalism Practice van april 2009 staat hierover een artikel van de hand van Ivar John Erdal, werkzaam aan de Universiteit van Oslo. Het is niet vrij toegankelijk, deze link verwijst naar de abstract.

Ivar John Erdal deed een case study naar crossmedia bij de NRK, de Noorse publieke omroep. De NRK brengt nieuws via televisie, radio, internet en Teletekst. In februari en maart van 2006 observeerde hij daar het productieproces van de nieuwsredactie. Hiervoor woonde hij redactievergaderingen bij en interviewde hij 45 managers, redacteuren en verslaggevers. Ook analyseerde hij alle prime-time televisie- en radiouitzendingen en alle belangrijke nieuwsberichten van de website die in die weken geproduceerd werden.

Erdal beschrijft crossmedia aan de hand van twee categorieën: het aanpassen van content en de werkwijze van journalisten binnen een redactie. Beide categorieën zijn weer onder te verdelen in drie vormen.

De eerste categorie gaat om de manieren waarop nieuwscontent aangepast kan worden als het voor andere (dan de oorspronkelijke) mediavormen gebruikt wordt. Hoe worden televisie en radio-items bijvoorbeeld omgezet naar content voor het web en hoe wisselen radio en televisie onderwerpen uit.

Kannibalisme
De meest simpele vorm van crossmedia wordt ook wel kannibalisme genoemd en is vaak te zien op het internet. Hele nieuwsuitzendingen van televisie of radio worden in de vorm van een Quicktime filmpje of een link bij een artikel geplakt, of stukken tekst worden vrijwel ongewijzigd gecopy-paste naar een andere site. De inhoud van de originele berichten blijft dus hetzelfde, alleen de ‘verpakking’ is anders. Teletekst op internet is hier een goed voorbeeld van. Kijk maar eens naar ‘onze’ NOS site: de lay-out en de inhoud van Teletekst is precies hetzelfde als op televisie. Het enige verschil is de navigatie, die niet meer met de afstandsbediening gaat, maar met links.

De vorm wordt complexer als webreporters een samenvatting van televisie of radio items schrijven en dat publiceren, vergezeld van wat links naar het originele item. Erdal observeert tijdens zijn onderzoek dat veel journalisten zo hun webteksten schrijven. Uit interviews met webredacteuren blijkt echter dat zij zich er voor hoeden dat de tekst niet precies hetzelfde is als de boodschap in het video- of audiofragment. Mensen voelen zich immers bedrogen als blijkt dat ze twee keer hetzelfde verhaal horen.

Een laatste manier is de uitwisseling en het (her)combineren van nieuwscontent tussen televisie, radio en internet. Zo wordt origineel videomateriaal van zijn beeld ontdaan, zodat het geluid op de radio gebruikt kan worden. Ook kan informatie uit video- of geluidsmateriaal gebruikt worden als bron voor internetteksten.

De tweede categorie van crossmedia die Erdal beschrijft is het productieproces binnen een redactie. Het gaat om de mate waarin journalisten van verschillende mediavormen samenwerken en/of informatie uitwisselen bij het verslaan van een nieuwsonderwerp.
De simpelste manier hiervan is één verslaggever die voor verschillende mediavormen tegelijk producten maakt. Het gevolg is wel dat alle nieuwsberichten, op radio, televisie en internet, dezelfde boodschap dragen, zij het in een andere vorm.

Roofoverval
Crossmedialer wordt het als journalisten van verschillende disciplines gaan samenwerken en informatie uitwisselen. Een radioverslaggever geeft bijvoorbeeld quotes aan een webjournalist en een televisieverslaggever maakt bij het filmen van een gebeurtenis meteen ook een foto voor op het internet.

Het is pas crossmedia ten top als alle journalisten van verschillende media samen één nieuwsonderwerp verslaan. In Noorwegen was dat het geval toen een rechtsuitspraak plaatsvond van een stel bij een grote roofoverval betrokken criminelen. Journalisten van alle NRK media waren aanwezig. De zitting werd gefilmd, televisie editors maakten daar meteen een uitzending van, radiojournalisten knipten er geschikte radio quotes uit en webjounalisten schreven direct verslagen voor het internet.

Erdal eindigt zijn artikel met een interessante overpeinzing, wellicht stof voor een nieuw onderzoek. Hoe zal het in de toekomst met het auteurschap gaan? Moeten journalisten hun werk meer vrijlaten en moeten zij hun controle laten vieren, omdat anderen er mee verder mee aan de slag gaan?

Geïnteresseerd in de stand van zake van convergente journalistiek in Nederland? Lees de scriptie van Klaske Tameling over mediaconvergentie bij de NOS, of zie haar artikel onder deze link.