Radio heeft in zijn bestaan een aantal concurrentieslagen meegemaakt. Na de opkomst van televisie in de jaren zestig overleefd te hebben, kwam het cassettebandje, gevolgd door de CD, MP3 speler, iPod en mobiele telefoon waarop eigen muziek gedraaid kan worden. Allemaal middelen waarmee de noodzaak om radio te luisteren afnam. Ook via het internet kan nu live radio geluisterd worden en zijn radioprogramma’s in de vorm van podcasts te downloaden. Internet biedt radio dus niet alleen een nieuwe manier van transmissie, het geeft ook nieuwe perspectieven qua aanbod. Kan er sprake zijn van een nieuwe luistercultuur?

Radio bereikt de luisteraar via het internet op een andere manier dan via de traditionele ether. Door het internet is het luisteren naar radio niet meer plaats- en tijdgebonden. Alhoewel radioprogramma’s live online te horen zijn, is het ook mogelijk programma’s op te nemen en later op een willekeurig tijdstip af te luisteren. Dit kan voordelig zijn voor mensen die bijvoorbeeld graag naar Vroege Vogels luisteren op Radio 1. Door het programma op te nemen hoeven ze op zondagochtend niet zo vroeg hun bed meer uit.

Ook hebben luisteraars zelf meer invloed op wat ze willen horen. Via zoekmachines kunnen ze op zoek naar programma’s in de vorm van podcasts . Met RSS Feeds is het mogelijk abonnementen te nemen op podcasts die passen bij de persoonlijke interesse van de luisteraar. Telkens als er een podcast van die gading online gezet wordt, wordt het automatisch naar de computer of iPod van de luisteraar gedownload.

Visuele aspecten
Internet zorgt ervoor dat radio niet langer een puur auditief medium is, er kunnen namelijk visuele aspecten aan toegevoegd worden. Op websites van radiozenders zijn de dj’s bijvoorbeeld live te volgen met webcams.

Naast visuele informatie is het voor radiozenders ook mogelijk om extra informatie als playlists en songteksten te verstrekken. Bovendien is het medium interactiever geworden. Luisteraars kunnen actief zijn door te chatten of commentaar achter te laten op fora.

Kijkend naar het voorgaande lijkt er wel sprake te zijn van een nieuwe luistercultuur. Maar onderzoekscijfers duiden daar toch niet op.

In Duitsland wordt jaarlijks door ARD/ZDF onderzoek gedaan naar het gebruik van media onder de Duitse bevolking. In Media Perspektiven van januari 2009 beschrijven Ekkehardt Oehmichen en Christian Schröter de resultaten van dit onderzoek. Het artikel is te vinden onder deze link.

Podcasts
In het kader van dit onderzoek zijn bijna twaalfhonderd mensen geïnterviewd over hun gebruik van radio op internet. 43 procent van hen heeft wel eens online naar muziek of andere audiobestanden geluisterd. 23 procent heeft minimaal één keer een live radioprogramma op internet gehoord, 9 procent neemt af en toe uitzendingen op via internet en slechts 4 procent gebruikt minimaal een keer per week podcasts.

Podcasts over muziek zijn het populairst, maar liefst tweederde van de podcastgebruikers luistert daar naar. Verder gebruikt 39 procent podcasts over het nieuws of met vermakelijke programma’s als komedies, 26 procent verneemt zo informatie over kennis en cultuur, 24 procent volgt sportwedstrijden en 19 procent blijft hiermee op de hoogte van de wetenschap.

Ook kregen de geïnterviewden begrippen voorgelegd die iets met internet en audio te maken hebben. De meeste mensen hadden wel van termen als Podcast, RSS Feed, iTunes en MP3 gehoord, maar slaagden er niet in de goede betekenis te definiëren. Alleen zware internetgebruikers waren met deze termen bekend.

Uit dit onderzoek blijkt dat de nieuwe mogelijkheden van de radio nog niet echt leven onder de bevolking. Mensen zijn blijkbaar nog steeds verknocht aan hun traditionele toestel. Toch denken de onderzoekers dat luisteraars op de langere termijn steeds meer gebruik zullen maken van radio op internet. Die nieuwe luistercultuur laat dus nog even op zich wachten.