‘Omroepen moeten niet concurreren maar samenwerken’

npoEen bonte verzameling nieuwe omroepen staat te dringen voor een plek in het publieke bestel. Stuk voor stuk zeggen ze een doelgroep te vertegenwoordigen die in Hilversum niet of nauwelijks aan bod komt. PowNed, de omroep van GeenStijl.nl en Wakker Nederland van De Telegraaf lijken de meeste kans te maken. Maar zij waren donderdagavond tegelijkertijd de meest opvallende afwezigen bij het MediaDebat ‘De O-factor’ over de Publieke Omroep. VARA-voorzitter Vera Keur had een duidelijke waarschuwing: “We moeten hergroeperen, anders ben ik bang dat we er over tien jaar niet meer zijn”. Het bestel nodigt niet uit tot samenwerken, “omdat we allemaal concurrenten zijn”, wist VPRO-directeur Marieke Schoenmakers.

De nieuwe omroepen presenteerden zich in het Amsterdamse Pakhuis De Zwijger tegenover een jury met naast Keur en Schoenmakers: Harry de Winter (commissaris en aandeelhouder van Het Gesprek), Remko van Westerloo (programmadirecteur van RTL 5 en RTL 8 ) en journalist/mediavolger Cornald Maas. “Hier zitten allemaal minderheidsgroepen die hun zin willen krijgen en niet aan bod komen”, aldus De Winter. De juryleden vroegen zich af waarom de nieuwe omroepen niet meer samenwerken om sterker te staan bij het halen van de kritische grens van 50.000 leden voor 1 april. Uiteindelijk is het overigens aan minister Ronald Plasterk om een definitief besluit te nemen over de toelating van nieuwe omroepen.

Piep! zou met zijn 11.000 leden aansluiting kunnen zoeken bij de bestaande idealistische Omroep Llink, die in financieel zwaar verkeert en onlangs uitstel van betaling moest aanvragen. “De uitnodiging staat om samen te gaan werken, want dit is doodzonde”, verzuchtte Natasja van den Berg namens Llink. De omroep beschikt op dit moment over 135.000 leden, maar heeft er 150.000 nodig en kan de steun van Piep! dus goed gebruiken.

Wildgroei van omroepen
De vraag werd gesteld waarom al die doelgroepen zo graag een eigen omroep willen. “We moeten ruimte krijgen om eigen programma’s te kunnen maken”, aldus directeur Franklin Esajas van SME, de omroep die meer aandacht wil voor Nederlanders met een Afrikaanse achtergrond. Ook Omroep Zenit zet zich in voor de zogenoemde nieuwe Nederlanders. “Een groot stuk van de samenleving staat letterlijk en figuurlijk buiten beeld en dat is moeilijk te verteren en slecht voor de kwaliteit van het debat”, aldus Radi Suudi van Zenit. Harry de Winter zag het probleem anders: “Veel programmamakers zijn blank en denken dat zij weten wat zwarte kijkers willen zien. Geen omroep, maar zwarte programmamakers zijn nodig.” De hokjesgeest onder de omroepen bleef gedurende de avond de boventoon voeren. Zo kwam Omroep SME naar eigen zeggen net als op televisie niet voldoende aan het woord en klaagde voorzitter Jan Slagter van Omroep Max dat Harry de Winter zijn kijkerspubliek ‘bejaard’ noemde.

De Winter deed zijn uiterste beste om te benadrukken dat het omroepbestel wat hem betreft te commercieel is geworden. “Daardoor komen allerlei doelgroepen nooit meer aan bod. VARA-voorzitter Vera Keur haakte aan en zei bezorgd te zijn over de legitimatie van de Publieke Omroep. “Nederland 1 biedt veel mensen, veel van hetzelfde. Daar staat weinig inhoud tegenover op andere netten”, aldus Keur. “De Publieke Omroep lijkt meer geïnteresseerd in marktaandelen dan in inhoud”, zei Ad ’s Gravesande van Omroep C. Zijn omroep wil kunst en cultuur uit de marge van de programmering halen, maar ook cultuurdeelname bevorderen. “De Publieke Omroep moet totaal op de helling”, een uitspraak waar ’s Gravesande applaus mee oogstte. Hij voegde daaraan toe dat het omroepbestel alleen van binnenuit kan worden veranderd. De Winter zei dat de Publieke Omroep opnieuw ‘publieker’ moet worden om te kunnen overleven. “Je moet nu marktaandelen halen, maar het moet eigenlijk om de programma’s gaan.”

Ruimte voor rechts geluid
Een standaardverwijt is dat Hilversum te links is. De vraag is of dat terecht is, want uit onderzoek van Revu bleek onlangs dat het aantal linkse en rechtse gasten in actualiteitenrubrieken van de Publieke Omroep ongeveer gelijk ligt. “Rechtse mensen worden wel uitgenodigd, maar het gaat om de linkse elite die de touwtjes in handen heeft”, reageerde Ronald Katee van PopNed. “Waarom moet ik verantwoorden dat ik rechts ben en hoeft links dat niet.” De kans is groot dat PopNed (op dit moment 3500 leden) het zelf niet redt, maar de omroep verklaarde te vertrouwen op het rechtse geluid van PowNed en Wakker Nederland. Volgens Katee heeft GeenStijl niet gereageerd op een verzoek tot samenwerking van PopNed en heeft Wakker Nederland geen hulp nodig. De Telegraaf schreeuwde deze week van de daken dat het in twee weken tijd de vereiste 50.000 leden heeft weten binnen te halen.

De Winter verklaarde het terecht te vinden dat ‘rechts’ zich miskend voelt. “Het is een smaak die ontbreekt en dat begrijp ik ook met Wakker Nederland.” VARA-voorzitter Keur: “Meer rechtse programma’s zijn een toevoeging voor het bestel, dat ben ik met Harry eens”. Volgens haar is het probleem dat “de omroepen qua onderwerpen te veel kluitjesvoetbal in het midden spelen”. De omroep van De Telegraaf en PowNed van GeenStijl.nl lijken elkaar te loef te willen afsteken in het opschudden van de linkse kliek in Hilversum, maar debatteerden niet mee. Volgens gespreksleider Hanneke Groenteman had Wakker Nederland laten weten dat het niet hun prioriteit was om te komen discussiëren. Een verslaggeefster en een cameraman van GeenStijl’s PowNed waren aanwezig om mensen voor de camera te trekken, maar namen niet deel aan de discussie omdat ze het “als jonge omroep het heel druk hebben met het programma”.

Toekomst van het omroepbestel
De grote vraag is wat er in Hilversum verbeterd kan worden en hoe de nieuwe omroepen hier aan kunnen bijdragen. Er werd tijdens het debat een aantal opties geopperd. Volgens SME-Omroep moet het hele omroepbestel op de schop en zou er wellicht zelfs ruimte en geld voor een Nederland-4 gereserveerd moeten worden om alle partijen de ruimte te geven. “Mensen beseffen niet meer naar welke omroep ze kijken, maar alleen naar welk net”, zei voormalig NOS-voorzitter Gerrit-Jan Wolffensperger vanuit de zaal. Hij stelde voor om de aandacht van de omroepen naar het creëren van drie sterke zenders te verplaatsen. “Maar pas op, want het gevaar is dan dat 95 procent van de televisie commercieel wordt en er een hele smalle Publieke Omroep overblijft.”

Omroepman Jan Haasbroek sprak een voorkeur uit om één zender met informatie, één zender voor cultuur en één zender voor projecten te reserveren. “Dan blijft iedereen aan de bak met een grote flexibiliteit en kom je af van dat institutionele”, lichtte Haasbroek toe. ’s Gravesande gaf een vergelijkbare invulling: “Maak één kanaal voor omroepen waar ze feitelijk voor bedoeld zijn: educatie, wetenschap, kunst en cultuur. En laat de andere twee kanalen informatie verschaffen onder een hoofdredacteur.”

Volgens Cornald Maas moet de Publieke Omroep geen opvanghuis voor vergeten groepen willen zijn. “Er zijn wel goede programma’s nodig”, waarschuwde hij. “Omroepen moeten meer samenwerken, maar aanvullend programmeren mag nooit onder druk komen te staan.” De Winter vroeg zich af waarom er in België “met een prachtige zender als Canvas” geen versnipperd omroepbestel bestaat. Hij gaf zelf het antwoord: “Omdat ze elkaar niet aan het beconcurreren zijn”.

Ledentallen (eis: voor 1 april 50.000 leden)
Wakker Nederland: 50.000+ leden
SME-Omroep: 41.000 leden
PowNed/GeenStijl: ruim 36.000 leden
TV Oranje: 26.500 leden
Omroep C: 26.000 leden
Omroep Zenit: krap 25.000 leden
Piep!: 11.000 leden
ZiCo TV: 6.000 leden
PON/PopNed: 3.500 leden

Bestaande omroepen (voor 1 april 150.000 leden):
Omroep Llink: 135.000 leden
Omroep Max: 235.000 leden

Willem Boersma

Willem Boersma studeerde Geschiedenis en Journalistiek aan de Rijksuniversiteit Groningen en is werkzaam als freelance journalist voor onder meer het ANP. Hij is oud-bestuurslid van Vers in de Pers, de NVJ-sectie voor studenten en starters.

Alle artikelen van Willem Boersma op De Nieuwe Reporter.

  • http://robertbuzink.com Robert Buzink

    “PowNed, de omroep van GeenStijl.nl en Wakker Nederland van De Telegraaf lijken de meeste kans te maken.”

    SME heeft 41.000 leden, PowNed ruim 36.000. Waarom wordt PowNed wel genoemd als kanshebber en SME niet? Volgens mij heeft Esajas gelijk en is er inderdaad een blinde vlek in de witte media. Blijf nadenken en check de feiten!

  • http://willemboersma.web-log.nl Willem Boersma

    @ R. Buzink:
    Is het al 1 april? Als je bewust een blinde vlek wilt zoeken is er altijd wel eentje te vinden, hoe klein dan ook…
    En als je het over feiten wilt hebben: volgens mij staat SME in het overzicht netjes boven PowNed (dat inmiddels naar eigen zeggen op 40.000 leden zit).

    En wat SME betreft: ik weet niet of een calimero-mentaliteit een goede basis is voor het beginnen van een omroep. Daardoor LIJKEN Wakker Nederland en PowNed meer kans te maken. MAAR: “Uiteindelijk is het overigens aan minister Ronald Plasterk om een definitief besluit te nemen over de toelating van nieuwe omroepen.” Zo beter of zijn er nog meer zogenaamde ‘blinde vlekken’?