Oneerlijke concurrentie Ster is het echte probleem voor privaat gefinancierde journalistiek

sterDe tien voorstellen om de krant te redden van Piet Bakker inspireerden Frank Volmer, directeur van Telegraaf Media Nederland, tot een reactie. “Mijn voorspelling is dat het voortbestaan van een breed aanbod van privaat gefinancierde journalistieke kernen in Nederland in gevaar komt, als de politiek niet heel rap met ingrijpende maatregelen komt.”

Vooropgesteld, ik heb nog geen enkele uitgever horen pleiten voor subsidie. Het feit dat de commissie-Brinkman toch aan de slag gaat, is het directe gevolg van het feit dat de Ster in 2008 acht miljoen meer heeft omgezet dan begroot en dat het minister Plasterk daarom een goed idee leek dat aan dagbladen te besteden. Die hebben het namelijk zo moeilijk (en dan stoppen ze misschien met zeuren).

Onder andere de NDP heeft er na veel lobbywerk voor kunnen zorgen dat de opdracht aan de commissie niet beperkt is gebleven tot de besteding van 8 miljoen overschot. Ze mag nu ook wat zeggen over het fundamentele probleem; een ongelijk concurrentieveld. Maar als de commissie maar niet komt met het voorstel om in te grijpen bij publieke omroepen of de Ster. Huh? Maar als dat nu wel een relatie blijkt te hebben? Het zou goed zijn als er nu echt eens samenhangend mediabeleid komt. En met samenhang bedoel ik hier dus het effect van ontwikkelingen en regelgeving van het ene mediumtype op het andere.

De WRR heeft er in 2005 een lijvig rapport over geschreven, Focus op Functies. Maar ja dat was een vorig kabinet. Dat was in opdracht van Medy van der Laan van D66. Dus waarom zou je daar wat mee doen?

Journalistieke kernen
Mijns inziens gaat deze hele discussie niet over kranten. Het gaat over journalistieke kernen in Nederland. En in het bijzonder over privaat gefinancierde journalistieke kernen. En mijn voorspelling is dat, als de politiek niet heel rap met ingrijpende maatregelen komt, het voortbestaan van een breed aanbod van privaat gefinancierde journalistieke kernen in Nederland in gevaar komt.

Is dat erg? Als je echt gelooft dat journalistiek een belangrijke rol heeft bij het functioneren van de samenleving dan kan het antwoord niet anders dan ‘ja’ zijn. Als er geen journalisten betaald kunnen worden die de werkwijze van de AIVD bestuderen, als er geen journalist meer naar een rechtszaak of een gemeenteraadsvergadering gaat dan gaat een belangrijk controlemiddel op het functioneren van de rechtstaat verloren. En als deze journalistieke kernen hun primaire functie niet meer kunnen uitoefenen dan is er voor Google en Nu.nl ook weinig nieuws te genereren.

Econometrist
In je eerste punt suggereer je dat het afschaffen van de Ster geen invloed zou hebben op de inkomsten van dagbladen. Dat is echt een verkeerde aanname. Elke econometrist kan je uitleggen hoe het werkt. Geld dat niet wordt uitgegeven aan de Ster kan dan wellicht allemaal aan SBS en RTL worden besteed maar dat kan niet aan de Q (want die is tot een wettelijk maximum beperkt) dus moet het in de P van prijs gaan zitten.

Daarmee wordt de prijs van TV-reclame hoger en verandert het speelveld van alle bestedingen aan media. In het algemeen kan je zeggen dat een consument een minuut maar één keer kan besteden en een adverteerder een euro ook. Ingrijpen in wat de publieke omroep uitzendt en hoe dat wordt gefinancierd heeft daarom een enorm effect. Zeker als je beseft dat de prijs van GRP’s (afrekeneenheid van TV-reclame) op de Ster laag is omdat de totale kosten (900 mio) niet gedekt hoeven te worden door de omzet (200 mio).

Sarkozy
Het 18-jarigenplan van Sarkozy is unaniem door de uitgevers afgewezen. (Overigens is dit plan in de Franse context wellicht zo slecht nog niet. Daar lezen veel minder mensen überhaupt kranten en is het thuisbezorgen van kranten de uitzondering en losse verkoop de regel.)

Als die 8 miljoen toch op moet, geef het dan aan het ministerie van onderwijs voor een breed lespakket voor de laatste klassen van de basisschool en de eerste klassen van de middelbare school en leer jongeren de functie en werking van journalistiek en media. Dat kan ook in samenwerking met KIK (een door de kranten gefinancierd activiteitenprogramma op basisscholen). Een andere mogelijkheid waarmee uitgevers geholpen zijn, is al de content die publiek gefinancierd is vrij te laten gebruiken door alle uitgevers. Dat is ook logisch want er is toch al voor betaald.

Stopera
De huidige kranten worden uitgegeven in bedrijven met privaat gefinancierde journalistieke kernen. Die zijn er ook nog bij een handje vol tijdschriften. De rest is vrijwel allemaal publiek gefinancierd bij de omroepen. In een markt waarin traditionele verdienmodellen eroderen moet je gewoon blijven ondernemen. Als je dat niet doet sterf je op den duur uit.

Maar als de baas van Carré z’n best doet om goede artiesten op het podium te krijgen (inhoud), marketing bedrijft om de zaal vol te krijgen (oplage) en nog een aantal sponsors zoekt (adverteerders) dan is het wel frustrerend als in de Stopera publiek gefinancierde artiesten, gratis te bekijken zijn met een lage prijs voor sponsors.

Frank Volmer

Alle artikelen van Frank Volmer op De Nieuwe Reporter.

  • http://www.rohypnol.nl Maarten Reijnders

    “Elke econometrist kan je uitleggen hoe het werkt. Geld dat niet wordt uitgegeven aan de Ster kan dan wellicht allemaal aan SBS en RTL worden besteed maar dat kan niet aan de Q (want die is tot een wettelijk maximum beperkt) dus moet het in de P van prijs gaan zitten.”

    Ondanks de wettelijke beperkingen voor het aantal reclameminuten kan de Q natuurlijk wel degelijk toenemen. Als de prijs van tv-reclame stijgt (omdat de de publieke omroep zich niet meer op die markt begeeft), krijgen we gewoon weer Talpa (of een andere tv-zender) terug. Schieten de kranten daar echt veel mee op?

  • Frank Volmer

    @ Maarten Reijnders, Ja daar heb je absoluut een punt. Maar dat betekent dan ook dat Talpa wel had kunnen slagen. En dat De Telegraaf wellicht had meegedaan. Nu wordt er te veel tijd van de consument ingenomen door publiek aanbod en te veel geld van de adverteerder.

  • Frank van Rozendaal

    @ Frank, er is denk ik in de sfeer van samenwerking tussen lokale/regionale omroepen en de uitgevers nog veel te winnen. (bij de grotere lokalen zelfs meer dan de regionale). Gaat dan al gauw over die verdeelpot van 8 miljoen heen.

    Denk daarbij aan video content uitwisseling maar ook door het versterken van de lokale/regionale berichtgeving in de diverse (regiokaterns van de)kranten.

    Als ik nu de “tv” perikelen van de diverse uitgevers bekijk, halen deze het niet bij wat bijvoorbeeld in Oss of andere plaatsen wordt gehaald.

    Daar zit pas echte winst voor beiden ook op het gebied van omzet. De toplaag die het budget heeft om landelijk te adverteren zal afvlakken bij een prijsstijging. Een Talpa had het ook dan niet gered.

    Dat die winst juist lokaal/regionaal te behalen valt is deels een gevolg van het internet. Nu steeds meer grotere ketens het aantal fysieke filialen laat afnemen en de webwinkels uitbreiden, zal er voor de consument een steeds groter aanbod komen in winkels met specifiek aanbod. De grotere partijen zullen de komende jaren zich steeds meer verplaatsen naar onlinemarketing. Daar heeft een lokaal/regionaal gericht keten minder te bereiken. Deze groep zal dus langer trouw blijven aan traditionele media zoals krant, radio en (regio)televisie.

    En over dit onderwerp wil ik best wel (als leidinggevende aan een aantal van deze lokaloos) eens een uurtje met jou over bomen.

  • http://www.canards.nl Simon

    ,,Een andere mogelijkheid waarmee uitgevers geholpen zijn, is al de content die publiek gefinancierd is vrij te laten gebruiken door alle uitgevers. Dat is ook logisch want er is toch al voor betaald.”

    Geldt dit ook voor de content van de Telegraaf? Die content is niet publiek gefinancierd, maar er is al wel voor betaald door de abonnees en adverteerders.

  • Theo van Stegeren

    De vraag zal je wel vaker gesteld zijn, Frank: als de aanwezigheid van de STER op de Publieke Omroep zo’n cruciale rol speelt in de problemen van Nederlandse kranten, hoe verklaar je dan de vergelijkbare problemen van de pers in de Verenigde Staten – waar die omstandigheid zich in het geheel niet voordoet?

  • Arjo van der Gaag

    Als je de STER opheft lijk je toch ruimte te scheppen voor meer commerciële zenders. Want een tv-adverteerder verschuift zijn budget niet zondermeer naar print. Hij wil op tv, omdat dat in zijn communicatieplan past. De daling van personeelsadvertenties en rubrieksadvertenties in kranten compenseer je niet door het opheffen van de STER. Volmer zou de uitkomst van zijn rekensommetje toch nog eens moeten uitleggen.
    Geen STER betekent een publiek net minder, want Plasterk gaat die 200 miljoen niet bijpassen, vermoed ik. Je kunt van alles vinden van de publieke omroep – deels vercommercialiseert, cultuur op een zijspoor etc. Maar een publieke omroep die helemaal afhankelijk is van overheidsgeld is niet echt een waarborg voor de kwaliteit van de journalistieke taak die ze ook heeft. Ja, de BBC is ook reclamevrij, maar die krijgt niet alleen een megabudget, maar mag ook met z’n uitgeverij veel verdienen, tot verdriet van de commerciële uitgevers.

  • Frank

    @ Theo, Ik zeg niet dat kranten geen intrinsieke problemen hebben om lezers en adverteerders vast te houden. Dat hebben ze zeker. Dat is in een situatie van een gelijk speelveld ook niet erg. In Amerika zie je ook dat een heleboel TV zenders eigendom zijn van uitgevers die ook in kranten zitten. Extreem gezegd kan je stellen dat het helemaal geen probleem is als op enig moment kranten zoals we die nu kennen (dus op papier, centraal gedrukt, thuisbezorgd) niet meer zouden bestaan omdat consumenten en adverteerders andere producten willen. De behoefte aan dat wat kranten doen (informeren, amuseren, duiden, opiniëren enz) zal blijven bestaan. Mijn punt is dat uitgevers niet gehindert mogen worden in hun mogelijkheden zichzelf te veranderen. Als de overheid via publieke omroep nieuws, duiding en entertainment op de I-phone brengt, honderden internetsites exploiteert, en allerlei digitale kanalen blijft brengen waarbij er niet gelet hoeft te worden op terugverdienen dan is gezond exploiteren vanuit uigevers nauwelijks mogelijk. Tel dat op met het langdurig belemmeren van uitgevers met diverse soorten wetgeving en je draait de toekomst van het exploiteren van private journalistieke kernen de nek om.

    @ Arjo, Dat is precies wat ik zeg. De overheid moet opnieuw kijken naar de functie van het huidige bestel. Dat stamt uit de tijd dat een beperkt aantal radiofrequenties verdeeld moest worden over een aantal zendgemachtigden. De overheid sprong bij omdat radioprogramma’s maken duur was en niets opleverde (geen reclame). Het verenigingsstelsel zorgde voor enige onafhankelijkheid. Die onafhankelijkheid was er in krantenland altijd al. Allemaal privaat gefinancierd. Tegenwoordig is de ruimte om uit te zenden (audio & video) vrijwel onbeperkt. Dus kan je veel meer aan de markt overlaten. En dan beginnen uitgevers ongetwijfelt met meer zenders. Langs die weg is het voortbestaan van privaat gefinancierde journalistiek dan gewaarborgd.

  • Pieter Kuijt

    De STER is vooral een belemmerende factor voor het maken van commerciele kwaliteitstelevisie door b.v. krantenuitgevers zoals de Telegraaf. Denk aan het mislukte PCM / Harry de Winter avontuur. De merkwaardige situatie doet zich voor dat de STER de commerciele stations dwingt tot het maken van steeds goedkopere, gelijksoortige programma’s om marktaandeel / adverteerders aan zich te binden – en dat de publieke omroepen daarin vervolgens meegaan. Ziehier de negatieve spiraal waarin televisie zich bevindt. Spannende vernieuwing vindt gelukkig nog wel op het web plaats.
    In de VS ligt dat genunanceerder omdat kijkers bereid zijn om te betalen voor goede televisie, zoals voor HBO.

    Pieter Kuijt
    (oud hoofd communicatie PCM)

  • Pingback: Het spook van de staatssteun; van 0-tarief tot innovatiepotje « De nieuwe reporter

  • Pingback: Geen steun internetheffing, PVV pleit voor verkoop Nederland 1 « De nieuwe reporter