De Colombiaanse journalist Hollman Morris was afgelopen weekend in Nederland voor de vertoning van een film over zijn werk op het door Amnesty International georganiseerde ‘Movies that matter’-festival. De 39-jarige Colombiaan viel met zijn kritische en onthullende reportages internationaal veelvuldig in de prijzen, maar wordt in eigen land voortdurend bedreigd.

Morris’ programma Contravía – door een publieke zender uitgezonden op een tijdstip waarop de meeste Colombianen al in bed liggen – laat de persoonlijke verhalen zien achter de bloedige oorlog die delen van het Zuid-Amerikaanse land al tientallen jaren in de greep houdt.

Intiem portret
In ‘Unwanted Witness’ (dinsdag om 19.00 nog te zien in Filmhuis Den Haag) volgt documentairemaker Juan José Lozano Morris vier maanden lang op de voet. Het levert een intiem portret op van een man die zijn kritische verslaggeving moet bekopen met een voortdurende stroom van bedreigingen uit de hoek van leger en aan de regering gelieerde paramilitaire groepen. Enkele jaren terug vertrok hij zelfs met zijn gezin naar Spanje toen de doodsverwensingen concreter werden. Colombia staat al jaren hoog op de ranglijst van voor journalisten meest dodelijke landen. Ook vakbondsleiders vallen er bij bosjes, en met ruim 3 miljoen interne vluchtelingen is het Latijns-Amerikaanse land na Soedan het land met de meeste ontheemden.

Met Contravía wil Morris naar eigen zeggen ‘het andere Colombia’ laten zien, het Colombia van de verdwijningen, de barbarij en het geweld. ‘Ik geloof niet in de bureaujournalistiek van de grote media, waarin alleen de experts aan het woord komen. Ik wil de stem van de slachtoffers laten horen en durf stelling te nemen. Ik kan niet onpartijdig blijven als ik oog in oog sta met een moordenaar.’

En dus reist Morris geregeld af naar de meer afgelegen plekken op het platteland, waar zich, ver van de grote steden, de grootste menselijke drama’s voltrekken. Van eenvoudige campesinos die van hun land zijn verdreven door de guerilla of aan de staat gelieerde rechtse paramilitaire groepen, omdat ze geen kant in het conflict wilden kiezen. Van arme cocaboeren die door de ‘war on drugs’ hun inkomen kwijtraken, maar door het falende sociaal-economische beleid van de Colombiaanse staat nauwelijks een alternatief hebben. En zo filmde Morris afgelopen najaar ook het keiharde optreden van het leger tegen indianen die in de regio Cauca demonstreerden voor meer landrechten. Andere media volstonden met het standpunt van de regering-Uribe, die de indianen volgens een vast stramien beticht van banden met de FARC.

Berlusconi
Ook Morris zelf is vele malen beschuldigd van sympathieën met de linkse narcoguerrilla. ‘Iedereen die het beleid van president Alvaro Uribe bekritiseert krijgt die – meestal ongefundeerde – beschuldiging vroeg of laat naar zijn hoofd geslingerd; oppositieleiders, mensenrechtenactivisten, vakbondsleiders, rechters, zelfs Human Rights Watch.’

Het ergste vindt Morris dat Uribe journalisten zoals hij persoonlijk via de media aanvalt, een strategie die hij lijkt te hebben afgekeken van de Italiaanse premier Silvio Berlusconi. ‘De bedreigingen komen weliswaar niet van de president, maar hij schept er wel uitdrukkelijk het klimaat voor.’

‘Uribe probeert daarmee de aandacht af te leiden van zijn eigen dubieuze verleden’, meent Morris, die nog eens wijst op de gerechtelijke onderzoeken die lopen tegen tientallen partijgenoten van de president, wegens vermeende banden met paramilitaire groeperingen. Er is geen officiële censuur in Colombia, benadrukt Morris. ‘Maar veel journalisten censureren zichzelf uit angst voor consequenties al op voorhand.’

Mede daardoor is het programma van Morris, waarvan hij in vijf jaar tijd bijna tweehonderd afleveringen maakte, een eilandje van onafhankelijke journalistiek in een medialandschap dat verder wordt gekenmerkt door een verregaande concentratie van macht. De twee grootste media-imperiums zijn in handen van twee rijke families, die ook eigenaar zijn van de meest invloedrijke Colombiaanse bedrijven: frisdrankgigant Postobon, luchtvaartmaatschappij Avianca en Bavaria (niet te verwarren met de Nederlandse brouwer). Van de twee belangrijkste commerciële televisiezenders zit vooral RCN helemaal op de lijn van de regering-Uribe. En El Tiempo, de belangrijkste krant van Colombia, was tot anderhalf jaar geleden eigendom van de invloedrijke familie Santos; de huidige vice-president Francisco Santos Calderón was er zelfs hoofdredacteur, maar legde die functie neer toen de campagne voor Uribe begon. Ook minister van Defensie Juan Manuel Santos maakt deel uit van de familie.

Derde presidentstermijn
De vanwege zijn harde aanpak van de FARC populair geworden Uribe probeert nu met een grondswetswijziging een derde presidentstermijn af te dwingen. ‘Dat zou erg schadelijk zijn voor de Colombiaanse democratie,’ zegt Morris, die echter ook de eerste haarscheurtjes waarneemt in de populariteit van de rechtse president.

‘Uribe praat alleen maar over de oorlog en heeft daarmee lang de aandacht kunnen afleiden van de sociale en economische problemen in het land, maar dat begint zo langzamerhand uit te werken. Bovendien is het een illusie om te denken dat de FARC militair te verslaan is. Dat gaat in ieder geval heel veel tijd, geld en slachtoffers kosten. Het alternatief is onderhandelen, zoals bijvoorbeeld voorgesteld door senator Piedad Córdoba en haar vredesorganisatie ‘Colombianos por la Paz ’. Voorwaarde is wel dat ook de guerrilla publiekelijk de ontvoeringen zal moeten afzweren en meer bereidheid moet tonen om te praten.’