In het verhitte debat over Google en de ondergang van kranten wordt telkens dezelfde fout gemaakt. We hebben het over “de media”, “de journalistiek” en vooral “het nieuws”, terwijl die begrippen niet langer hanteerbaar zijn. Het zijn categorieën uit de vorige eeuw, categorieën die uit elkaar gevallen zijn. Niet voor iedereen, maar wel in de ogen van de Google-generatie.

De twintigste eeuw was de eeuw van de massa, van massacommunicatie, massamarketing, massasmaak en massacultuur. Allemaal voortgekomen uit de industriële revolutie van de negentiende eeuw. Zoals we massaproductie kregen, kregen we ook massa-informatie. Zoals er industriële productieprocessen ontstonden, ontstond ook de nieuwsindustrie.

Die nieuwsindustrie, gebouwd op schaarse productiemiddelen als drukpersen en uitzendrechten, heeft veel goeds gedaan. Er is een onafhankelijke journalistiek uit voortgekomen die een niet te onderschatten betekenis heeft voor de democratie. Want ook die democratie werd een massademocratie (stemrecht voor iedereen), en had behoefte aan controle, aan checks & balances.

Aan diggelen
Sinds internet ligt het verdienmodel onder industriële informatie aan diggelen. De belangrijkste productiemiddelen zijn niet langer schaars. Doordat we informatie kunnen digitaliseren, kost het bijna niets meer om het nieuws te vermenigvuldigen en te verspreiden. Parallel daaraan zijn nieuwe vormen van bundeling, van aggregatie ontstaan.

Massamedia waren verbijsterend efficiënt in het bundelen en verspreiden van informatie, maar hun verpakking – de krant, een tv-kanaal – is niet langer de enig denkbare. De meest efficiënte “eenheid van informatie” is niet langer de bundel, maar Het Verhaal. Zoals twintig delen encyclopedie niet langer een economisch zinvolle eenheid is, maar het Lemma (Wikipedia).

Wie over “de journalistiek” en “het nieuws” praat, moet begrijpen dat beide categorieën uit elkaar gevallen zijn. De journalistiek doet veel. Het beste wat journalisten doen, het belangrijkste, is verhalen opdiepen die in een democratie ten onrechte verborgen bleven. Je zou dat een “productiemiddel” kunnen noemen, gebaseerd op kunde, talent, argwaan en roeping.

En ik ben ervan overtuigd dat die hoeksteen van de journalistiek nog eeuwen van waarde zal blijven, mits journalisten Het Verhaal – de waarheid – beter gaan vertellen, met meer kunde, vakmanschap en passie.

Onaandoenlijke informatie
Maar de journalistiek doet meer. We geven “nieuws” door. De cijfers van een financiële persconferentie kunnen we nauwelijks verifiëren. Bij een politiebericht gaan we negen van de tien keer uit van de betrouwbaarheid van de bron. We filteren en selecteren informatie van persbureaus die, zoals Reuters, niet eens willen weten wat de waarheid is, maar – aldus Nick Davies in Flat Earth News – slechts a balanced account willen geven van wat “bronnen” zeggen dat de waarheid is.

Het selecteren, filteren, redigeren en bundelen van informatie, zoals de massamedia honderd jaar deden, lost in het internettijdperk niet langer een economisch probleem op, en verliest daardoor zijn waarde. Dat wordt nog duidelijker als je je realiseert dat de krant ook de starttijden van een Formule-1-wedstrijd doorgeeft, of uitslagen en standen van voetbalwedstrijden, of beurskoersen, of hypotheekrentevergelijkingen – al die vroeger al onaandoenlijke informatie is via internet sneller, completer en beter te vinden.

Container
Ten onrechte praten we over “het nieuws”. Dat is een containerbegrip voor iets dat steeds minder een container nodig heeft. Heel langzaam overigens: het zal nog jaren en jaren duren voordat de Google-generatie in de samenleving bepaalt wat het economisch dominante model voor het verspreiden van informatie zal zijn. Tot die tijd zullen kranten en tv nog bestaan, en zelfs uitermate winstgevend kunnen zijn.

Maar dat het nieuws “stuk” is, zien we bij “breaking news” het best – toen de term bedacht werd, zal niemand bedacht hebben dat nieuws van breken stuk gaat. “Breaking news” is wat nu gebeurt en wat iedereen wil weten, een vliegtuig dat neerstort, een bank die failliet gaat. Voor dat nieuws hebben we de verpakking van de massamedia steeds minder nodig. Denk Twitter. Denk rss en sms.

Google heeft dat beter begrepen dat de traditionele media. Zonder zelf nieuws te maken, waarvoor de kunde en het talent van journalisten nodig zijn, maakt Google gebruik van wat de Google-generatie doet. Die filtert, redigeert, becommentarieert en verspreidt het nieuws – al het nieuws! – zelf, en denkt geen journalisten meer nodig te hebben. Ten onrechte natuurlijk: zonder journalisten zou veel verborgen blijven – maar niet alles, voor veel “nieuws” – de domineesdiensten, de agenda van een popzaal – zijn inderdaad geen journalisten nodig.

De dodelijke fout van de massamedia is deze: ze beschermen de verpakking, en niet de journalistiek. Door Google schending van het auteursrecht te verwijten, trachten ze het verdienmodel van hun container in stand te houden, en miskennen ze dat hun productieketen al goeddeels is overgenomen door de Google-generatie – niet door Google.

Verdienmodel
De journalistiek maakt zich terecht zorgen over de massamedia, het was ook haar verdienmodel. Kranten en omroepen hebben een eeuw lang de journalistiek gefinancierd, en de Google-generatie lijkt niet van plan, nu ze het eenmaal zelf voor het zeggen heeft, die rol over te nemen. Daarbij gaat meer verloren dan me lief is. De enige oplossing moet zijn dat de journalistiek opnieuw gaat bewijzen van betekenis te zijn. We moeten waarde toevoegen aan de informatie-economie.

Met morele oordelen – de journalistiek is het waard dat ervoor wordt betaald – komen we er niet. We kunnen de Google-generatie geen “nieuws” door de strot duwen dat ze niet wil hebben. We zullen moeten aantonen, tegen de klippen op, dat Het Verhaal vakmanschap vergt, we moeten met argwaan feiten verzamelen die het daglicht niet verdragen, we zullen gepassioneerd moeten vertellen.

[Dit artikel staat ook op Mediablog]