Dagbladen in Europa drijven weg van het nieuws

enc_header“Ach, ze roepen al vijftien jaar dat over drie jaar de krant dood is. Ik vraag me dan af: waarom roepen ze dat niet over tijdschriften?” Norbert Küpper, mede-organisator van de European Newspaper Awards (voor vormgeving) wilde er tijdens zijn ‘State of the union’ tijdens het tiende European Newspaper Congress in Wenen maar mee aangeven dat de krant nog best een tijd meekan. Als de krant maar een beetje tijdschrift wil zijn. Veel dagbladen in Europa hebben dat inmiddels begrepen en laten het nieuws steeds vaker links liggen om te kiezen voor opinies, achtergronden, verdieping en mooie vormgeving.

Küpper zag wel meer ontwikkelingen. Weekkranten als Die Zeit en de Neue Zürcher Zeitung am Sonntag, doen het bijna overal in Europa goed. Boulevardkranten verliezen snel lezers en regionale en lokale dagbladen zien hun oplagen gestaag afnemen.

‘Magazin-Zeitung’
De krant van de (nabije) toekomst volgens de Duitse krantenvormgever: de ‘Magazin-Zeitung’. Ofwel: de krant die eruitziet als een dagelijks verschijnend tijdschrift. Elegant in de vomgeving (en dus met veel ‘wit’, want dat straalt gewichtigheid uit), met een beperkt aantal onderwerpen, grote, soms vrijstaande, foto’s. Daarbij kiezen vormgevers steeds vaker voor extreme beelduitsnedes. Als voorbeeld van zo’n krant liet Küpper Nrc.next zien, dit jaar vanwege de gedurfde vormgeving winnaar van een speciale juryprijs bij de wedstrijd om de mooiste kranten.

Curieus bij de jaarlijkse krantenvergelijking noemde Küpper het verschijnsel dat Scandinavische kranten bijna dagelijks een fotoreportage afdrukken. Een cultuur die in de rest van Europa bijna geheel afwezig is. En dat is opmerkelijk in een tijd waarin beeldcultuur dominant is. Waar zijn de fotoreportages in Nederlandse dagbladen? Immers: veel onderwerpen kunnen beter met een camera dan met een pen verslagen worden. Wellicht het bewijs dat – ook – Nederlandse kranten nog altijd tekst-dominant zijn.

Fotografie heeft het in de Europese kranten momenteel toch al moeilijk. want met het veranderende karakter van de krant, deden ook de grafici, illustratoren en graphics-producenten hun intrede. Fotografie is nog maar een van de mogelijkheden om artikelen te illustreren, zoals ook Nrc.next bewijst. En dus ligt het voor de hand dat grafisch talent een schaars goed is en wordt. Ook hier heeft Nrc.next inmiddels een aardige voorsprong opgebouwd. Wie de boot niet wil missen, gaat dus met grote spoed op zoek naar grafici die ‘iets’ met het product krant hebben en er hun wilde ideeen op willen loslaten. Want dat lijkt het credo te zijn bij nogal wat krantenmakers: durf wild te zijn!

Tien jaar geleden, bij de eerste wedstrijd om dagbladvormgeving, sprongen Nederlandse kranten als Trouw, Dagblad de Limburger, Brabants Dagblad of Het Parool er voor wat betreft vormgeving bovenuit in Europa. Nu, een decade later, blijken Nederlandse dagbladen min of meer stil te hebben gestaan. Zeker, er werd wel eens van formaat gewisseld. De vormgeving werd aangepast. Er kwam een nieuw katern. Maar opmerkelijk zijn Nederlandse dagbladen allang niet meer. Eigenlijk kan alleen Nrc.next nog meekomen in de golf van vernieuwingen die momenteel door Europa waart.

Concept van de constante innovatie
Een opmerkelijk voorbeeld daarvan was de presentatie op het congres van de krant die werd gekroond tot best vormgegeven landelijke krant, het Zweedse Svenska Dagbladet (in de volksmond in Zweden beter bekend als SvD). Het bedrijf was in 2001 op een haar na failliet. Weliswaar had de krant de reputatie van een degelijk dagblad. Maar dat trok geen nieuwe lezers. Sindsdien heeft de krant de filosofie om ieder jaar met iets nieuws te komen. Sinds 2002 zit de oplage weer in de lift (al gaf het laatste jaar een daling te zien). Het concept van de ‘constante innovatie’ noemde Ann Axelsson, lid van de hoofdredactie van ‘SvD’ deze strategie.

Ook zij ziet een verschuiving in de belangstelling naar ‘papier in het weekeinde’. Het populaire weekendmagazine verschijnt vanaf juli driemaal per week. Ook hier een voorbeeld dus van Küppers ‘Tijdschrift-krant’.

Kranten zijn voorts op allerlei manieren bezig een antwoord te vinden op het afkalven van het lezersbestand. Zo maakt de Neue Westfälische Zeitung sedert enige tijd een krant met twee voorpagina’s: een voor de trouwe abonnees en een wat ‘pittiger’ voorpagina om de kioskverkoop te stimuleren. Daarmee erkennend dat het verleiden van iemand om een krant in de kiosk te kopen, iets totaal anders is dan het bedienen van een vaste lezersschare.

De Basler Zeitung vouwt soms reproducties van kunstwerken om de krant. Zoals bij de start van een Van Gogh-expo in Basel. Daarbij koos de krant vier verschillende Van Gogh-werken, die willekeurig werden verspreid. Buren ontvingen op die manier verschillende ‘omslagen’, waardoor bij een deel van de lezers de verzamelwoede toesloeg.

En burgerjournalistiek? Het buzzword van twee jaar geleden viel nog maar nauwelijks op het dagbladcongres. Alleen hoofdredacteur Matthias Geering van de Basler Zeitung kwam er nog op terug. Hij had er evenveel goede als slechte ervaringen mee. Als het ging om foto’s, zo was zijn conclusie, moet je lezers vragen iets in te zenden als er een gebeurtenis is met een grote emotionele betrokkenheid. Dan hebben de mensen de behoefte om aan anderen te laten zien wat zij zelf zagen. “In andere gevallen levert burgerfotografie volgens mij niet zoveel op.”

Geering erkende echter dat het slecht gaat bij zijn Basler Zeitung. Vooral de laagopgeleiden willen niet meer betalen voor de krant. “Dat is nu eenmaal zo. Ik ga me pas echt zorgen maken als de middel- en hoogopgeleiden ons ook niet meer willen”, leek hij zich al neergelegd te hebben bij het verlies.

De uitslag van de European Newspaper Awards is hier te vinden.

Theo Dersjant –

Theo Dersjant (1957) is mediajournalist en docent aan de Fontys Hogeschool Journalistiek in Tilburg. In 2000 verscheen van zijn hand het boek 'Uit onbetrouwbare bron - de mooiste missers in de media'. In 2014 verscheen zijn boek 'Oud bestuur - een jaar ongenode gast bij een waterschap'.

Alle artikelen van Theo Dersjant op De Nieuwe Reporter.

  • Sent Wierda, freelance journalist

    Inderdaad, weekkranten als Die Zeit en NZZ am Sonntag doen het goed. Ja, eigenlijk doen alle kranten en tijdschriften het goed die kwaliteit leveren. Het maakt dan niet uit of het dagbladen zijn of weekbladen.
    Der Spiegel heeft geen oplagedaling te vrezen. Die Welt/Welt am Sonntag al evenmin en dit geldt evenzeer voor de Frankfurter Allgemeine Zeitung en de Suddeutsche Zeitung. Al deze bladen verliezen geen lezers, want ze bieden veel kwaliteit en veel kwantiteit voor relatief weinig geld. Hier kunnen Nederlandse kranten en tijdschriften nog iets van leren. Enkele voorbeelden. Een krant als NRC/H kost op zaterdag meer in Nederland (2,95) dan een FAZ (in Duitsland 2,10) op zaterdag in Nederland en Spanje (2,90). NRC/H kost op zaterdag in Duitsland 3,60.
    Die Welt (op zaterdag 1,90) kost in Nederland 2,80 euro. Die Zeit (3,60) kost in Nederland 4,20; voor Elsevier moet 4,50 worden betaald. Conclusie: een Duits blad kost in Nederland soms minder dan een vergelijkbaar Nederlands blad.

  • Justin

    Met het bovenstaande helemaal mee eens en zouden Nederlandse kranten en tijdschriften best wel eens een voorbeeld kunnen nemen aan bijvoorbeeld de Duitste concurrenten.

    Nog steeds vind ik het jammer dat burgerjournalistiek als ondergeschoven kindje wordt gezien. Dat Matthias Geering de werking van burgerjournalistiek ziet als iets wat alleen kan manifesteren bij een gebeurtenis met een grote emotionele betrokkenheid, is toch een zonde. Kijk vooral eens naar Nieuwslog.nl die met veel participerende burgers veel lezers trekt. De toegevoegde waarde van Nieuwslog.nl en burgerjournalistiek zit hem in expertise en in accenten.