De journalistiek is in totale verwarring. Wat twee maanden geleden nog ‘zekerheden’ leken, zijn dat vandaag allang niet meer. Zoveel werd duidelijk op het derde International Journalism Festival in Perugia. Dat er de komende maanden veel veranderingen staan te gebeuren, lijkt eenvoudig voorspelbaar. Of die ontwikkelingen een zegen zijn, weet niemand. Grand old man Seymour Hersh (The New Yorker) deed als hoofdspreker op het festival nog wel een poging de moed erin te houden. Ploeteren, hard werken en de overheid houden aan de normen die je ook in een familie hanteert, vormen volgens hem nog altijd de leidraad voor goede journalistiek.

“De toekomst is aan de 47-jarigen”, voorspelde Charlie Beckett, directeur van Polaris, de London School of Economics, niet zonder ironie tijdens een discussie over networked journalism. Volgens hem hebben 47-jarigen nog voldoende toekomst voor zich om zich er zorgen over te maken en er dus in te willen investeren. Tegelijk hebben ze voldoende ervaring met ‘oude journalistiek’ en kunnen ze die waarden in het oog houden. “Niet geheel toevallig ben ik zelf 47”, lichtte Beckett zijn stelling toe.

Het was slechts een van de weinige opmerkelijke uitspraken in een verder voorspelbaar festival. Wie geen idee heeft van de ontwikkelingen die momenteel door de journalistiek razen, kon op het festival snel bijgepraat raken. In die zin was het International Journalism Festival een soort spoedcursus ‘Problemen van journalisten’. Wie gehoopt had wat nieuwe inzichten op te kunnen doen, moest echter met een vergrootglas zoeken.

Onderzoeksjournalistiek op lokaal niveau
Allereerst was daar Eric Ulken. Tot november nog webredacteur bij de Los Angeles Times. Hij gaf z’n baan eraan om door de wereld te gaan reizen, op zoek naar nieuwe ontwikkelingen. “Toen ik wegging bij de krant, had ik nog de gedachte er ooit terug te zullen komen, nu twijfel ik eraan of dat ooit nog zal lukken. Ik had een paar maanden terug niet gedacht dat het zo slecht zou gaan met de dagbladen.”

Ulken ziet een voorzichtige trend in de VS. Mediaorganisaties ontdekken waar ze zich kunnen onderscheiden van anderen: onderzoeksjournalistiek op lokaal niveau. “Er zijn voorbeelden van media die dat heel aardig doen”, aldus Ulken. Hij denkt dat het investeren in plaatselijk onderzoek een perspectief biedt voor media. “Maar of dat in Europa ook zo is, weet ik niet.”

De tweede vaststelling tijdens het festival is dat een groot deel van de mondiale media momenteel zuchten onder de druk van banken. Banken willen schuldenposities van mediaorganisaties saneren, waardoor die media in de problemen zijn gekomen. Zo zouden de banken ervoor hebben gezorgd dat Italiaanse dagbladen van hoofdredacteur moesten wisselen, zucht Mecom onder de druk van de banken en voeren Amerikaanse banken de druk op media eveneens flink op. Het leidt tot een stroomversnelling aan economische ontwikkelingen in de sector. En lijken er in Europa nog kopers voor bijvoorbeeld dagbladbedrijven, in de VS zijn de ‘signs on the wall’ (Ulken) zo duidelijk, dat daar niemand geld wil neertellen voor een dagbladtitel.

De derde conclusie lijkt te zijn dat traditionele waarden ook de ankers zullen zijn voor nieuwe vormen van journalistiek. Zonder betrouwbaarheid zullen ook nieuwe spelers het lastig krijgen.

Seymour Hersh
Hoofdgast Seymour Hersh liet het nog maar eens zien: moeizaam ploeteren, geduld en de drang om onbevooroordeeld te willen zijn, staan bij hem centraal en zullen volgens hem ook bij een toekomstige generatie journalisten centraal moeten staan. Hersh, winnaar van een Pulitzer vanwege zijn onthulling over de moordpartij in My Lai (Vietnam) in 1969 en eveneens onthuller van martelpraktijken in de AbuGhraib-gevangenis in Bagdad, zag zelf ook wel dat zijn beroep onderhevig is aan grote veranderingen. “Als ik een artikel schrijf voor De New Yorker, wordt dat al op zondag op de website gezet. En boem: weg is het! Iedereen weet het meteen!”

Hij ziet in zijn land de ontwikkeling dat ‘access’ het allerbelangrijkste wordt: heb je toegang tot de mensen die er toe doen? Intussen behandelt de pers volgens hem de nieuwe president Obama als een filmster. “Ik heb ook op Obama gestemd en toen hij verkozen was, gingen we met een mooie prinses naar bed. Maar toen ik de volgende dag wakker werd, bleek die mooie prinses een kikker!” Kortom: een president is een president. Ondanks de charme, ondanks de glimlach en ondanks de glamour. “Je moet vaststellen dat Obama op de G20-top buitengewoon weinig voor elkaar heeft gekregen.” Zijn plan om meer troepen naar Afghanistan te sturen zal volgens Hersh een blunder blijken. “There isn’t a chance in hell, we gonna win this war.” Sterker, betoogt Hersh. De Amerikanen begrijpen zo weinig van moslims, dat ze als het ware nieuwe Taliban kweken. “Vernedering is een leidraad bij moslims. Amerikanen vallen de huizen van Afghanen binnen, gaan met hun laarzen over de tapijten, doorzoeken de vertrekken van vrouwen. De Afghaanse man kan dan twee dingen doen. Ofwel uit schande vertrekken uit het dorp waar generaties voorouders woonden. Of uit wraak een Amerikaan doden. De Amerikanen kweken dus Taliban!”

De Amerikaanse ‘mainstream’ pers mag volgens hem wel wat kritischer zijn over Obama. “Maar ze zijn in love met de nieuwe president!” Zelf beoordeelt hij presidenten met normen die ook in zijn gezin gelden. Je mag niet liegen. “En dus vind ik dat ik de president daar ook aan mag houden.”

Zoo
Het betoog van Hersh stond lijnrecht tegenover de stellingname van een andere ‘oude rot’: David Sassoli, vice-directeur van de Italiaanse tv-zender RAI. Zonder ook maar een blos op z’n wangen presenteerde hij de cijfers van het TV-nieuws op het eerste Italiaanse net. “De gemiddelde leeftijd van onze kijkers was vorig jaar 61 jaar. Nu we met een website begonnen zijn, is dat gedaald naar 59. Ik vind dat jongeren een krant moeten lezen en naar het nieuws moeten kijken. Het hoort tot hun opvoeding.” In dat opzicht was het International Journalism festival ook een klein beetje een zoo. Representanten van stokoude gedachten konden in het wild worden aanschouwd. Over een paar jaar zou dat wel eens niet meer het geval kunnen zijn.