“Je bent een publieke omroep of je bent het niet.” Dat zei Joop Atsma, CDA-mediawoordvoerder in de Tweede Kamer, dinsdagavond in aanvulling op zijn kritiek op de volgens hem gebrekkige NOS-verslaggeving over de Europese verkiezingen. Atsma noemde de verkiezingsuitzending van afgelopen donderdag eerder al “amateurisme ten top” van de NOS. “Ik ging teleurgesteld op bed. De uitzending was na een kwart van de uitslagen al afgelopen”, klaagde hij vanuit het publiek tijdens het MediaDebat ‘Stemmen over Europa’ in het Haagse perscentrum Nieuwspoort. “Ik ben een beetje allergisch voor te gemakzuchtig oordelen over onze organisatie”, luidde de felle reactie van hoofdredacteur Hans Laroes van NOS Nieuws. “Een publieke nieuwsorganisatie gaat niet tot zeven uur ’s ochtends door met uitzenden voor drie mensen.”

Atsma verklaarde zich er enorm aan te hebben gestoord dat de NOS de verkiezingsuitzending kort na middernacht afsloot, toen de uitslagen van een grote meerderheid van de gemeenten nog niet bekend waren. “Ik vind dat het belachelijk is om na bekendmaking van een kwart van de stemmen al uit de lucht te gaan. Ook vanuit Hilversum worden hier door niet de minsten vragen over gesteld, zowel inhoudelijk als qua aanpak.” Ondanks dat al snel duidelijk werd dat de PVV met vier zetels de grootste winst boekte, had de NOS volgens Atsma de uitzending moeten voortzetten totdat er “iets meer duidelijkheid” over de uitslag in veel andere gemeenten was.

Harde verwijten
NOS-hoofdredacteur Laroes was het oneens met de harde verwijten van Atsma. “Je moet je afvragen of je je geld wel verstandig zou besteden door tot zeven uur uit te zenden. De diehards konden via internet op de hoogte blijven.” Volgens Laroes had de overheid ervoor moeten zorgen dat het tellen van de stemmen sneller was gegaan, zodat de NOS binnen de zendtijd meer uitslagen had kunnen melden. “Op het moment dat wordt besloten om met potlood te stemmen, moet men niet ons de schuld geven als het ministerie van Binnenlandse Zaken en de gemeenten daar qua organisatie niet op ingespeeld zijn.”

Atsma vertelde dat hij van Haagse ingewijden had vernomen dat de NOS-verkiezingsuitzending door bezuinigingen bij de Publieke Omroep kort na middernacht uit de lucht ging. Laroes ontkende dit stellig: “Het had niets met geld te maken, het kwam door de late uitslagen.” In de tweestrijd tussen Laroes en Atsma nam Titia Ketelaar, sinds kort redactiechef van NRC Next, het op voor de NOS. “Ik had persoonlijk bewondering voor de verslaggeving van de NOS in de aanloop naar de verkiezingsdag”, aldus Ketelaar.

Atsma trok zijn kritiek door naar de NOS-uitzending over de verkiezingen in andere Europese landen van zondagavond. “In Nederland moest je een vergrootglas op de tv zetten om geïnformeerd te worden”, vond hij. “Dat de NOS op zondag meer heeft gedaan dan andere landen is volstrekte onzin. Zo kwamen de Duitsers echt uit alle hoofdsteden vandaan.” Bovendien stelde Atsma dat de Amerikaanse presidentsverkiezingen bij de NOS veel meer aandacht kregen met een nachtelijke live-uitzending die 1,4 miljoen kijkers trok.

Wegzappen bij Europa
Kijkcijferdeskundige René van Dammen van de Publieke Omroep meldde onlangs dat als de Europese verkiezingen tijdens het NOS Journaal aan de orde kwamen, er massaal 200.000 tot 300.000 kijkers afhaakten. Laroes zei zich daar niet druk over te maken. “Dat moeten ze vooral doen. Uiteindelijk maken wij een uitzending met wat we zelf relevant vinden. Het kan niet zo zijn dat we het onderwerp Europa laten vallen omdat 200.000 mensen het niet relevant vinden, want er blijven nog 1,6 miljoen over.” De NOS heeft zich vooral geconcentreerd op het toegankelijker maken van de Europese verkiezingen. “De spanning zit in hoe je een verhaal inzichtelijker en soms kleiner maakt. Daarbij moet je ook nadenken over de vorm.” Laroes liet weten dat vooral de weblogs op de speciale NOS-verkiezingssite Europa Kiest populair waren onder mensen die zich oriënteerden op de Europese verkiezingen.

Kort nadat duidelijk was geworden dat de PVV van Geert Wilders de grote winnaar van de verkiezingen was, schoven de Haagse fractievoorzitters bij de NOS aan tafel. Het werd een debat waarin het vooral over de politieke positie van Wilders ging, waardoor Europa nauwelijks aan bod kwam. “Mensen gaan op elkaar reageren zoals je gezien hebt. Maar de fractievoorzitters bepalen zelf op welke toon ze reageren op basis van de uitslag en de deelnemende personen”, zei Laroes. Hij constateerde wel dat twee zaken tijdens het NOS-debat fout gingen. “De satellietverbindingen waren niet goed en we voeren daarover discussie met onze leverancier. We kijken of dat in de toekomst misschien via het glasvezelnetwerk kan. Daarnaast was de geluidsversterking in de zaal niet goed”, bekende Laroes.

Aandacht en opkomst
Ondanks een luide en duidelijke stemoproep van premier Jan Peter Balkenende bleek de Nederlandse burger opnieuw moeilijk enthousiast te maken voor de Europese verkiezingen. De opkomst was met ruim 36 procent zelfs nog lager dan in 2004. Lex Oomkes, chef van de politieke redactie van dagblad Trouw, zocht een eigen verklaring voor de lage opkomst. “Wij roepen ach en wee, ik denk wel terecht, maar is het niet zo dat 60 procent gewoon wel tevreden is over Europa? Misschien is de kiezer wel veel slimmer en heeft die niet de behoefte om te stemmen voor zoiets dubbelzinnigs als het Europees Parlement.”

Op de vraag of de media niet een taak hebben bij het opkrikken van de opkomst werd afwijzend gereageerd. “Het is heel simpel: wij zijn niet opgericht om Europa groot of klein te maken. Wij maken er verhalen over. De opkomst, dat zoeken anderen maar uit”, aldus Laroes. Hoofdredacteur Geert ten Dam van HDC Media, uitgever van onder meer het Haarlems Dagblad en het Leidsch Dagblad, sloot zich daarbij aan. “Wat wij doen is dingen zo duidelijk mogelijk neerzetten. Waar gaat het precies om? En dan is het aan de mensen zelf om te beslissen.” Hoewel harde empirische gegevens vooralsnog ontbreken, kregen de Europese verkiezingen in de vaderlandse media qua “kwaliteit en kwantiteit” meer aandacht dan in 2004, stelde directeur Ton van den Brink van het Europa Instituut van de Universiteit Utrecht. Laroes: “Als je vergelijkt met vijf jaar geleden, zie ik niet helemaal de logica van het standpunt van Atsma.”

De fundamentele oorzaak voor de aanhoudende impopulariteit van de Europese politiek is volgens Oomkes het gebrek aan democratie in Brussel en Straatsburg. “Maar we hebben wel de plicht om aandacht aan dit onderwerp te geven”, aldus Oomkes. “We hebben ons geen seconde afgevraagd of de lezer het oninteressant vindt of niet. Dat is absoluut geen criterium. Het is niet de pers die het Europees Parlement tot democratisch orgaan bij uitstek kan maken. Dat moeten ze zelf doen.”

Lees ook: ‘Journalisten moeten naar Brussel‘ van Kees Boonman.