“Wat is nu de manier waarop je lokale en niet-lokale journalistiek aan elkaar moet verbinden?”, vroeg onze Zomerreporter zich recent af in een reactie op het artikel over het succes van de Barneveldse Krant. In Frankrijk lijkt hij – bij de krant die model stond voor het veelbesproken ‘Sarkozy plan’ – de manier te hebben gevonden. Ze hebben er nog succes mee ook, maar of dat alleen aan de combinatie lokaal/niet-lokaal ligt? Tip #3 voor Nederlandse dagbladsector: Maak duidelijke keuzes!

Als het over een Franse krant gaat, hoor je vaak de namen Le Monde, Le Figaro of Liberation voorbij komen. Hoewel allen toonaangevende kranten, is de gezamenlijke oplage van de drie nationale dagbladen niet zo groot als die van de regionale krant Ouest-France. Dagelijks verspreidt die krant rond de 800.000 exemplaren in het gebied ten westen van Parijs. En zonder concessies willen doen aan datgene waar ze voor staan, stijgt de oplage gestaag.

Verbinden
Bij Ouest-France zijn ze niet bescheiden over de rol die ze voor de krant weggelegd zien. “We informeren dorpsbewoners over wat er in hun directe omgeving én in de de wereld gebeurt. Daarmee willen we de communicatie tussen de lokale gemeenschappen verbeteren. Als je mensen een mening wilt laten vormen moet je ze ook verder laten kijken dan hun eigen dorp”, vertelt adjunct-hoofdredacteur Jack Auger.

Om dit te bereiken vult de krant dagelijks 42 verschillende edities met hyperlokaal nieuws. Lokale sportuitslagen, bioscooptijden en familieberichten worden aangevuld met artikelen en reportages van de vele lokale journalisten met wie Ouest-France samenwerkt. Tegelijkertijd schroomt de krant niet om dagelijks op de voorpagina een groot redactioneel commentaar te zetten. Soms over regionale zaken, veel vaker over nationale en internationale gebeurtenissen.

Eindredacteur Jean Bernard: “Wij hebben veel meer nationaal en internationaal nieuws dan andere regionale kranten. We maken echter niet twee aparte kranten, we proberen het met elkaar te verbinden zodat het een geheel wordt.” Volgens redacteur Jeanne-Emmanuelle Hutin is dit zelfs het belangrijkste doel van de krant: “Een dorp ligt in een land dat in Europa ligt, dat in de wereld ligt. We moeten niet alleen schrijven over wat mensen willen horen. We moeten het debat stimuleren, ideeën geven en reflectie bieden.” In tegenstelling tot andere regionale kranten werken ze bij Ouest van buiten naar binnen. Eerst de buitenlandse gebeurtenissen, daarna via Europa en Frankrijk naar het regionale en lokale nieuws.

Wat dat betreft maken ze bij Ouest-France duidelijke eigen keuzes, en houden ze dit consequent vol. Dat blijkt uit de rol die ze in de samenleving voor ogen hebben, maar ook uit de keuze om uiterst terughoudend te zijn met sensationele berichtgeving, de openlijke pro-Europese koers die er gevaren wordt en projecten zoals gratis kranten voor gevangenen.

Overigens worden die keuzes gemaakt met de wensen van de lezer in het achterhoofd, aldus Aude Rouger van de Universiteit van Parijs, die onderzoek deed naar de lokale journalistiek in Frankrijk: “Het succes is deels te danken aan het feit dat ze goede lokale, nationale en internationale berichtgeving hebben, maar in vergelijking met andere kranten doen ze veel meer aan lezersonderzoek. Ze proberen de krant relevanter voor het publiek te maken.”

Invuloefening
Op het hoofdkantoor op een industrieterrein buiten Rennes wordt dagelijks bepaald hoe de voorpagina’s van de 42 verschillende edities van Ouest-France er uit komen te zien. Veel werk zou je denken, maar het is meer een invuloefening. Iedere dag ziet de voorpagina van iedere editie er ongeveer hetzelfde uit. Bernard: “Sommige kranten in Frankrijk veranderen jaarlijks van lay-out. Wij houden daar niet van, we richten liever onze aandacht op de artikelen die we maken.”

In de hal van het gebouw, waar alle edities van die dag liggen, moet je dan ook goed kijken om de minieme verschillen tussen de 42 voorpagina’s te zien. Onder de vouw van de krant – op Berliner formaat – is iedere editie hetzelfde, waarbij het grootste gedeelte wordt ingenomen door het redactioneel commentaar. Daarnaast staat iedere dag een advertentie. Boven de vouw staan door middel van twee foto’s en korte tekstjes aankondigingen van de twee hoofdverhalen van die dag. Het ene verhaal is nationaal of internationaal, het andere verhaal regionaal of lokaal. Het enige echt unieke aan iedere editie is het kader met daarin de hoofdpunten van het lokale nieuws, die verwijzen naar de acht pagina’s die in het hart van de 24 pagina’s tellende krant zijn toegevoegd.

Het uiterlijk is sober te noemen. Veel witruimte, de helft van de pagina’s zonder kleur en geen extra katernen. Het geheel maakt het een a-typische krant, die er voorspelbaar en een tikkeltje saai uitziet. Maar, uiteraard is dat een bewuste keuze. Hutin: “We willen vooral het lezen faciliteren, vandaar dat we veel spelen met de witruimte. De pagina’s moeten helder blijven. Titel, foto, samenvatting. Een, twee, drie. Zo lezen mensen de krant. Wij laten zien wat we behandelen, zij kiezen of ze het lezen of niet.”

Jeugd
De sobere uitstraling lijkt haaks te staan op de nieuwste doelstelling die Ouest-France zichzelf heeft gesteld: de jeugd weer aan het krantenlezen krijgen. Volgens Hutin, die de ‘jonge lezers’-projecten coördineert, willen jongeren helemaal geen hippe, flitsende krant: “Voordat ik hier aan begon, dacht ik dat ook. Maar iedere keer als we met jongeren praten zeggen ze: ‘we hebben weinig tijd, dus vertel me gewoon iedere dag in simpele bewoordingen wat belangrijk is om te weten.’ Wat dat betreft willen ze weinig anders dan oudere lezers. We willen dan ook geen aparte jongerenkrant voor ze maken, we willen ze deze krant laten lezen. Hoewel we wel wat meer oog hebben gekregen voor specifieke rubrieken over muziek, vrije tijd en werk.” Bernard: “Het is soms lastig, omdat we veel artikelen over ingewikkelde zaken zoals het Midden-Oosten plaatsen, maar we willen geen jongerentaal spreken. We zijn uiteindelijk een algemene krant voor iedereen, en de kwaliteit van de informatie staat voorop.”

De inhoud is volgens Hutin dan ook niet per definitie de reden dat jongeren zo weinig kranten lezen. Er zijn andere barrières. “Kranten komen niet voor in de omgeving van jongeren. Ze zien ze niet op school en gaan niet naar de winkel om hem te kopen.” Daarnaast denkt ze dat de prijs van 90 cent een belemmering is. “Ze hebben de indruk dat – hoewel het niet waar is – nieuws gratis is. Op internet betalen ze er alleen op een andere manier voor.”

Gratis
Om deze twee problemen te overkomen heeft Ouest-France de afgelopen jaren kranten gratis bezorgd op middelbare scholen en universiteiten. Daarnaast konden jongeren – dankzij een overheidssubsidie – een gratis abonnement voor 1 dag in de week afsluiten. Inderdaad, de voorloper van het veel besproken ‘Sarkozy plan’ om alle 18-jarigen in Frankrijk een gratis abonnement op een krant naar keuze aan te bieden.

Over het succes van het experiment valt echter te twisten. Het eerste jaar maakten 22.000 jongeren gebruik van de regeling. Het volgende jaar waarbij de jongeren de krant 2 dagen in de week kregen en 30 procent van de prijs zelf moesten betalen, bleef er 13% over. “Voor een promotionele actie is die 13% goed te noemen, in marketing termen dan”, vertelt marketing manager Lucile Raguin. “In daadwerkelijke kranten zijn het er niet zo heel veel.” Onderzoekster Rouger is het ermee eens: “Ze doen hun best om jonge lezers aan te trekken – net zoals andere kranten – maar als je naar de cijfers kijkt zijn de lezers nog niet echt veel jonger.”

Volgens Hutin zijn de eerste stappen gezet, maar moet er nog veel werk verzet worden om de ‘habitudes de lecture’ van de jeugd veranderen. Dat de gratis krantenabonnementen voor de jeugd nu op landelijk niveau worden ingezet is positief. “Nu komt de krant ook op plekken die wij niet kunnen bereiken. Voor ons zijn de gratis abonnementen echter geen wondermiddel, ze zijn slechts deel van de oplossing.” Of dat wondermiddel er niet allang is in de vorm van internet? Nee, wat dat betreft heeft Ouest-France gekozen voor papier. “Op televisie, radio en internet is het nieuws vluchtig. Wij willen jonge mensen helpen om de tijd te nemen om te begrijpen wat er om hen heen gebeurt. Dat ze de tijd krijgen om niet meteen met een reflex te reageren. Nee, ze moeten van reflex naar reflectie.”