Voor webredacteuren bieden hyperlinks het gemak van een snelle bronvermelding, voor lezers is een link naar de bron van een artikel extra service. Het aanbrengen van hyperlinks is een eenvoudige en beslist geen tijdrovende klus. Toch zijn niet alle webredacties even royaal in het gebruik ervan. Jouri Bakker vergeleek voor zijn studie journalistiek aan de Rijksuniversiteit Groningen het hyperlinkgebruik van Elsevier.nl met dat van andere websites.

Op www.elsevier.nl wordt van de naam van de bron van een verhaal standaard een hyperlink gemaakt. De webredactie van De Telegraaf daarentegen lijkt bewust geen gebruik te maken van de shortcuts. Een gemiste kans voor de nieuwsconsument, maar ook voor de online kwaliteitsjournalistiek.

Elsevier
Veel traditionele media hebben inmiddels een webredactie, bijvoorbeeld volkskrant.nl en nrc.nl. Organisaties als nu.nl en nieuws.nl behoren tot een andere categorie: zij ontlenen hun bestaansrecht juist aan het internet. Elsevier.nl behoort tot de eerste categorie. Toch is de site een ietwat vreemde eend in de bijt.

Lange tijd kende de nieuwsconsument de naam Elsevier alleen van het week- en opinieblad. Een kleine vijf jaar geleden kwam daar verandering in. Op 17 november van dat jaar lanceerde Elsevier een volwaardige nieuwssite. Daarmee was het het eerste en is het nog altijd het enige Nederlandse opinieblad met een eigen online nieuwsvoorziening.

Arendo Joustra, hoofdredacteur van het blad, verwoordde de keuze voor de lancering van de site destijds als volgt: ‘‘De redactie heeft gemerkt dat veel lezers behoefte hebben aan een presentatie van het nieuws op een wijze die ze van het weekblad zijn gewend: niet naïef, feitelijk en gebaseerd op eigen keuzes.’

Voor hun eigen nieuwsgaring en selectie gebruiken webredacteuren, ook die van elsevier.nl, vaak persbureaus en andere online media. Webredacteuren zijn daardoor, zo blogde Linda Zeestraten onlangs voor De Nieuwe Reporter, steeds meer informatiemanager en steeds minder informatievoorziener. In haar scriptie-onderzoek concludeert Zeestraten dat het nieuws op nieuwssites weliswaar actueler is dan in de krant, maar minder verscheidenheid in artikelsoort en brongebruik biedt.

De hyperlink biedt de webredacteur het gemak van een snelle en eenvoudige bronvermelding. Door de lezer de mogelijkheid te bieden om met een hyperlink eenvoudig naar de bron te surfen, is de webredacteur transparant over de door hem gebruikte informatie. De lezer kan de bron controleren en zelf op waarde schatten.

Bronnen en hyperlinks op elsevier.nl
Voor mijn stage-essay onderzocht ik het bron- en hyperlinkgebruik van webredacteuren van elsevier.nl. Hierbij zoomde ik in op artikelen waarin webredacteuren doorlinken naar andere, Nederlandse of buitenlandse, nieuwssites.

Tusssen 2 en 15 juni schreef en publiceerde de webredactie van Elsevier in totaal 246 (nieuws)berichten op de site elsevier.nl. In 92 artikelen (37%) baseerde de redactie zich op een verhaal op een andere nieuwssites én linkte door naar deze sites.

De webredacteuren brachten in hun artikelen hyperlinks aan naar ongeveer zestig binnen- en buitenlandse nieuwssites. Ondanks de diversiteit steekt er één website met kop en schouders boven uit: telegraaf.nl. In twee weken linkten de webredacteuren in hun verhalen maar liefst twaalf naar keer door naar een artikel op deze site.

De redacteuren linkten in hun verhalen verder vaak door naar de websites van de Volkskrant (8), AD (5), Parool (4), talkshow Knevel & Van den Brink (4) en naar de BBC (4), de enige buitenlandse nieuwsorganisatie in de top vijf.

Elsevier.nl linkte in de onderzochte periode dus veel door naar De Telegraaf. Maar is dat hyperlinkgebruik ook wederkerig? Met andere woorden: linken webredacteuren van De Telegraaf zelf ook door naar de website van een concurrerend medium als dat medium de bron voor het verhaal is? Een kleine inventarisatie leert dat dit niet het geval is.

Concurrenten
Op www.telegraaf.nl is het zoeken naar een speld in een hooiberg. De wakkerste webredacteuren van Nederland noemen – als dat nodig is – wel de bron van hun artikel, maar maken van de naam van de bron geen hyperlink. Wel linkt de redactie de bezoeker soms door naar websites als youtube.com voor gerelateerde video’s.

Ook de webredactie van Het Parool is karig in het gebruik van hyperlinks. De enkele link die wordt gebruikt, leidt de bezoeker naar gerelateerde artikelen op de eigen website. Het Parool is daarmee een duidelijk voorbeeld van een dagblad waarvan de webredactie de online mogelijkheden niet volledig benut.

Dit blijkt eens te meer in een artikel over de neergeschoten Amsterdamse rapper Lexxxus op het Kwakoefestival. De journalist refereert in het artikel aan video’s van een handgemeen die op internet circuleren. Toch biedt hij de lezer van het artikel niet de mogelijkheid om die video’s met één muisklik te bekijken.

Klantvriendelijk
Dat webredacteuren van elsevier.nl hun bron niet alleen noemen, maar er ook naar linken is klantvriendelijk. Dankzij de hyperlink kan de bezoeker die het bronverhaal wil lezen, het snel tot zich te nemen. Vanuit commercieel oogpunt lijkt het juist niet strategisch. Zeker in het geval van Nederlandse media maak je met een hyperlink de concurrent wel erg toegankelijk. En keert de lezer na het bezoek aan de website van de concurrent nog wel terug?

Daarnaast staat een bezoek aan de website van de concurrent gelijk aan meer inkomsten voor die concurrent. Meer bezoekers betekent immers meer advertentie-inkomsten. Het gaat hier waarschijnlijk niet om astronomische bedragen, maar wat als de concurrent niet naar elsevier.nl linkt? Juist, scheve verhoudingen.

Gedragscode
Een gedragscode zou de scheve verhoudingen in het digitale medialandschap recht kunnen trekken. Door webredacteuren te verplichten een hyperlink naar de bron van hun verhaal aan te brengen, kom je niet alleen de lezer tegemoet, ook geef je de concurrent de aandacht die hij met zijn zelfgegaarde nieuws verdient.

Omdat ook webredacties nieuwswaardige verhalen niet graag links laten liggen, is de verplichte wederkerige hyperlink ook een goed instrument om de online kwaliteitsjournalistiek te stimuleren. De webredacteur die weet dat de concurrent verplicht is om naar zijn eigen nieuwsberichten door te linken, doet mogelijk meer moeite om zijn eigen nieuws te garen, en minder gebruik te maken van standaard ANP-tjes.