Maar liefst 25 meest jonge journalisten ‘solliciteerden’ enkele maanden geleden naar de functie van ‘Zomerreporter’. Lex Boon, inmiddels op pad, werd uitgekozen. Aan de ‘afvallers’ – althans de jongeren onder hen – vroeg De Nieuwe Reporter in een essay hun eigen toekomst of de toekomst van de journalistiek te schetsen. Vandaag de vijfde aflevering. Erik Aerts studeert Journalistiek aan Lessius in Antwerpen. Hij verwacht dat de digitale revolutie niet zo drastisch zal uitpakken als pessimisten vaak beweren.

De laatste papieren bastions worden bestormd en staan op het punt te bezwijken. Het digitale tijdperk staat voor de deur! Inktvingers en niet geleverde kranten zijn bijna verleden tijd en bomen kunnen rustig blijven staan.

Met de Kindle startte Amazon een revolutie: dankzij een speciaal ontwikkeld e-ink scherm hoef je je ogen niet meer in te spannen als je tekst op het scherm leest. Met een paar klikken haal je hele boeken, kranten en magazines naar een toestel dat niet veel groter is dan een tijdschrift. Maar is dit allemaal echt wel zo revolutionair? Betekent dit écht het einde van de traditionele print media?

Digitaal alternatief
De zieltogende kranten- en boekenwereld kan wel eens steun krijgen uit onverwachte hoek. Volgens optimisten zouden elektronische leesgadgets papieren media net de kans kunnen geven de digitale opmars te stuiten. Digitale media winnen tegenwoordig namelijk steeds meer terrein doordat aderteerders de mogelijkheden van online advertenties verkiezen. Het is nu eenmaal veel handiger als je een consument met een eenvoudige klik op een reclamebanner naar de website van de verkoper kunt sturen. Ook de beslissing van verschillende kranten om hun artikels gratis online ter beschikking te stellen bleek een minder wijze keuze: veel lezers kozen ervoor de gratis online versie te lezen in plaats van een krant of magazine te kopen. Veel mediabedrijven zagen hun oplages dan ook teruglopen en adverteerders, die sowieso al steeds vaker voor internetadvertenties begonnen te kiezen, zagen in dat print media steeds minder potentiële klanten kon bereiken.

Er werden verschillende modellen ontwikkeld om de lezer tóch te laten betalen voor online nieuws, maar tot nu toe hadden die wisselend succes. Volgens Steve Outing, zelf een journalist en consultant, werkt het concept van betalend online nieuws gewoon niet meer. Hij stelt een alternatief model voor: volgens hem willen consumenten niet betalen voor nieuws op zichzelf, maar wel voor extra content. Door op de nieuwswebsite in te loggen via een betaalde account kunnen lezers die daarvoor kiezen dan extra functies of opties gebruiken.

Amazon & Kindle
Ook Amazon en de nieuwe Kindle e-book apparaten zouden dus steun kunnen bieden voor de traditionele media. Volgens Jef Bezos, de oprichter, wil Amazon zeker helpen. Volgens hem biedt de Kindle kranten en magazines de kans “journalistiek te redden”. Doordat abonnees nieuwe kranten en magazines doorgestuurd krijgen via een draadloos netwerk vallen print- en transportkosten helemaal weg. Die bedragen anders vaak 60 tot 70% in van de productiekosten.

Mediabedrijven zouden zich dan ook veel meer kunnen focussen op nieuwsproductie en -inhoud zonder zich zorgen te hoeven maken over circulatie. Dat betekent dat print-media op termijn slechts een randproduct zou worden. Misschien komt het uiteindelijk zelfs zover dat een papieren krant een luxeproduct wordt. Op dit moment biedt Amazon via de Kindle abonnementen aan op meer dan 58 kranten en magazines. Hoewel er nog geen cijfers bekend zijn gemaakt lieten zowel Amazon als de betrokken uitgevers al weten tevreden te zijn met de resultaten.

De e-book gadgets lijken de traditionele media dus een echte kans te bieden, maar of ze veel kranten van de rand van de afgrond kunnen terugbrengen blijft nog de vraag. Volgens Roger Fidler, coördinator van de afdeling ‘digital publishing’ aan de universiteit van Missouri, is het daarvoor al veel te laat: “Als deze apparaten er vijf jaar eerder geweest waren zouden ze al lang wijdverspreid zijn geweest. In tegenstelling tot de iPod is het veel moeilijker om
consumenten te laten overstappen van print-media naar een digitaal apparaat. De meeste kranten die op het punt staan kopje onder te gaan kunnen volgens mij dan ook niet meer gered worden.”

Daarnaast blijft het ook nog de vraag of consumenten echt zitten te wachten op een duur toestel dat enkel zwart-wit beelden geeft en waar je enkel tekst op kan lezen. Veel geeks kozen de laatste jaren massaal voor netbooks en smartphones. Volgens Paul Star, die sociologie doceert aan Princeton, kan de beperkte functionaliteit van de Kindle ervoor zorgen dat slechts weinig consumenten voor het apparaat kiezen. Multifunctionaliteit blijkt de sleutel tot succes.

De iPhone is daar een heel goed voorbeeld van: Stanza is een een e-book applicatie waarmee gebruikers digitale boeken kunnen downloaden en op hun smartphone kunnen lezen. Hoewel het scherm heel klein is – en de lay-out dus vaak veel te wensen overlaat omdat er te weinig plaats is – blijkt het programmaatje ongelofelijk populair: Apple liet weten dat Stanza ondertussen al een miljoen keer gedownload is. Sommige nieuwsmedia bieden wel ingekorte artikels aan die speciaal aangepast zijn voor smartphones, maar blijkbaar hebben gebruikers er geen moeite mee zelfs kanjers als Moby Dick en Proust op het minischermpje te lezen.

Het grotere en oogvriendelijkere scherm van de Kindle zou daar dus – ondanks de beperkte functionaliteit – een alternatief kunnen bieden. Amazon promoot de Kindle Dx – het grotere broertje van de Kindle – dan ook aan als het perfecte apparaat om een digitale krant op te lezen. Door de grootte van het scherm kan het oorspronkelijke formaat van de krant of het magazine bewaard blijven zodat je in principe dus weinig verschil ziet.

Een vleugje nostalgie
Hoewel het dus duidelijk is dat de digitale media en e-book apparaten een grote impact hebben op de traditionele media blijft het nog onduidelijk in welke richting de situatie verder zal evolueren. Het feit dat meer en meer kranten en magazines gebruik maken van de Kindle lijkt erop te wijzen dat Amazons project tóch succesvol zal zijn. Er zijn zelfs enkele Amerikaanse universiteiten waar nu een proefproject loopt waarbij studenten in plaats van kilo’s handboeken een lichtgewicht Kindle krijgen. Multifunctionaliteit blijft echter het grootste gebrek van het apparaat.

De digitale revolutie is dus zeker niet zo drastisch als pessimisten vaak beweren. Hoewel de oplages van papieren media aan het teruglopen zijn, zal er waarschijnlijk altijd wel een groep blijven bestaan die inkt en papier verkiest boven virtuele media. Het is nu eenmaal veel moeilijker om indruk te maken met een anonieme Kindle die uit je tast steekt dan met een exemplaar van De Standaard of NRC Handelsblad. En hoe ga je ooit indruk kunnen maken op je intellectuele vrienden zonder een boekenkast gevuld met de juiste titels?