We hebben onze Zomerreporter op pad gestuurd om op zoek te gaan naar kranten in Europa die het goed doen. Lichtelijk verbaasd waren we dan ook toen hij ons een verhaal over de Hongaarse krant Pester Lloyd toestuurde. Een krant die enkele maanden geleden noodgedwongen is gestopt met de printeditie. Ze weten er echter een positieve draai aan te geven daar in Budapest. Tip #7 van onze Zomerreporter: Bevrijd je van het papier!
Op de een of andere manier is Marco Schicker, hoofdredacteur van de Duitstalige Hongaarse krant Pester Lloyd, blij dat zijn krant is gestopt met de printeditie. “Je kan je niet voorstellen hoeveel shit je moet betalen voor de printkosten. Een ook de distributie is zo ontzettend duur in Hongarije. Abonnees betaalden 150 euro per jaar voor de krant, maar daarvan waren we er al 120 kwijt aan verzending en service. Dat hebben we nu niet meer. Kosten van het kantoor? Ook weg. Opmaak en alles wat erbij komt kijken? Voorbij. Weet je, het was zo’n gevecht iedere week. Nu voelen we die druk niet meer, en dat is een goed gevoel.”
Crisis
Aan de lezers lag het niet. Met een oplage van 15.000 exemplaren was de Pester Lloyd een succesvolle niche-krant en een belangrijke bron van informatie voor Duitssprekenden in Hongarije. En daarbuiten, want ruim 40% van de abonnees woonde niet in Hongarije. Schicker: “De Pester Lloyd heeft altijd gefunctioneerd als een soort van venster. We laten mensen binnen Hongarije over zichzelf nadenken door ze van buiten naar zichzelf te laten kijken, en geven buitenstaanders inzicht in het land door ze naar binnen te laten kijken.”
Sinds de financiële crisis verloor de krant echter binnen een half jaar tijd 50% van de advertentie-inkomsten. Om financiële problemen te voorkomen werd besloten om te stoppen met de papieren versie. Schicker: “Het was een moeilijke keuze, maar we moesten wel. We zijn nu wel veel vrijer, maar nog niet veel gelukkiger. Om iedere week een echte krant te hebben, het papier te voelen, geeft veel meer voldoening. Voor mijn ouders was het ook zwaar, 15 jaar werk is in een keer weggeblazen.”
Legende
De eerste editie van de Pester Lloyd verscheen in 1853, toen Buda en Pest nog twee aparte steden binnen de Oostenrijk-Hongaarse monarchie waren. “Duits was de taal van de elite, van de liberale, de intellectuele en de Joodse inwoners van de stad. Het culturele bereik van de krant was enorm. En hoewel de krant was opgericht door handelaren die vooral snelle informatie wilden hebben, en niet zozeer diepgaande sociale analyses, werd de krant al snel het medium waar vooraanstaande intellectuelen, filosofen en dichters hun artikelen plaatsten,” vertelt professor in de Germanistiek Andràs F. Balogh (Eötvös Loránd Universiteit, Budapest / Babes-Bolyai Universiteit, Klausenburg).
Schicker: “De titel was beroemd in die tijd. Voor de Tweede Wereldoorlog werd hij zelfs twee keer per dag gepubliceerd, als ‘morgen- und abendblatt’. Met 30.000 exemplaren was het de grootste en belangrijkste krant van het land. Maar ook ver buiten Hongarije werd hij gelezen. In ieder koffiehuis, van Vienna tot Praag, was de Pester Lloyd te vinden.”
Het was in deze periode dat de aantrekkingkracht op intellectuelen het grootst was. Vanaf 1933 vonden de publicaties van verbannen Duitse schrijvers zoals Frans Molnar, Joseph Roth en Pester Lloyds beroemdste auteur Thomas Mann hun weg naar de kolommen van de krant. Balogh: “Het is vooral dankzij deze periode dat de Pester Lloyd een legende is geworden in de Centraal-Europese cultuur.”
De laatste editie van de klassieke Pester Lloyd verscheen op 1 april 1945, als een uitgave van het Duitse propagandaministerie. De oorspronkelijke redacteuren waren ondertussen gevlucht, of naar concentratiekampen afgevoerd.
Tekst loopt door onder de tijdsbalk.
Koopje
Na de oorlog verscheen de krant meer, totdat Gotthard B. Schicker in 1994 voor 400 dollar de rechten van de krant opkocht. Zoon Schicker: “Na de val van de muur was mijn vader – 44, en inwoner van de voormalige DDR – zijn werk kwijtgeraakt. Hij was te jong om met pensioen te gaan, en te oud voor een nieuwe baan. Hoewel hij dus Oost-Duits was, had hij als cultureel-diplomaat veel gereisd. Via via hoorde hij dat met de verdwijning van het communisme ook de rechten van de Pester Lloyd vrij zouden komen, en zonder echt plan kocht hij de titel. Het was natuurlijk een koopje.”
Samen met wat bevriende Duitse Hongaren maakte Gotthard Schicker een 0-editie van een nieuwe Pester Lloyd. Alhoewel, nieuw? Marco Schicker: “Ze hadden geen idee hoe je een krant moest maken, dus het was min of meer een kopie van de originele krant, inclusief de enorme lappen tekst. Maar de reacties waren goed. Alle nieuwe Westerse bedrijven die zich rond die tijd in Hongarije vestigden waren er blij mee, hun managers spraken geen woord Hongaars en hadden geen idee wat er gebeurde in het land waar ze werkten. Die wilden de krant wel steunen.”
De ommekeer begon zo’n 5 jaar geleden, toen Hongarije lid werd van de Europese Unie. “Het was het definitieve teken dat sinds de val van het communisme een nieuwe generatie Hongaren is opgestaan. De belangrijke posities binnen de Westerse bedrijven worden nu door academische geschoolde Hongaren ingenomen. Dat heeft niet zozeer het lezersschap beïnvloed, alswel de advertenties. De Hongaarse managers hebben niks met de krant en begonnen zich af te vragen waarvoor, en voor welk publiek, ze eigenlijk adverteerden. De economische crisis was voor hen een mooi excuus om eruit te stappen,” aldus Schicker.
Internet
De online doorstart van de Pester Lloyd lijkt succesvol te zijn, en hoofdredacteur Schicker praat dan ook vol vertrouwen over de nieuwe toekomst van de krant. “De bezoekcijfers van onze site gaan nu snel omhoog, volgend jaar verwachten we rond de 100.000 unieke bezoekers per maand te hebben. We zijn nu veel sneller met ons nieuws, en niet gebonden aan de wekelijkse verschijningdatum en het aantal artikelen. Daarnaast zien we een markt in buitenlandse media, die hun journalisten in Oost-Europa aan het wegbezuinigen zijn. We kunnen onze artikelen aan hen leveren. En mocht de eReader ooit doorbreken, dan zouden we onze content weer echt in de vorm van een (digitaal) krantenabonnement kunnen aanbieden.”
Voor de Pester Lloyd is het op dit moment het belangrijkst dat dankzij internet de kostenzijde in de hand kan worden gehouden. Dat zorgt er volgens Schicker voor dat dit soort journalistiek kan blijven bestaan: “We hebben nog steeds 20% van de omzet die we eerst ook hadden, maar nu nog maar 5% van de uitgaven. Wat dat betreft werken we echt op het minimale kostenniveau. Zo ben ik de niet alleen de hoofdredacteur, ik ben dé redacteur. 70% van de artikelen schrijf ik zelf. Daarnaast hebben we een paar gastauteurs en enkele stagiaires, die erg nuttig zijn. Mijn vader, mijn moeder en mijn zus doen de advertenties en schrijven zo af en toe ook wat. We gaan hier inderdaad niet het Hongaarse medialandschap mee veroveren, maar een normaal inkomen voor de paar mensen die er met veel plezier aan werken, moet lukken.”
De kwaliteit komt niet in het geding volgens Schicker: “Onze grootste schrijver Thomas Mann schreef ooit in de Pester Lloyd ‘don’t let the facts win over the truth’. De feitelijke informatie krijgen we wel van het persbureau. We vertellen onze lezer wat er is gebeurd, maar veel belangrijker is dat we de analyse bieden, onze mening geven en de juiste vragen opwerpen. Daarvoor hebben we geen leger journalisten nodig. We volgens niet de mainstream thema’s, maar doen wat wij denken dat belangrijk is voor de mensen. Onze belangrijkste taak voor Hongarije is om de mensen daadwerkelijk geïnteresseerd te krijgen voor het land – en ze een andere kijk op het land te geven dan de toeristische en ‘officiële’ informatie biedt. Het kritische venster voor Hongarije naar binnen en naar buiten. Het is deze tweezijdige verplichting die de nieuwste Pester Lloyd nog steeds de oude Pester Lloyd maakt.”
Lees meer over het idee achter de (mislukte) tijdsbalk op Lex’ weblog.
Pingback: » Tijd vs. tijdslijnen