In Nederland zijn de kranten de afgelopen jaren massaal overgestapt van het broadsheet formaat naar de tabloid variant. Maar het kan nog kleiner, zo bewijst de Oostenrijkse regionale krant ‘Kleine Zeitung’ (oplage 275.000). Al sinds 1904 maken ze daar een krant op mini-formaat, nog kleiner dan A4. Maar het belangrijkste is dat iedereen die er werkt weet hoe ze met die beperkte ruimte om moeten gaan. Tip #8 van onze Zomerreporter: Creëer de ruimte voor creativiteit!

Zelfs artdirector Gerhard Treffkorn weet niet precies hoe het formaat heet: “Het is een heel uniek formaat, buiten Oostenrijk zie je het eigenlijk nergens anders. Meestal noemen wij het maar gewoon compact, of half-Berliner. Die benaming komt het dichtst in de buurt.”

Maar hoe klein de krant ook is, de titel Kleine Zeitung slaat op iets anders. Hoofdredacteur Thomas Götz: “De krant is in 1904 vanuit de katholieke kerk opgericht, met als doel een groot publiek te bereiken. Dit door nuttig nieuws op een begrijpelijke manier te brengen voor de gewone, kleine man. Vandaar de naam. Daardoor zijn de verhalen altijd compact, helder en kort geweest en op die manier proberen we eigenlijk nog steeds te werk te gaan.”

En met succes. Want hoewel de vacature- en onroerendgoed advertenties het op dit moment een beetje laten afweten, zijn de inkomsten van de ‘klassieke’ advertenties ten opzichte van vorig jaar met ‘slechts’ 1% gedaald. Daarnaast zitten de oplagecijfers van de Kleine Zeitung nog steeds in de lift. Götz: “Waarom het nog zo goed gaat, niemand die het eigenlijk echt weet. Maar of het met ons design te maken heeft? Ja, dat is in ieder geval een ding dat zeker is. Onze vormgeving is belangrijk.”

Dagelijks experiment
“In 2003 hebben we een grote redesign gehad,” vertelt Treffkorn. “Sindsdien ligt onze filosofie van het krantenmaken veel meer in de lijn van die van tijdschriften. We zijn een soort van dagelijks nieuwsmagazine geworden. Dat zie je het duidelijkst terug op de voorpagina, waarvan de layout iedere dag totaal verschillend is.
Soms staat het logo boven, soms aan de zijkant. De ene keer hebben we een foto, de andere keer weer een graphic. Het is iedere dag weer experimenteren, soms laten we zelfs de voorpagina doorlopen op de achterpagina. Alles kan.”

Die vrijheid is volgens Götz belangrijk. “In tegenstelling tot broadsheet kunnen wij geen klassieke hiërarchie tussen de verschillende verhalen aanbrengen. Bij ons is het een groot verhaal en vele, vele kleine verhalen, waardoor je veel sneller de mist in kan gaan. Bij broadsheet is het niet gemakkelijk om een voorpagina te verpesten, bij ons zie je het meteen als het niet goed is gedaan. De aandacht voor de vormgeving is dus hard nodig en de ontwerpers moeten de ruimte krijgen om de lezers te blijven verrassen. Je kan namelijk niet iedere keer hetzelfde trucje doen, dan gaan ze direct brieven schrijven.”

In 2005 won de krant de ‘European Newspaper Award‘ voor de beste vormgegeven regionale krant. “De Kleine Zeitung is een perfect uitgevoerd voorbeeld van de trend in Europa om een magazinestijl aan te nemen,” legt organisator van de jaarlijkse prijs Norbert Küpper uit. “Scandinavische kranten zijn er mee begonnen, daarna het Franse Libération. Ook La Vanguardia, NRC.next en het nieuwe Portugese I zijn goede voorbeelden. Het traditionele nieuws van de kranten vind je al op ander plekken. Eerst op Twitter, dan op de websites en ‘s avonds op de televisie. De volgende ochtend komt de krant er dan nog eens mee. De krant oude stijl dan, want de kranten die kiezen voor magazinestijl bieden totaal andere content aan.

Götz: “We maakten altijd de krant van gister, we schreven wat er vandaag was gebeurd voor de lezers van morgen. Nu proberen we constant te anticiperen op morgen en het verhaal als het ware in de volgende dag te schrijven. We moeten het nieuws nu echt uitvinden, we kunnen niet meer alleen wachten op dat wat er gebeurt en dat opschrijven.”

Presentatie
Küpper wijst er echter op dat het grafische succes van de Kleine Zeitung samenhangt met de inhoud van de krant. “Je kan een mooi nieuw design hebben, maar met oude verhalen erin werkt dat niet. Bij de Kleine Zeitung vind je geen grote tekstblokken. Ze structureren hun verhalen in kleine stukjes en de infographic en foto’s zijn echt onderdeel van het verhaal.”

Huhn und Küken noemt Treffkorn dit systeem, de kip en de kuikens. “We pakken een onderwerp en delen dat op in allemaal kleine verhalen over hetzelfde onderwerp. Het is zoveel makkelijker om dingen uit te leggen op deze manier en je trekt de lezer veel makkelijk naar het verhaal toe. De kleine, duidelijke kopjes boven die stukjes zijn zo belangrijk.”

“Het heeft lang geduurd voor het zover was,” vult Götz aan. “Je moet echt de mindset van de medewerkers veranderen, die al snel vonden dat ze veel te weinig tekstruimte hadden. Vooral de cultuurredactie had het daar moeilijk mee. Maar als je iets opdeelt in kleine stukjes, betekent het niet dat het geen kwaliteit meer heeft. Ingewikkelde zaken gaan we niet uit de weg, maar je moet het wel begrijpbaar en inzichtelijk maken. Op die manier vervullen we nog steeds onze klassieke rol. We werken niet voor een snob publiek, maar komen heel dicht bij de gewone mensen. Dat is eigenlijk het echte geheim achter ons succes.”

Küpper is het daarmee eens. “De krant is lezersvriendelijk en servicegeoriënteerd. Dit in combinatie met het goede samenspel tussen design en content maakt dat de Kleine Zeitung wat dit betreft op een hoger niveau zit dan andere kranten in Europa.”