Weblogs en de toekomst van de democratie
Hoe moet het met de democratie nu traditionele media zoals kranten door weglopende adverteerders en lezers onder druk staan? Springen burgers zelf in het gat dat de traditionele media nu (vooral lokaal) laten liggen? Marc Chavannes, commentator bij NRC Handelsblad en hoogleraar journalistiek aan de Rijksuniversiteit Groningen, hoopt van wel. Weblogs kunnen daarbij een rol spelen.
“Weblogs zijn voor een deel de toekomst van de journalistiek”, verklaarde hij woensdagmiddag bij de presentatie van zijn boek ‘Niemand Regeert‘ (een bundeling stukken die eerder in NRC Handelsblad verschenen). Chavannes heeft zijn hoop gevestigd op burgers die via internet het heft weer in eigen handen nemen.
Chavannes raakte zelf overtuigd van het belang van webloggers in de tijd dat hij voor NRC Handelsblad correspondent was in de Verenigde Staten. Hij zag hoe bloggers politieke schandalen onthulden en hoe zij traditionele media in veel gevallen te snel af waren.
Politiek gemotiveerd
Een klassiek voorbeeld is volgens Chavannes Josh Marshall die zijn baan eraan gaf om het weblog Talking Points Memo te beginnen. Talking Points Memo onthulde met hulp van lezers uit verschillende Amerikaanse staten dat tal van benoemingen bij het openbaar ministerie politiek gemotiveerd waren. De affaire kostte Justitie-minister Alberto Gonzales de kop.
Chavannes die vanuit de Verenigde Staten een zeer lezenswaardig blog op de NRC-site bijhield, besloot bij terugkomst in Nederland opnieuw een weblog te beginnen. Bovendien plaatst hij onder zijn wekelijkse rubriek in NRC Handelsblad een e-mailadres.
Chavannes heeft inmiddels een ‘halve dagtaak’ aan het verwerken van de mails en de commentaren die binnenkomen op zijn blog. De voordelen van de reactiemogelijkheid zijn echter evident. Het idee dat journalisten het allemaal beter zouden weten en kunnen, is volgens Chavannes een fictie die eigenlijk alleen nog bestaat bij de beroepsgroep zelf.
Muckraking-divisie
Vanwege de waarde die Chavannes hecht aan de Nederlandse politieke blogosfeer had hij bij zijn boekpresentatie behalve minister Guusje ter Horst ook diverse Nederlandse bloggers uitgenodigd. Vertegenwoordigers van Sargasso, GeenCommentaar.nl, Haagse Streken en Welingelichtekringen.nl gingen met Chavannes in debat.
Tijdens dat debat werd feitelijk de draad opgepakt van een discussiebijeenkomst die ruim twee jaar geleden plaatsvond in Utrecht. Destijds was de vraag van Chavannes waarom de Nederlandse politieke blogosfeer nog niet zo ontwikkeld en invloedrijk is als de Amerikaanse.
Ook woensdag in Den Haag kwam die vraag weer ter sprake. Het verschil tussen de VS en Nederland lijkt behalve een mentaliteitskwestie voornamelijk het gevolg van de verschillende schaalgroottes. Succesvolle Amerikaanse bloggers kunnen van hun site leven. “Talking Points Memo verdient genoeg met reclame om een muckraking-divisie van te betalen”, wist Chavannes.
In Nederland is dat – uitzonderingen als Geenstijl daargelaten – een stuk lastiger. “Wij hebben geen professionele staf”, aldus Stephan Okhuijsen van Sargasso. “We hebben daardoor niet de mogelijkheid om maanden te gaan graven.”
Fietsenhokincident
Desondanks waren de aanwezige bloggers wel optimistisch over de – vaak ’subtiele’ – invloed die zij hebben, bijvoorbeeld op een onderwerp als de privacygevolgen van antiterrorismewetgeving.
Henk Steenhuis (ex-HP/De Tijd) van Welingelichtekringen.nl wees op de rol die Geenstijl had gespeeld bij het naar buiten brengen van het fietsenhokincident met de Nijmeegse wethouder Paul Depla. Daarnaast was Elsevier.nl volgens Steenhuis voor een groot deel verantwoordelijk zijn geweest voor het vertrek van Wijnand Duyvendak uit de Tweede Kamer. Door elke dag aandacht te besteden aan Duijvendak werd zijn actieverleden uiteindelijk een politieke kwestie.
14 reacties:
10 september, 2009
[...] Omdat Marc zelf een weblog heeft waar hij veel interactie heeft met zijn lezers en vanuit zijn ervaring in de VS een grote rol voor weblogs ziet in het spel rondom de democratie, had hij voor de [...]
12 september, 2009
Maarten Reijnders schrijft dat kranten door weglopende lezers onder druk staan. ‘Onder druk staan’ suggereert een rampzalige gang van zaken.
Heb ik iets gemist?
Er zijn kranten die in oplage dalen. Er zijn kranten die in oplage stijgen. Conclusie: in totaal is niet sprake van een noemenswaardige daling.
De realiteit is volgens mij: de hoeveelheid bedrukt papier in Nederland is de afgelopen jaren niet afgenomen. Ook het afgelopen jaar niet. Of heb ik weer iets gemist?
13 september, 2009
je moet niet kijken naar de oplage, maar naar de advertentie inkomsten. De oplages worden nogal gepimpt door alle gratis krantjes die aan het eind van de dag ongelezen in de vuilniscontainer verdwijnen. Dat is dus een nogal misleidende indicator om te gebruiken. Papieren media zijn stervende, omdat adverteerders hun budgetten en campagnes (terecht) naar het web brengen.
Ik zou zeggen: lees de getallen van Avenue A Razorfish er eens op na in hun rapporten van de afgelopen drie jaar.
13 september, 2009
@Jabir. Je hebt niet inhoudelijk gereageerd op mijn standpunten. Advertentie-inkomsten zijn niet waar het om gaat; daarom interesseert Avenue A/Razorfish me in dit verband niet.
Ik heb het ook niet over gratis (noodlijdende) kranten als Metro, Spits en De Pers. Ik heb het wel over de betaalde oplage van dagbladen in Nederland.
‘Papieren media zijn stervende’ schrijf je. Ik vind dat lariekoek: je zult niet in staat zijn om mij het bewijs te leveren. Ik stel: de papieren media gaat het op dit moment wonderbaarlijk goed (en denk dat te kunnen bewijzen).
Ook verwacht ik dat je aan kunt tonen dat de hoeveelheid bedrukt papier minder is geworden. (Ik denk het omgekeerde te kunnen bewijzen.)
13 september, 2009
Sorry Sent. Je leeft in je eigen wereldje, ik laat het er verder bij; daar is verder geen beginnen aan. Ik toonde aan dat de oplage geen indicator is van de gezondheid van kranten, zoals je veronderstelde en blijkbaar bij blijft. Suit yourself.
13 september, 2009
@Jabir. Een wel erg flauwe reactie als het ontbreekt aan argumenten.
De verreweg belangrijkste indicator voor de gezondheid van kranten is de oplage – dat is al enkele honderden jaren zo en er is geen enkele reden om aan te nemen dat de ’spelregels’ in 2009 ineens zijn veranderd.
Het ontkennen van deze indicator geeft aan geen inzicht te hebben in de journalistiek. Op een groepsweblog over journalistiek is dit erg jammer!
13 september, 2009
In de eerste plaats had je het in den brede over de ‘hoeveelheid bedrukt papier’, ik las daar nergens het woord ‘betaald’. In de tweede plaats drijven kranten financieel op advertentie inkomsten, niet abonnees. Dus nee, oplage is geen indicator van financieel welbevinden. Suggereren dat dit wel zo zou zijn wordt met een mooi woord ook wel ‘window dressing’ genoemd.
13 september, 2009
@Sent Wierda
Er zijn inderdaad kranten die hun oplage zien stijgen, maar die kunnen het oplageverlies bij de kranten die hun oplage zien dalen, niet compenseren.
Als ik op de site van HOI de oplages van de betaalde kranten in het eerste kwartaal van dit jaar bij elkaar optel, kom ik op een totale oplage van 3,2 miljoen. In de jaren negentig was dit nog 4,5 miljoen (als ik het mij goed herinner). Een daling van zo’n 30 procent dus; en dat terwijl de bevolking sindsdien alleen maar is gegroeid.
Als een daling met 30 procent geen ‘noemenswaardige daling’ is, is mijn vraag voor jou: wat is dan wel een noemenswaardige daling.
‘Onder druk staan’ suggereert volgens mij overigens geen ‘rampzalige gang van zaken’, maar ik kan natuurlijk niet helemaal uitsluiten dat ik me weer eens veel te ongenuanceerd heb uitgelaten.
13 september, 2009
Niet rampzalig? Ik noem dat al een tijdje voorbij het begin van het einde. Hier wat recente cijfers:
http://www.nrc.nl/economie/article2328758.ece/Telegraaf_advertentie-inkomsten_afgenomen
http://medianieuws.nl/archive/2009-08-06/advertentieinkomsten-ad-storten-in-elkaar#body
14 september, 2009
Jammer dat de discussie met Jabir niet erg zinvol is. Jabir meldt dat kranten financieel drijven op advertenties en niet op abonnees. Eenieder die enige kennis heeft van de krantenwereld weet dat het grootste deel van de omzet wordt opgebracht door de abonnees. 60 tot 80% van de omzet is niet van advertenties afkomstig. Wellicht kan Jabir zich eens verdiepen in de krantenwereld.
Maarten Reijnders heeft uiteraard gelijk dat over een zeer lange periode de oplage van de betaalde dagbladen is afgenomen. Het afgelopen jaar is evenwel sprake van een wonderbaarlijke stabilisatie, ja bij sommnige dagbladen zelfs van groei.
Overigens is bij betaalde dagbladen niet alleen de verkochte oplage van belang, maar meer nog het bereik. Het verschijnsel ’samenlezen’ (altijd al een belangrijke factor) is de afgelopen jaren sterk toegenomen.
Hebben we het over de totale hoeveelheid bedrukt papier in Nederland, dan constateer ik dat die tot nu toe niet aan het dalen is – hoewel velen dit wel beweren.
Dat vele Nederlandse drukkerijen het moeilijk hebben of moeten sluiten heeft een heel andere reden.
14 september, 2009
Sorry hoor Sent, maar als je het over advertentie inkomsten hebt, gaat het bij kranten (maakt eigenlijk niet uit welke) over de helft van de omzet. jammer dat je feitelijke onjuistheden met zoveel stelligheid brengt, terwijl ze nergens op gebaseerd zijn. Neem nou Wegener:
“Uitgeversconcern Koninklijke Wegener NV heeft in het eerste kwartaal van 2009 met een forse daling in de advertentiemarkt te kampen gehad. Vergeleken met dezelfde periode vorig jaar gaat het om een reductie van 21 procent. De advertenties zijn goed voor ongeveer de helft van de omzet van de uitgever.”
Dat heeft dus 410 arbeidsplaatsen gekost.
14 september, 2009
Dan is er nog een (kleinere) component inkomsten uit web en blijven er enkele tientallen procenten aan omzet over die te herleiden zijn naar abonnees en losse verkoop. met andere woorden: als alle abonnees verdwijnen is dat eventjes (heel erg) vervelend maar niet dodelijk, als de advertenties verdwijnen is het ‘einde excercitie’ voor de kranten.
14 september, 2009
@Jabir. Verdiep je eens echt in de krantenwereld in plaats van maar wat te roepen. Het gaat om de cijfers, niet om verzinsels.
Wegener is heel wat meer dan een uitgever van dagbladen: Wegener is ook een zeer grote uitgever van huis-aan-huiskranten.
Het jaarverslag van Wegener heb je blijkbaar niet gelezen.
In het jaarverslag 2008 staan op pag. 19 de cijfers.
Omzet advertenties Wegener dagbladen in 2007: 180,1 miljoen euro; in 2008: 169,5 miljoen euro. Een daling van 5,9%.
Omzet abonnementen Wegener dagbladen in 2007: 196,0 miljoen euro; in 2008 202,5 miljoen euro. Een stijging van 3,3%.
Op dezelfde pagina staat ook dat de advertentieomzet van de huis-aan-huisbladen in 2007 bedraagt: 167,6 miljoen euro en in 2008: 177,4 miljoen euro. Een stijging met 5,8%.
Commentaar lijkt me overbodig.
14 september, 2009
Leuk hoe je tegen beter weten in een draai geeft aan de toch vrij ondubbelzinnige cijfers zoals die gemeld werden. Jammer dat je het met eerlijkheid niet redt. Goed de helft van de omzet is een heel redelijke inschatting van niet alleen de advertentie inkomsten van Wegener, maar in feite elke serieuze krant, dat ontloopt elkaar niet zoveel.
Maar ga door met je al-Sahaf act (http://www.youtube.com/watch?v=s27Oq5ot0ZI), er is helemaal niets aan de hand met de geschreven pers en het gaat fan-tas-ties met de inkomsten. Lachwekkend dit.