De DSB-canard: moeten journalisten zwijgen?
Zijn de Volkskrant en Het Financieele Dagblad uit de bocht gevlogen met hun ontijdige onthulling over DSB Bank? De scoop dat de rechtbank de bank zondagnacht onder curatele zou stellen, bleek een canard. Waarna de werkelijkheid het nieuws inhaalde. Nadat de persen gingen draaien, ontstond een bankrun die de rechters alsnog deed besluiten het vonnis te vellen.
Tot zover de feiten. Onderzoek zal moeten uitwijzen of de run op de bank ontstond omdat de Volkskrant en het FD hun verhalen over het nakende einde van DSB Bank publiceerden. Het staat vast dat er zondagnacht al druk getwitterd werd, maar wat zou er gebeurd zijn als het daarbij was gebleven?
In de Volkskrant stelt socioloog Olav Velthuis vandaag dat de pers behoedzamer zou moeten zijn als er zulke grote belangen op het spel staan als de toekomst van een bank, de leningen van haar spaarders en de werkgelegenheid van enkele duizenden mensen. Velthuis roept op tot een journalistiek stilzwijgen zoals dat ook bij ‘gezinsdrama’s’ niet ongebruikelijk is.
Dilemma
Het is een dilemma. De media zijn soms in staat van niets nieuws te maken en van klein nieuws een hype. Ze brengen dan nieuws dat er zonder hen niet was geweest of vergroten het drama dat zonder de rondzingende, zelfversterkende echo beheersbaar zou zijn gebleven. Nieuws over een zelfmoordgolf in West-Friesland lijkt nieuwe zelfdodingen op te roepen.
Volkskrant-ombudsman Thom Meens vindt dat zijn krant in de DSB-zaak correct heeft gehandeld. Alle bronnen “rond het ministerie van Financiën” gingen ervan uit dat de rechtbank DSB zondagnacht onder curatele zou stellen. Er was een persconferentie aangekondigd. Maar iedereen had zich vergist in de rechtbank. Die zou – zo bleek – nog een week lang aarzelen en gunt Dirk Scheringa nog steeds een kans.
Het lijkt er niet op dat de Volkskrant en het FD als enigen de schuld moeten krijgen van de bankrun die DSB in acute problemen bracht. Zij zijn de boodschapper, niet het lek. Ambtenaren, politici, vertegenwoordigers van de vijf banken die DSB hadden kunnen overnemen maar terugdeinsden, zelfs een onbezonnen bron bij DSB zelf kan zijn mond voorbij hebben gepraat.
Ook de vraag waarom er gelekt is, blijft onbeantwoord. Wie hadden er belang bij een run op de DSB? Bedrijfsonderzoeker en vertegenwoordiger van boze DSB-klanten Pieter Lakeman riep al twee weken eerder dat de bank van Scheringa failliet moest gaan, maar Lakeman zat dat weekend niet op het kantoor van De Nederlandsche Bank aan de onderhandelingstafel.
Is het naïef om te veronderstellen dat van boze opzet juist geen sprake was? Dat niemand van de betrokkenen zag aankomen dat de rechters hun oordeel nog even zouden opschorten en Scheringa wat lucht zouden geven? En dat daardoor niemand dacht aan wat er zou kunnen gebeuren: dat de aankondiging van het ‘faillissement’ dat bankroet zou veroorzaken?
Beroepscode
Rest de vraag die Olav Velthuis stelde: moeten journalisten nieuws achterhouden als er een bank door kan omvallen? Velthuis suggereert die terughoudendheid zelfs op te nemen in de Code voor de Journalistiek, de beroepscode zoals die is opgesteld door het Nederlands Genootschap van Hoofdredacteuren. Die code is niet verplichtend, is geen dwangbuis, maar slechts een beginselverklaring aan de hand waarvan journalisten bij oude en nieuwe media kunnen uitleggen wat hun mores is. Ze kunnen de code gebruiken als basis bij hun eigen krant, website of omroep – en sommige media doen dat ook.
Hoewel nog zal moeten blijken in welke mate de canards van Volkskrant en FD de ondergang van de DSB hebben versneld – als dat al zo is – denk ik dat Velthuis zich vergist. Je kunt de media geen zwijgzaamheid opleggen, ook niet bij wijze van zelfregulering. En al helemaal niet voor specifieke gevallen als de dreigende ondergang van een bank. Hoe ver rek je dat principe op? Moeten journalisten dan ook zwijgen over de dreigende ondergang van een grootwinkelbedrijf, voetbalclub RKC of de Partij van de Arbeid?
En zou het helpen?
Zou NRC Handelsblad de scoop maandagmiddag niet hebben gebracht als Volkskrant en FD hem zondagnacht nog hadden ingeslikt? Zou GeenStijl – dat feilloos geruchten van internet weet te plukken – geen roet in het eten hebben gegooid? Of een nieuwsgroep van DSB-klanten? Of een twitterende ambtenaar?
Bovenstaand artikel verscheen eerder op de weblog van de auteur.
10 reacties:
18 oktober, 2009
[...] DNR Voorgaande Theo Dersjant 18.10.2009 Reacties: [...]
18 oktober, 2009
Oeps. Twee tikfouten. De mores zijn. GeenStijl heeft. Sorry.
19 oktober, 2009
De vraag moet zijn: wie heeft baat bij het gebruikelijke zwijgen rond financiële wanpraktijken?
20 oktober, 2009
De journalistiek moet zich bezig houden met nieuws, niet met zaken die nog gaan gebeuren. Aan de andere kant moet de journalistiek ook mensen op de hoogte brengen van belangrijke ontwikkelingen. Een bank die zwaar in de problemen zit, valt daar duidelijk onder. Zeker klanten van de bank hebben het recht om te weten hoe hun bank er voorstaat. Journalisten hebben de plicht om nieuws kenbaar te maken. Ik denk dat de Volkskrant en het FD daarom niet verkeerd hebben gehandeld. Ik vind het wel heel goed dat de discussie zoals hier ook gevoerd wordt, blijft bestaan. Ik hoop dat er blijft worden nagedacht over de gevolgen van publicaties en dat niet alles klakkeloos in de media wordt gegooid.
21 oktober, 2009
Olav Velthuis stelt de vraag: moeten journalisten nieuws achterhouden als er een bank door kan omvallen? Een bank valt niet om door een nieuwsbericht, een bank valt om door interne problemen (of door de kredietcrisis, wat hier niet het geval was). Als de media goede bronnen heeft om aan te nemen dat er iets flink mis is bij een bank, is er alle reden voor dit te publiceren. Terughoudendheid lijkt me niet gepast als het gaat om de spaarcenten van honderdduizenden mensen. Wat dat betreft ben ik het eens met Nienke. Wel vind ik de opmerking “de journalistiek moet zich bezighouden met nieuws, niet met zaken die nog gaan gebeuren” een vreemde, zeker in tijden van internet waarbij de kranten vaak achter de feiten aan lopen. Zoals Blanken al zegt zou bijvoorbeeld GeenStijl de geruchten anders wel hebben opgepikt. Jammer dat in dit geval de bronnen zich vergist hadden in de rechtbank. En wie niet?
21 oktober, 2009
Ik ben van mening dat journalisten best over dergelijke zaken mogen schrijven, mits ze niet gaan speculeren. De persvrijheid hoort hoog in het vaandel te staan en ik ga ervan uit dat de meeste journalisten toch wel hun verantwoordelijkheden kennen.
21 oktober, 2009
Achteraf denk ik dat het faillissement toch onvermijdelijk was, aangezien het werd aangevraagd door DNB en de minister van Financiën. Zij zijn uiteindelijk bepalend geweest voor het faillissement, even niet kijkend naar wie er schuldig aan geweest is. Plan A t/m Z zouden hoe dan ook niet geholpen hebben, omdat Wouter Bos het vertrouwen in de bank al had opgezegd. En dat is bepalend voor welke doorstart dan ook. ‘Het lek’ heeft voor een versneld proces gezorgd, uiteraard. Maar daar is de journalistiek mijns inziens niet de oorzaak van. Het ministerie en DNB moeten zich vanaf nu veel beter realiseren dat door alle sociale netwerken die er inmiddels bestaan en actief gebruikt worden een nieuwtje in no-time verspreid is. De koffiejuffrouw kan een tweet versturen, daar komt geen journalist aan te pas.
De discussie ligt wat mij betreft niet bij de journalistiek, maar bij gedragscodes vanuit het ministerie rondom het rekening houden met social media. Dit geldt ook voor het ventileren van meningen van leden van politieke partijen. Het maakt het er voor kiezer in ieder geval wel transparanter op.
26 oktober, 2009
[...] roep van bovenaf, van deze groep dus om de journalisten de mond te snoeren zoals laatst ene meneer Olav Velthuis deed. Deze UvA socioloog meent dat journalisten maar niet meer mogen schrijven over banken die [...]
28 oktober, 2009
Natuurlijk mogen de Volkskrant en het FD publiceren dat de rechtbank de DSB zondagnacht onder curatele zou stellen, mits hun bronnen betrouwbaar zijn en het nieuws goed is gecheckt. Dat was het geval bij het de Volkskrant, zo beweert Thom Meens.
Ik ben het niet eens met Olav Velthuis. Als journalisten nieuws achter moeten houden, zouden ze hun werk niet meer kunnen doen. Zoals Nienke zegt: “Journalisten hebben de plicht om nieuws kenbaar te maken”. Bovendien ben ik het met Corien eens dat de directe oorzaak van het omvallen van de bank niet bij de Volkskrant en het FD ligt. Die ligt bij de oproepen van Pieter Lakeman, maar dat terzijde. Het is mogelijk dat de kranten voor een klein deel hebben bijgedragen aan de val, maar de bank was anders waarschijnlijk ook gevallen. Als journalisten zeker zijn van de juistheid van een bericht, moeten ze dit gewoon publiceren.
28 oktober, 2009
Het is de taak van de journalist om de wereld te informeren. Zo ook over het bankwezen. Zolang bronnen betrouwbaar zijn en alle informatie goed gecontroleerd is, zou het publiceren geen probleem moeten zijn. Ik ben wel van mening dat een journalist bewust moet zijn van de gevolgen van zijn stuk. Een terughoudende instelling zoals Velthuis voorstelt gaat me zeker te ver. Een journalist zou het nieuws wel op een andere manier kunnen brengen. Minder sensatiebelust maarwel op een manier zonder feiten achter te houden.Iedereen heeft recht om te weten wat er aan de hand is.