“Garbage in, garbage out” geldt ruimer dan alleen in de informatica. Wie McKinsey binnenhaalt met de opdracht te gaan afslanken, krijgt geen vierkleurenrapport op het bureau met de aanbeveling het personeel uit te breiden. Wie Elco Brinkman vraagt een commissie te leiden over de toekomst van de media, maar Hilversum buiten beschouwing wil laten, krijgt precies dat terug. En wie, zoals minister Plasterk, de departementale reactie baseert op zo’n mager en eenzijdig rapport, stuurt een magere en eenzijdige brief aan de Tweede Kamer (Kamerstukken II, 2008-2009, 31777, nr 12, 30 september 2009).

De ‘Beleidsreactie adviesrapport Tijdelijke Commissie Innovatie en Toekomst Pers’ stijgt dus nergens uit boven het droeve niveau van het rapport zelf. Voortdurend worden kranten en andere gedrukte media erop gewezen dat ‘innovatie’ moet, elke dag, en vooral in digitale richting, maar zowel commissie als minister spreken over ‘de pers’ alsof radio, televisie en elektronische media daar niet bij horen. Dat is op zijn best eigenzinnig en verwarrend. “De perssector is op de eerste plaats natuurlijk zelf verantwoordelijk voor het oplossen van de problemen (…). De gehele sector is privaat terrein, waar persondernemingen op winst gericht opereren.” En die zielige journalisten daar zijn er het slachtoffer van: “De journalistiek is de dupe van het financiële beleid dat om haar heen is gevoerd.”

Welke journalistiek eigenlijk? Die van NOVA of andere actualiteitenrubrieken die elk jaar geconfronteerd worden met van oorsprong Haagse bezuinigingen. Of is dat geen pers en geen journalistiek? Blijkbaar niet volgens de definitie van Plasterk: in het kader van het persbeleid “helpt [de overheid] voorwaarden te scheppen voor de pluriformiteit van dagbladen, nieuwsbladen en opiniebladen.” Omroep en digitale media horen waarschijnlijk bij een ander ministerie thuis, dat kan niet in één persbeleid.

Huichelachtig
Natuurlijk, ook Brinkman had geadviseerd tot intensievere samenwerking tussen gedrukte media en de publieke omroep; “Ik neem dat advies graag over.” En dominee Plasterk vervolgt: “We zouden maatschappelijke winst boeken wanneer sterke journalistieke spelers elkaar vinden in plaats van elkaar bestrijden.” Natuurlijk weet hij dat de gedrukte media vinden dat de overheid met de publieke omroep en de gedeeltelijke financiering daarvan uit reclamegelden oneerlijke concurrentie in de mediawereld in stand houdt, “ik begrijp de roep om een ‘gelijk speelveld’ van een sector die economisch in zwaar weer zit,” schrijft hij huichelachtig – want hij doet niets. “Voor mij is het echter de opgave om de Nederlandse bevolking (…..) te interesseren voor het betere journalistieke product.” Wat een heerlijke bezorgdheid!

Ook als het over de journalistieke infrastructuur gaat, het intelligent verzamelen van feiten, doet de minister alsof de omroep, publiek en commercieel, niet bestaat. “Dit werk ligt traditioneel bij de dagbladen en persbureaus. Zij zijn de aggregaten van het nieuws.” Voor de Tweede Wereldoorlog was dat zeker zo. Sindsdien zijn de radio en televisie echter doorgedrongen tot de Nederlandse huiskamers – behalve wellicht in huize Plasterk.

Gelukkig gaan we, met de commissie-Brinkman, ‘innoveren’. We gaan nieuwe concepten ontwikkelen, we gaan de band tussen journalistiek en samenleving versterken, het Stimuleringsfonds gaat een innovatieregeling ontwerpen, er komen regionale mediacentra, culturele persbureaus. Ik word er helemaal warm van. En dan nog de samenwerking tussen gedrukte media en de omroepen. Wie het lijstje voorbeelden van samenwerking in de brief van de minister leest, wordt het echter koud om het hart – Hart en Ziel (Volkskrant en NCRV) tot en met NOS-streams op de website van de Telegraaf, en nog zo’n paar – is dat alles?

Die samenwerking zou natuurlijk uitstekend zijn als de samenwerkende partijen een vergelijkbare positie zouden innemen – dat bedoelt de krantensector bijvoorbeeld ook met een ‘level playing field’. Aan de ene kant staan alleen nu nog een Publieke Omroep die het zich straffeloos kan veroorloven er (ruim) tien studio’s, tien directeuren, tien receptionistes en een veelvoud van tien hoofdredacteuren op na te houden – kortom geld is niet erg belangrijk want het rolt vanzelf binnen vanuit Den Haag –, aan de andere kant staan kranten en uitgevers die – ook los van crises – het geld dat ze uitgeven ook zelf moeten verdienen. Dat is niet erg, maar het is wel zo. Een website van de Volkskrant kost geld, een website van de NPS is gratis, om het gechargeerd te zeggen. Dat maakt ‘samenwerking’ wat lastig.

Hallucinerende invloed
Pleitte de commissie-Brinkman voor het vrijgeven van de programmagegevens – na toch minstens veertig jaar gebakkelei en getraineer van de omroepen en nu vrijwel niemand er nog in geïnteresseerd is – de minister voelt er weinig voor, dan moeten die “commerciële gidsen” daar wel voor betalen anders verdwijnen de omroepgidsen en “verschraalt het aanbod voor kijkers en luisteraars”. Bovendien een innovatie voor kranten is het toch niet – daar weet deze minister namelijk ook veel van. Zelden in de geschiedenis heeft Hilversum een trouwer pleitbezorger voor haar belangen gehad.

Kortom: de journalistiek en de gedrukte media moeten innoveren, dat is ’s ministers boodschap. De enige die alles laat zoals het is, is de minister zelf: “Laat ik duidelijk zijn: dit kabinet is niet van plan de reclame bij de publieke omroep af te schaffen en vervolgens te compenseren met belastinggeld.”

Den Haag heeft een hallucinerende invloed op intelligente mensen die in een onbewaakt ogenblik verzinnen dat ze de politiek in willen. Waarschijnlijk is de basisfout dat intelligente mensen veronderstellen dat op die paar vierkante kilometer rond de Ridderzaal, net als bijvoorbeeld op de universiteit, de Verlichting, Openheid, Ratio en Argumenten tellen. Vanouds telt daar echter alleen Macht, Aanzien, IJdelheid, gevoelige zaken voor je uit of uit het zicht schuiven, de waan van de dag, en de verkiezingen van volgende week.

De echte test voor deze minister is of hij de moed en ruggengraat kan opbrengen het advies van het Commissariaat van de Media over te nemen en Telegraafs WNL (Wakker Nederland) toegang tot Het Bestel te weigeren.