Hoe kan je nu praten over doodzwijgen en er tegelijktijd een mediadebat over voeren?
Imitatiegedrag? Is er meer geschreven over zelfdoding dan over de zelfdoding van Yasmine in de belgische weekbladen en kranten?
‘werkgroep verder’ – belgische hulpverlening voor nabestaanden van zelfdoding – berichtte dat in de periode na de zelfdoding van Yasmine het aantal zelfdoding gedaald was!

Sinds we ook in België officieel als journalist ook de norm http://www.persengerecht.be moeten volgen en inderdaad zoveel mogelijk moeten doodzwijgen, is het aantal zelfmoorden in België nog vele keren meer als in Nederland toegenomen.

Ik denk na al die jaren dat we eindelijk eens moeten durven zeggen dat men geen zelfmoord pleegt in eerste instantie omdat iemand anders het deed, maar dat het hooguit een goed idee kan zijn om zelf van de problemen af te raken waar men in verzeild raakt.

De media die i.p.v. de maatschappij of het individu zelf aansprakelijk wordt gesteld voor zelfdoding, waar gaan we naartoe? Straks heeft mijn bomma nog echt wieltjes gehad!

VAN BELLE Jean Marc, Ondervoorzitter VJV

Doodzwijgen is verkeerd, maar journalisten moeten wel degelijk nadenken over de manier waarop ze berichten over zelfdoding. Het is een goede zaak dat journalisten in debat gaan over de manier waarop de daders worden neergezet. Zowel gedetailleerde berichtgeving als krampachtig stilzwijgen leiden tot een vreemde situatie, er moet een vorm daartussenin gevonden worden. In Nederland lijkt er meer openheid te komen. De zelfmoordavond van BNN was een spannende stap, maar wat mij betreft een mooi voorbeeld van afgewogen berichtgeving over zelfmoord.

Omdat publiceren over zelfmoord vooralsnog gewoon is toegestaan, staat de journalist voor een ethische afweging. Ervoor kiezen om een bepaalde groep mensen tegen zichzelf in bescherming te nemen door niet (of uiterst zorgvuldig) te publiceren zou je kunnen classificeren als een journalistieke deugd. Maar zodra de keuze gemaakt is, geldt in principe ‘publish and be damned’. De afweging tussen informeren en nieuws brengen enerzijds en mogelijk schadelijke gevolgen anderzijds is nu eenmaal één van de verantwoordelijkheden die de journalistieke beroepstak met zich meebrengt. Zoals het grondrecht rechters een zekere ruimte laat om bij het bepalen van een straf de omstandigheden mee te laten wegen, zo biedt persvrijheid een journalist de mogelijkheid om relevante factoren bij het uitoefenen van zijn beroep mee te nemen en zo tot een weloverwogen beslissing te komen. Inperken van die vrijheid (hier aangeduid als ‘doodzwijgen’ van zelfmoord), staat mijns inziens gelijk aan aantasting van het beroep. Elk geval is anders en dient te worden beschouwd binnen de omstandigheden waarmee het gepaard gaat. Laat de journalistieke verantwoordelijkheden daarom waar ze thuishoren. Bij de journalist.

Ik vind het raar dat een gemeente moet gaan vragen om een medialuwte over zelfdoding. (http://www.dejournalist.nl/nieuws/bericht/oproep-medialuwte-over-zelfdoding/)

Ik ben van mening dat een journalist zelf mag weten hoever hij gaat in de berichtgeving over zelfmoord.
Wel vind ik dat je als journalist na moet gaan wat de nieuwswaarde is van een bericht over zelfdoding. Is het echt van maatschappelijk belang dat iedereen weet wie er zelfmoord heeft gepleegd, hoe hij dat heeft gedaan en waar deze persoon woont?

Als er wetenschappelijk is bewezen dat dit soort berichten imitatiegedrag in de hand werkt vind ik dat je daar als journalist je conclusie uit moet trekken en misschien wat terughoudender moet zijn met de berichtgeving.
Het is duidelijk zelfdoding wel een maatschappelijk probleem is dus er moet wel aandacht voor blijven in de media maar op een andere manier. Zodat de media er misschien aan kan bijdrage dat het aantal zelfdodingen afneemt.

Ik ben van mening dat de invalshoek van de berichtgeving over zelfdoding veel uitmaakt. Als degene die zelfmoord heeft gepleegd in de media wordt afgeschilderd als slachtoffer (van bijvoorbeeld een slechte jeugd, liefdesverdriet, pesten etc.), zullen anderen zich hier mee kunnen en willen identificeren, en wellicht het voorbeeld volgen. Veel mensen zitten graag in een slachtofferrol.
Toch is het wel belangrijk dat er over zelfdoding bericht wordt, het is immers een maatschappelijk probleem, zoals Stephanie ook opmerkt. De berichtgeving dient wellicht op meer zakelijke wijze te worden gedaan. Het gaat dan puur om het nieuwsfeit, dat er zelfmoord wordt gepleegd onder jongeren, en niet om wie het heeft gedaan en met welke omstandigheden deze persoon te kampen had.

Hoe kan ik bij dit debat zijn?

Het is de taak van de media waarheidsgetrouw bericht te geven. Er zouden geen onderwerpen mogen zijn waarover de media geen verslag mogen doen. Wat een lezer eventueel met die berichtgeving zou kunnen mag geen belemmering vormen. Daarbij gaat het om een maatschappelijk probleem, waarover mensen moeten worden ingelicht. Als er mensen zijn die zich kunnen identificeren met het slachtoffer dan moeten deze mensen hulp krijgen. De media kan hoogstens bij de berichtgeving vermelden wáár mensen, die zich met het slachtoffer identificeren, deze hulp kunnen vinden. Als iemand daadwerkelijk besluit zelfmoord te plegen dan ligt dat echt niet aan berichtgeving erover in de media, maar omdat hij het zelf om wat voor een reden dan ook niet meer ziet zitten. Zolang het nieuwswaarde omvat moeten de media vrij kunnen zijn te plaatsen wat ze willen.

Er zijn diverse wetenschappelijke publicaties waaruit blijkt dat de media wel degelijk een rol kunnen spelen, zowel in positieve als negatieve zin:
Denk bvb. maar aan de metrosuïcides in Wenen eind de jaren 80, waar een persstop zorgde voor een flinke daling van het aantal suïcides.

Vanuit Werkgroep Verder (www.zelfdoding.be )hebben we samen met de Vlaamse Vereniging van Journalisten en de Deontologische Raad voor de Journalistiek media-richtlijnen uitgevaardigd: “Als journalist kan je levens redden”. Ze zijn te vinden op deze link: http://www.werkgroepverder.be/m_richtlijnen_folders.php
We hebben deze ook besproken met heel wat eindredacties en ook steun gekregen hiervoor. Desalniettemin zijn er ook nog heel wat journalisten die deze richtlijnen grofweg aan hun laars lappen,…de berichtgeving over de zelfdoding van Yasmine was hierbij jammer genoeg een (slecht) voorbeeld.
Let op: we willen niet de boodschap geven dat er niet mag bericht worden over zelfdoding (al is geen berichtgeving over zelfdoding de beste), maar als er dan toch over geschreven wordt, hou dan wel rekening met een aantal richtlijnen,…(bvb. vermelden van hulpverleningsadressen, laat een deskundige aan het woord die voor omkadering kan zorgen, laat eventueel de tekst nalezen door preventiewerkers,…)