Van wie is de geschiedenis?
Dit is een reactie op het artikel ‘De ware Willem‘ van Koen Kleijn.
Onze koning Willem II stierf in Tilburg nadat hij een paar dagen eerder in Rotterdam op een scheepswerf van een trapje was gevallen. Het was maart 1849, het had gevroren en de majesteit was lelijk uitgegleden. Hij wilde na het ongeluk niet naar zijn vrouw Anna Paulovna in Den Haag, maar naar zijn vriend bisschop Zwijsen in Tilburg.
In het scenario dat ik schreef voor de televisie serie De Troon, die de Avro vanaf maart 2010 zal uitzenden, laat ik de koning niet uitglijden in Rotterdam, maar in Tilburg zelf. Dat is productioneel goedkoper; een scheepswerf in de winter, dat zou zelfs voor de BBC te prijzig zijn. Ik ontdekte dat ten tijde van zijn dood Willems paleisje in Tilburg (nog steeds in gebruik voor trouwerijen) in aanbouw was; dus liet ik in mijn scenario de koning dáar van een stelling vallen. Geschiedvervalsing dus.
Daarna ging de locatiemanager van deze televisie serie aan de slag. Er moest in Hongarije gedraaid worden, want het opnemen en produceren in Nederland van dergelijk kostuumdrama is intussen niet meer te betalen. Maar in Hongarije is geen Rotterdam en geen Tilburg. Wel werd een mooie katholieke kerk gevonden, waarvan de plafondschilderingen werden gerestaureerd. Een zeer hoge houten stellage stond daar al kant en klaar. Er dus stortte acteur Jeroen Willems, zijnde koning Willem II, niet van een trapje in Rotterdam maar tuimelde hij van twintig meter hoog op het harde marmer van een kerk in het Hongaarse dorpje Fót.
Hoe ver zijn we daarmee van de waarheid verwijderd?
Lievelingsgerecht
Ik ben van mening dat dé geschiedenis van ons allemaal is. Dat spreken over het verleden liegen impliceert en ook dat het principieel onmogelijk is om het verleden adequaat te representeren. Dat kan niet in literatuur, niet in film en ook niet documentair. Geschiedenis is ook geen wetenschap, zodra er die pretentie wel is wordt het literatuur of filosofie.
Met deze stelligheden wapen ik mij tegen de te verwachten discussie over het waarheidsgehalte binnen historisch drama. Die discussie is altijd aardig, soms interessant, maar meestal vrijblijvend. Nooit zullen we weten wat Anna Paulovnas lievelingsgerecht was en toch moet ik haar laten eten. Daar begint de leugen al.
Emoties
De oplettende historicus zal, kijkend naar De Troon, per shot mogelijk tien onjuistheden vinden, dat betreft het kapsel van Wilhelmina van Pruisen tot het wel erg Hongaarse uitzicht van uit paleis Noordeinde. De pennen zullen geslepen worden, de puristen smullen.
Maar dat is niet vruchtbaar. Het zijn verschillende werelden. De historicus gaat over de feiten en de behoedzame interpretatie daarvan, de dramaschrijver gaat over de emoties en de motieven, die bij voorbaat speculatief zijn.
Zo moeten wij naast elkaar bestaan, als alfa’s naast bèta’s, als rede naast geloof. Ik interpreteer vrijelijk de historische feiten en de historicus probeert uit te zoeken hoe dat nu wérkelijk zat met Anna’s lievelingsgerecht.
6 reacties:
31 oktober, 2009
Er is een verschil tussen dramatiseren en heroïseren. Er is een verschil tussen een ‘lullige’ val over een glibberig stukje Rotterdam, en een ‘heroïsche’ val van 20 meter op het harde marmer van een Tilburgs paleis. (de auteur laat in het midden of hij dit overleeft)
Het ene verhaal suggereert dat de koning ook maar een mens is, die net zo goed door een kleinigheid geveld kan worden als ieder ander. Het andere verhaal suggereert dat met het sterven van koningen, “de door god aangewezen leiders”, alleen uitzonderlijke omstandigheden gemoeid zijn.
Geschiedenis is van ons allemaal. Maar is wat de heer Beukenkamp ook zeggen mag, wel degelijk een wetenschap. Het is gebaseerd op reproduceerbare en controleerbare feiten – een benadering van een verdwenen waarheid. De wetenschap is gebaseerd op de interpretatie van deze feiten – maar zelfs deze interpretatie loopt via toetsbare theorieën.
Het is ieder vrij om bij afwezigheid van historische feiten een eigen interpretatie te geven van het hoe en waarom van de loop der dingen. Ook zijn de beperkingen van een producent bekend. Het 19de eeuwse Rotterdam is helaas verloren gegaan en we weten maar weinig van hoe Wim.II zich echt gevoeld heeft. De vrije interpretatie zit dáár, in het recreeren van een niet bestaande locatie en onbekende emotie.
Maar dramatische verzinsels in de plaats zetten van bekende ’saaie’ feiten is geen interpretatie. Dat is nou gewoon klip en klare geschiedsvervalsing. Het is het negeren van de waarheid ten behoeve van de heroïsche positie van de hoofd-figuur in een stuk. En zo wordt een wellicht oninteressante vorst plots een (tragische) held.
Het is niet verboden, maar wel verwerpelijk. De filmmaker verruilt waarheid voor onwaarheid. Dit is niet zonder gevolgen, door deze geschiedsvervalsing steunt de filmmaker indirect de tegenwoordige positie van de Oranjes binnen de Nederlandse machtselite. En dat heeft niets, maar dan ook niets met geschiedenis te maken.
Stijn Dekker
Masterstudent Internationale Betrekkingen in Historisch perspectief / Bachelor in de Letteren: Geschiedenis.
31 oktober, 2009
[...] de site ‘de Nieuwe Reporter’ schreef Ger Beukenkamp een stuk over de productie van ‘de Troon’, een drama-serie van de AVRO. Waarin hij zijn ‘eigen [...]
2 november, 2009
Dit is nou precies waarom een dergelijk televisiedrama mij niet aan de buis zal vinden. De ‘faction’ grijpt om zich heen, het is gewoon niet te harden voor wie van de feiten houdt. En dramatisch niet interessant? Een uitglijer op een scheepswerf gevolgd door de nabijheid van vriend bisschop i.p.v. Russische echtgenote als sluitstuk van een toch ook wel opmerkelijk leven …. Dat prikkelt nou echt mijn nieuwsgierigheid. Moet een leuke serie van te maken zijn. Londen, Waterloo, vele jaren kroonprins, met aan het eind de invoering van het stelsel van Thorbecke annex het terugtreden van de koning – waar hij, plots liberaal, in toestemde. Ik vind het van zichzelf al interessant genoeg.
Jammer hoor. En Stijn Dekker dekt zich van te voren in door zijn toekomstige criticasters scherpslijpers te noemen. Zo laat ik mij niet wegzetten.
28 maart, 2010
Mooie serie, maar toch wel kritiek op de historische vrijheid die de makers zich toeeigenen. Muziek waar men op danst van componisten die nog geboren moeten worden, ongeluk in Tilburg in een kerk wat feitelijk op een werf in Rotterdam plaatsvond. Dat zet bij de rest ook vraagtekens. De serie impliceert een fysieke liefdesrelatie tussen Willem II en Bisschop Zwijsen. Ook verzonnen of waarheid? Zet als het waar is de moordaanslag op de Bisschop in 1563 in een heel ander daglicht. Jammer dat de serie me door de vrijheden mij als eenvoudige boerenpummel uit het volk niet het inzicht geeft in mijn vaderlandse geschiedenis waar ik behoefte aan heb en ervoor kiest me eerder op een verkeerd been te zetten. Sir Walter Scott heeft ooit hetzelfde gedaan door een ‘geschiedenis’ voor Schotland te ‘verzinnen’ die feitelijk niet zo in elkaar zat. Jammer dat hier hetzelfde gebeurd.
7 april, 2010
Onbegrijpelijk! Gisteren die aflevering gezien van De Troon waarin Willem II in die kerk de hoge val maakt van 20 meter. Op Wikipedia lees ik dan een heel ander verhaal.
De dood van een koning vind ik wel een essentieel punt! Ik vind het zeer jammer dat dit punt zo verdraaid is. Om reden van de kosten enz. enz. vind ik een zwets verhaal. Er waren misschien andere creatieve mogelijkheden geweest om het verhaal te houden zoals het was.
Er zijn niet veel mensen die op internet e.a. nakijken. ze nemen dat wat ze zien voor waarheid aan. Dat e.a. gedramatiseerd is dat gelooft men dan nog wel. Maar de dood van een Koning??
Ik vind het eigenlijk een beetje een schande van zo’n serie als deze!
15 april, 2010
Krijg ik enkele dagen geleden van mijn zwager te horen dat mijn betovergrootoom een homosexueel was die Willem II van een stelling geduwd zou hebben. Bisschop Zwijsen zou Anna Paulovna de toegang tot de sterfkamer van Willem II ontzegd hebben. Johannes Zwijsen is in onze familie altijd een belangrijke figuur geweest, hij wordt nu door een prutser van zijn schavotje gehaald omdat er geen geld is om een waarheidsgetrouwe film te draaien. Mooi is dat. Als je geen centen hebt om goeie documentaires te maken, maak er dan liever geen !