Het afkalvend vertrouwen in de media en de verstrooiing van de berichtgeving zijn uitdagingen voor de toekomst. Dat antwoorden ethici en theologen op een oproep van de bisschop tot een katholiek antwoord op de snelle media.

Een sfeer van cynisme kenmerkt de redevoeringen bij het symposium ‘Betovering en onttovering van de journalistiek, Katholieke bijdragen’. Dat weet bisschop Frans Wiertz wel te waarderen: “De mediacongressen in Rome zijn meestal erg optimistisch, dat maakt dit een stuk realistischer.” Het symposium ging dan ook grotendeels over de onttovering van de journalistiek.

Mediabisschop Wiertz sprak tijdens het welkomstwoord de hoop uit vanuit de katholieke kerk een antwoord te vinden op de snelle media. Wiertz: “Hoe ga je daarmee om als katholieke kerk? Hoe zit het met de waardigheid van mensen in de media en moeten we mensen tegen zichzelf beschermen?”

Het doel voor de bisschop is een soort leidraad opstellen voor katholieke mediagebruikers. “We zouden mensen graag helpen verstandige mediagebruikers te worden. Maar dan niet met een opgeheven vinger zoals in de negentiende eeuw.”

Arena van oneliners
Als reactie op de oproep van de bisschop betoogt hoogleraar theologie Erik Borgman een berichtgeving die een completer beeld geeft van de meningen en belangen in de samenleving. “Mensen moeten zich kunnen herkennen in de beeldvorming. Het probleem is dat de media de samenleving reduceren tot een arena waar een gevecht wordt gevochten met oneliners.”

“Klassiek was het zo dat de omroepen de verschillende visies in de samenleving naar voren brachten. Dit kan niet meer door de verstrooiing. Dat kan niet meer. Tegenwoordig hebben media het idee dat ze als een spiegel van de samenleving neutraal moeten verslaan wat er gebeurd. Dat is altijd onmogelijk. ”

Hij pleit voor een nieuw soort engagement dat laat zien dat verschillende missies bestaan in de samenleving. “Dat moet mensen uitnodigen om mee te doen. Het terugbrengen van een compleet beeld van de belangen en missies in de maatschappij zou volgens mij het belangrijkst zijn.’

Verantwoordelijkheid mediagebruiker
Ethicus Marcel Becker stelt dat genrevervaging verlies aan menselijke waardigheid veroorzaakt in de media. Hiervoor haalt hij de uitspraak ‘The medium is the message’ van Marshall McLuhan aan. “Laatst zag ik een Amerikaanse politicus in een late night show die in alle oprechtheid een seksuele affaire opbiechtte. Hij werd compleet uitgelachen door het publiek. Dit kwam doordat het publiek amusement gewend was in het programma.”

Hij noemt genrevervaging een fenomeen van alle tijden. “Maar als we de waterige grenzen uit het oog verliezen gaat de kwaliteit van informatievoorziening verloren.”

Becker vindt dat ook de mediaconsument zich bewust moet worden van de consequenties van de nieuwe media. De mediagebruiker moet zich het zelf in het besef van het publieke karakter van het internet. Mensen moeten zich het verschil beseffen tussen het spuien van onderbuikgevoelens tegen een vriend op de hoek van de straat, en het plaatsen van die gedachten op een openbaar weblog. “Het kan grote gevolgen hebben voor hun sociale leven en hun werk.”

Gevaarlijk cynisme
Daarnaast ziet Becker een gevaar in het dalend vertrouwen in de media “Vroeger vertrouwden mensen op het instituut krant. Er komen steeds meer media, maar het vertrouwen is juist alleen maar aan het afnemen. Dat kan leiden tot een hard cynisme. We moeten hiervoor uitkijken. Het is een uitdaging om dat tegen te gaan.”

Die uitdaging ligt volgens hem voor een deel bij de journalistiek. Media zijn van belang voor een vitale democratie. “Dat geldt ook voor de professionaliteit van de journalisten. Het is de taak van de journalistiek om de schijnbare doorzichtigheid van de weblogs en dergelijke te ontmaskeren. De journalistiek moet dezelfde waarden behouden, maar ze op een nieuwe manier bereiken.”

Waarheidsvinding
Ook Huub Evers, media-ethicus, schetst voor de toehoorders een donker beeld van de media. Aan de hand van de boeken ‘Flat earth news’ en ‘Het zijn net mensen’ van respectievelijk Nick Davies en Joris Luyendijk, toont hij de gebreken van de zogenaamde waarheidsvinding in de journalistiek. “Dwars tegen de tijdsgeest in pleiten voor wat van waarde is. Misschien is dat wel wat het christelijk denken inhoudt.”

Burgerjournalistiek en user generated content maken het voor journalisten volgens hem extra lastig. “Ze kunnen zelden gecontroleerd worden.” Toch ziet hij voornamelijk in de Verenigde Staten een professionalisering van de blogosphere. Zelfs bloggers die zich beroepen op het journalistiek verschoningsrecht.

Daarop vraagt Trouw-journaliste Monic Slingerland zich af of je als journalist dergelijke sites mag citeren komt het grote probleem van de anonimiteit op internet bovendrijven. “Wel wanneer je het kunt checken”, is het antwoord van Evers. Slingerland: “Dat kan dus niet wanneer ik niet eens kan zien wie het is.”