Een zinloos proces – privacy en straf

Afbeelding 4Wolfgang Werle scoort bijna 900.000 hits op google en zijn partner in crime Manfred Lauber krijgt ruim 380.000 verwijzingen. Deze twee Duitsers wilden dat Wikipedia hun namen zou verwijderen (een goed stuk daarover in de NY Times). De hitlijst op Google toont aan dat het soms maar beter is je mond te houden. Daarnaast is de klacht onzinnig.

Wat is er aan de hand? In 1990 vermoordden Werle en Lauber de Duitse acteur Walter Sedlmayr. Ze hebben hun straf netjes uitgezeten. Maar het internettijdperk laat het verleden niet rusten. Ze worden blijkbaar geregeld geconfronteerd met hun daad. Dit bracht hen ertoe de Duitse media en Wikipedia te verzoeken hun achternamen weg te halen in bestaande en vroegere berichtgeving. De Duitse Wikipedia verving de achternamen door W. en L. (al staan ze er nu weer op). Andere media volgden braaf.

Schuld vereffend
In Duitsland is er wetgeving op dit punt. Als iemand zijn straf heeft uitgezeten, is zijn schuld met de samenleving (en het slachtoffer) vereffend en moet hij dus met een schone lei kunnen beginnen. In Nederland hebben we deze wetgeving niet, maar doen de meeste media het ook. Volkert van der Graaf heet doorgaans nog steeds braaf Volkert van der G.

De zaak Werle/Lauber toont maar weer eens aan hoe onzinnig deze zelfcensuur is. Het miskent de wijze waarop informatie zich verspreidt. De media en Wikipedia kunnen zichzelf wel muilkorven, maar dat betekent niet dat de informatie weg is. Ik bedoel, 900.000 hits op Google! Hoe denkt Werle deze digitale last van zich af te schudden? De opkomst van internet is aan hen voorbij gegaan (moet je eens voorstellen), maar je kan toch verwachten dat hun advocaat ze een beetje bijpraat.

Daarnaast is er een meer principieel bezwaar tegen het anonimiseren van verdachten en gestraften.

De rechtspraak gebeurt gelukkig in het openbaar. Dat betekent dat ook de dagvaarding voor iedereen toegankelijk is en dat je kunt aanschuiven op de publieke tribune om te kijken hoe recht wordt gesproken. Als je er zelf niet bij kunt zijn, raadpleeg je de media. Die openbaarheid borgt een eerlijke en transparante behandeling en zorgt ervoor dat niet alleen nabestaanden, maar ook dorps-, stadgenoten of andere geinteresseerden zich op de hoogte kunnen laten brengen. Niet voor niets zeggen officieren van justitie vaak dat ‘de rechtsorde geschokt’ is. Die rechtsorde, daar maken wij deel van uit. Ik ben van mening dat als je een misdrijf begaat, en jouw gedrag onderdeel wordt van de publieke rechtspraak, dat je een deel van je privacy hebt opgegeven. Als je dat niet wilt, had je je dat eerder moeten bedenken.

Dat neemt niet weg dat er een aantal checks and balances moet worden ingebouwd. Ten eerste moet je jongeren wel degelijk beschermen: het verschil tussen een jeugdzonde en crimineel gedrag is vaak minder groot dan het lijkt. Jongeren zijn, zoals veel ouders geregeld ondervinden, lang niet altijd toerekeningsvatbaar.

Ten tweede moet je uitkijken met getuigen en slachtoffers. Deze mensen hebben er niet om gevraagd deel te worden van een strafzaak. Als het geen groot maatschappelijk belang dient, kun je hen uit de publieke wind houden.

Eerlijk is eerlijk
Ten derde moeten media verdachten en gestraften eerlijk behandelen. Wie wordt vrijgesproken, of wiens zaak wordt geseponeerd, verdient net zo veel aandacht als toen hij of zij werd opgepakt en voorgeleid. In de praktijk betekent dat wanneer mijn zaak op de voorpagina belandt en ik word vrijgesproken, een bericht daarvan ook op de voorpagina moet komen. Eerlijk is eerlijk. Je zou een manier moeten vinden om dit soort informatie ook hoog in de pagerank van Google te krijgen.

Ten vierde moet je ook berichten over de vrijlating van gestraften. Het is een geste aan de samenleving. Ik hoor al het gemopper over volksgerichten, stenen door ruiten en dorpsbewoners met hooivorken. We veronderstellen echter dat het ’schone lei-idee’ een algemeen en hoogwaardig maatschappelijk principe is. Of zijn we ervoor bang dat idee in de praktijk te toetsen?

In plaats van het veranderen van het verzwijgen van openbare informatie, of het veranderen van historische gegevens (hoort u het Orwell-alarm al afgaan?) kun je die informatie wellicht beter aanvullen. Mensen hebben hun oordeel toch altijd al voor op de tong liggen. Zorg er dan voor dat dat oordeel gevoed wordt met juiste en complete informatie.

Voor de liefhebbers, een ouderwetse Deutsche krimi, Sedlmayr is de man met de snor:

Bovenstaand artikel verscheen eerder op de weblog van de auteur.

3 reacties

  1. Miriam van der Have schreef op 15 november 2009 om 16:10

    Op mijn computer scoort “Wolfgang Werle” op dit moment slechts 2630 hits en Manfred Lauber scoort aanmerkelijk hoger met 5190 hits.

    http://www.google.nl/search?q=“Wolfgang+Werle”
    http://www.google.nl/search?q=“Manfred+Lauber”

    Verder ben ik het principieel oneens met Tokmetzis omdat het doel van een strafproces nooit het brandmerken van een ‘crimineel’ mag zijn. Het is een belangrijk onderdeel van ons rechtssysteem dat gestraften worden voorbereid op een terugkeer in de maatschappij. Door waarheden en onwaarheden op het internet worden veroordeelden tegenwoordig wel degelijk gebrandmerkt, waardoor het in sommige gevallen onmogelijk is voor iemand die zijn straf er op heeft zitten nog op normale wijze aan het maatschappelijk verkeer deel te nemen.

    In een dergelijk geval bestaat de mogelijkheid dat de burger in kwestie een andere naam moet aannemen. Daar zijn de nodige voorbeelden van bekend.

    Het heeft daarom weinig zin om de naam van de veroordeelde op het internet te laten staan.

    Maar nog belangrijker is dat als een veroordeelde moordenaar al niet het recht heeft op privacy, de gewone burger dat misschien al helemaal niet meer heeft. Ook tegen de man die gefotografeerd is tijdens een bezoek aan de Wallen kun je zeggen “Als je dat niet wilt, had je je dat eerder moeten bedenken.”. Wat te denken van de vrouw die achter een auto zat te plassen, net op het moment dat de camerawagen van Google Streetview langskwam? Of de voorzitter van een kleine patiëntenvereniging die een paar jaar veelvuldig in bladen heeft gestaan, maar na het voorzitterschap andere dingen gaat doen en niet de behoefte heeft om altijd met die specifieke aandoening te worden geassocieerd?

    Waar ligt de grens?

    Tokmetzis geeft zelf al aan dat er grenzen zijn. Bijvoorbeeld iemand die ten onrechte is opgepakt of een jongere die ‘niet toerekeningsvatbaar’ is. En ook slachtoffers zouden op privacy moeten mogen rekenen. Maar eerder heeft hij juist betoogd dat dit op het internet helemaal niet kan omdat het onmogelijk is om informatie van het internet te verwijderen.

    Dat fenomeen staat trouwens bekend onder de naam ‘Streisand-effect’: http://en.wikipedia.org/wiki/Streisand_effect, maar dat terzijde.

    Maar zelfs als het op dit moment mogelijk zou zijn informatie op het internet te laten verdwijnen, is het onduidelijk welke informatie er wel en welke informatie er niet mag komen te staan. Hebben we genoeg aan de uitzonderingen die Tokmetzis noemt? Nee. Het is waarschijnlijk onmogelijk om alle uitzonderingen in een boekwerk te vatten. Daarom lijkt het mij daarom logischer dat een rechter hier uitspraak over doet. En dat zou betekenen dat het proces helemaal niet zo zinloos is als in het artikel wordt beweerd.

    In plaats van te pleiten voor het accepteren van het gebrek aan privacy op het internet en alleen bij uitzonderingen het recht op privacy te gunnen, zoals Tokmetzis feitelijk doet, lijkt het mij beter om tot internationale afspraken te komen die het recht op privacy garanderen.

    Daarbij moet het uitgangspunt zijn dat iedereen het recht heeft op absolute privacy en dat het de rechter is die toetst of er sprake is van de uitzonderlijker situatie dat iemand zijn recht op privacy heeft verspeeld.

    Zo’n systeem wijkt weinig af van hetgeen nu ook gebeurt. De vrijheid van meningsuiting staat het je toe de meest onmogelijke onzin over iemand te schrijven, maar bij publicatie kun je daar wel op worden aangesproken. Het verschil ligt dan ook vooral in het woord ‘internationaal’. Alleen met internationale afspraken is de privacy te handhaven.

    Of dat ook gaat lukken is de vraag, want Tokmetzis staat niet alleen in zijn verlangen de privacy op te offeren voor vermeende veiligheid. Daardoor hebben overheden, ook de Nederlandse overheid, nagenoeg vrij spel bij het beperken van onze privacy. En dat is iets waar we, naar mijn mening, spijt van zullen krijgen.

  2. @Miriam,

    Bedankt voor je reactie. Ik wil op een punt reageren en dat is je laatste alinea. Het heeft niets te maken met privacy opofferen voor vermeende veiligheid (zie mijn site http://www.denaaktemens.nl), want privacy en veiligheid zijn niet tegenovergesteld. We hebben privacy hard nodig om onze veiligheid te garanderen. En inderdaad, we moeten onze privacy veel meer koesteren dan nu het geval is.

    Privacy is geen schuilplaats voor het kwaad, zoals zovelen blijkbaar tegenwoordig menen. Maar privacy moet ook niet verhullen wat in principe openbare informatie is, of zou moeten zijn. De openbaarheid van de informatie in cruciaal in dit verband. Ik ben er zeker niet voor dat iedereen maar aan de digitale schandpaal kan worden genageld (mensen die a) de openbaarheid niet zoeken en vaak b) niets strafbaars hebben gedaan). En inderdaad, een goed stelsel van ‘redress’, liefst internationaal ingestoken (al komt alle privacywetgeving al uit Europa en zet de EU internationaal reeds de toon).

    Een strafproces is gewoon openbaar, hoe je het wendt of keert.

    In de VS, waar ik woon, is veel meer openbaar. De namen van verdachten en gestraften komen volledig in de krant en op tv (vaak met foto). En als jouw baan uit publieke middelen wordt betaald, is je belastingaangifte eveneens openbaar. De VS is een land waar veel mis aan is, maar je kunt ze een ding niet ontzeggen: wat mis is, komt doorgaans ook uit en wordt in een levendig openbaar debat besproken.

    Toch een groot contrast met NL waar bijv. de salarissen bij de omroep niet geopenbaard worden ‘uit privacyoverwegingen’. Ik word altijd een beetje iebelig als media zichzelf gaan censureren en krijg daar al snel een Greet Hofman-gevoel bij. Niet doen dus.

  3. Miriam van der Have schreef op 16 november 2009 om 01:19

    @Dimitri Dat in de VS allerlei zaken als normaal worden beschouwd, is geen reden om ook in Europa gekke dingen te gaan doen. :) En dan even serieus, de Amerikaanse aanpak van de criminaliteit heeft geleid tot overvolle gevangenissen zonder dat de criminaliteit werkelijk afneemt.

    http://www.nytimes.com/2009/07/23/us/23sentence.html

    De groei van het aantal mensen dat levenslang zit opgesloten (1 op de 5 gevangenen in Californië, 1 op de 10 in de gehele VS) is voor een groot deel te danken aan de ‘three-strikes law’ waardoor je door drie kleine vergrijpen levenslang kunt krijgen. Blijkbaar heeft het geen zier geholpen dat alle gegevens van deze vaak kleine criminelen bij de eerste twee veroordelingen gepubliceerd werden.

    Verder is er een verschil tussen ‘openbaar’ en ‘gepubliceerd’. Dat een rechtszaak openbaar is wil nog niet zeggen dat alles wat gezegd en geschreven wordt ook gepubliceerd moet worden. Vandaar dat alle uitspraken in Nederland op het internet worden gepubliceerd zonder de namen van de betrokken personen. Wat mij betreft mag dat zo blijven.

    Ik denk dat ik voldoende duidelijk heb gemaakt dat naar mijn mening privacybescherming het uitgangspunt dient te zijn en dat daar uitzonderingen op bestaan, en niet het door jou geschetste model van volstrekte openbaarheid en een paar uitzonderingen die wel op privacy mogen rekenen.

    PS. Wat schiet je ermee op als je weet wat er op de belastingaangifte van een ander staat? Dat je daar op kickt, daar wordt ik dan weer een beetje iebelig van.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Meer over Blog (617 van 891 artikelen)


Als advertenties minder opleveren kun je besluiten te bezuinigen en maar eens ...