Neem de deelname van Geert Wilders’ PVV aan de komende gemeenteraadsverkiezingen in Almere. Zouden media niet liever zelf de politieke stemming in de polderstad ‘veelzeggend’ en ‘vakkundig’ thermometeren in plaats van zich als vanouds te verlaten op oppervlakkige en dure opinieonderzoeken van externe bureaus of door het halen van wat voxpop op straat? Hoogleraar journalistiek Frank van Vree denkt van wel.

Reden waarom het onlangs mede door hem geïnitieerde Expertisecentrum Journalistiek de seminar Peilen en proeven: lokaal verkiezingsonderzoek organiseert. ‘Gerenommeerde’ onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam reiken tijdens deze cursus van drie middagen maximaal vijftien journalisten kennis en instrumenten aan waarmee zij hun eigen onderzoek kunnen doen. Van de cursisten worden ook eigen ideeën verwacht. Van Vree zelf coördineert het seminar. Goedkoop is de cursus niet (€ 475 per deelnemer; € 750 per twee deelnemers) maar dan heb je ook wat. De uitnodiging aan media voor het seminar is zojuist de deur uit gegaan, meldt Van Vree kort voor de Kerstdagen.

Bijspijkeren
Kennismiddagen als deze zijn het type activiteiten dat het expertisecentrum voor ogen staat. De low profile begonnen instelling is volgens Van Vree geen algemene opleiding voor journalisten. Die zijn er genoeg. Het centrum wil naar het voorbeeld van instellingen als het Poynter Institute in Florida met seminars, cursussen en debatten bij voorkeur al geruime tijd werkzame journalisten – postacademisch – bijspijkeren. De missie is om de redactionele expertise en vaardigheden bij het vergaren, beoordelen en weergeven van informatie over complexe en als het even kan actuele maatschappelijke thema’s te vergroten.

Het einddoel van het centrum: de empowerment van de Nederlandse journalistiek middels ‘hoogwaardiger’ en ‘gespecialiseerder’ berichtgeving. Journalistiek die volgens Van Vree ‘meer vruchten afwerpt.’ Voorbeelden? Het centrum organiseerde afgelopen maanden al een seminar over de financiële structuur van de gezondheidszorg en de dientengevolge problemen bij het beheersen van de zorgkosten. Op stapel staat een seminar over de ‘achterkant van de economie.’ Cursisten leren onder meer jaarverslagen lezen en krijgen in het kader van forensische accountancy zicht op buitenlandse geldstromen. Ook in voorbereiding: de seminar Bloedgeheimen. Hoe met het oog op ‘bloedeerlijke verslaggeving’ alle ‘mist’ rond bloed- en gendoping in de sport te doorgronden?

Denktank
Het Sijthoff-fonds van de gelijknamige krantenfamilie maakte de start van het ‘volstrekt onafhankelijke’ expertisecentrum mogelijk met een aanloopbijdrage van ruim één ton. Binnen twee á drie jaar moet de instelling haar nut hebben bewezen en financieel op eigen benen kunnen staan, meldt Van Vree. Zelf is hij samen met onder andere Theo van Stegeren van De Nieuwe Reporter medebestuurder van het centrum, lid van de begeleidende denktank en helpt hij activiteiten te ontwikkelen.

De oprichting van het centrum komt niet te vroeg, oordeelt hij. Nederland loop achter op het buitenland. In landen als de Verenigde Staten, Zweden en Duitsland bestaan soortgelijke instellingen al (veel) langer. Zie het Poynter Instituut. Van Vree c.s. hebben de indruk dat hun initiatief goed valt bij de Nederlandse media. De afgelopen maanden is een ronde gemaakt langs de hoofdredacties van 20 á 25 dagbladen en omroepen. Slechts één gesprekspartner (een omroep, Van Vree wil niet zeggen welke) meldde geen gebruik te zullen maken van de diensten van het expertisecentrum. Deze omroep gaf aan heel goed zelf in staat te zijn om haar journalisten voldoende te kunnen en willen opleiden.

Achterhoedegevecht
Heel veel reacties zijn er nog niet op de komst van het centrum. Dat heeft te maken met de bescheiden start, denkt Van Vree. Maar wat hij tot dusver aan geluiden heeft opgevangen, is vooral positief. Uitgesproken negatief waren slechts enkele reacties van internetjournalisten op websites als Pluspost en GeenStijl. De teneur van die kritiek: het expertisecentrum is een vorm van ‘bijles’ aan journalisten van gedrukte media die de boot van de digitale nieuwssites hebben gemist. Een ‘achterhoedegevecht,’ aldus de criticasters.

Van Vree weerspreekt deze kritiek. Hij ontkent niet dat het slecht gaat met de traditionele media door de opkomst van het snelle en korte nieuws op internet en in gratis kranten. ‘Nog meer dan dagbladen verliezen omroepen het contact met jongeren.’ Maar, benadrukt de hoogleraar, ‘ons centrum is niet bedoeld om “dode bomen” in de media te redden. Daar gaat het helemaal niet om. Het gaat het centrum om de journalistiek in het algemeen, ongeacht of deze voor websites, omroepen of kranten wordt bedreven.’

Rompredactie
Het centrum is vooral opgezet om de al maar ingewikkelder wordende maatschappelijke ontwikkelingen journalistiek het hoofd te bieden. Van Vree: ‘met passieve kennis en een beetje googelen op internet komen journalisten er niet meer. Op tal van terreinen dient hun actieve expertise dient te worden opgekrikt, al was het maar om weerwerk te kunnen bieden aan het leger van voorlichters en pr-functionarissen.’ Zijn analyse: ‘de kwaliteit van de Nederlandse journalistiek is de afgelopen tientallen jaren zeker vooruit gegaan. Desondanks blijft behoefte bestaan aan versterking van de professionele kennis en vaardigheden.’

Niet bedoeld is het centrum voor redacties en individuele journalisten die zich al bekwaamden in een bepaald thema. Zie de Vereniging van Onderzoeksjournalisten. Of de club van juridisch geschoolde verslaggevers en redacteuren. Maar er blijft naar het oordeel van Van Vree nog genoeg te specialiseren en te leren over. ‘Sommige van onze cursussen en seminars zijn bedoeld voor ervaren journalisten die zich bijvoorbeeld juridisch, economisch of digitaal willen scholen, andere zijn bestemd voor specialisten op de redacties die zich op hun eigen terrein verder willen bekwamen.’ Het expertisecentrum sluit hiermee aan bij de ontwikkelingen in het beroepsveld. Van Vree voorziet een ‘toename van het aantal media met een “rompredactie” waarbij een betrekkelijk klein aantal redacteuren in vaste dienst, met name in “harde” sectoren als binnenland en economie, verder steunt op het groeiende aantal freelancers en zelfstandige bureaus.’