Je bent zojuist aangekomen in Darfur. Aart Zeeman heeft je eerder die dag vanuit een studio in Hilversum op pad gestuurd om verhalen te maken. Je hebt wat geld op zak, een notitieboekje en een telefoon in de hand en wordt midden in een dorp gedropt. Alles lijkt in orde. Maar: waar begin je? Wie je vertrouw je? Welke risico’s neem je? Hoe ga je om met het menselijk leed dat je op je reportages aantreft?

Je hoeft niet langer in dure tickets te investeren om deze journalistieke ervaring op te doen. Begin december 2009 werd een journalistieke webgame gepresenteerd, te spelen op www.onthegroundreporter.nl. Door virtueel de journalist uit te hangen, ontdekken spelers de nuances van een complex conflict. Zo leer je niet alleen iets over de achtergronden bij het nieuws, maar ook iets over hoe dat nieuws tot stand komt. Met een team van schrijvers, experts en interactieve ontwerpers heb ik, met ons bureautje Butch & Sundance Media het afgelopen jaar deze game ontwikkeld. Is dit puur een aangenaam tijdsverdrijf of is dit echt een nieuwe manier om journalistieke verhalen vertellen? Een beschouwing in vogelvlucht:

Vier soorten nieuwsgames
De afgelopen jaren heeft de ontwikkeling van nieuwsgames een grote vlucht genomen. In de slipstream van blogs en social media, die steeds nadrukkelijker deel uit zijn gaan maken van de journalistieke gereedschapskist, werd zo internet op een nieuwe manier als medium ingezet. Er zijn globaal vier ‘gaming’-toepassingen.

Er zijn games die boven op het nieuws zitten en het nieuws als een cartoon van commentaar voorzien (Mel Gibson of Kabul). Er zijn games die over het nieuws gaan, met een quiz-karakter zoals het inventieve Play the news game. Er zijn games die een element uit het nieuws inzichtelijk maken door een interactieve animatie. En er zijn games die de complexe achtergronden van grotere nieuwsthema’s inzichtelijk proberen te maken zoals de game Global Conflicts.

Het afgelopen jaar heb ik meegewerkt (i.s.m. het journalistencollectief Butch and Sundance Media en DirectionDesign) aan de ontwikkeling van de game On the Ground reporter. In zekere zin past deze game in de laatstgenoemde categorie. Toch zijn er ook een aantal echt onderscheidende elementen.

Voor het eerst werd een game volledig opgebouwd uit journalistiek materiaal. De foto’s, videos en verhalen zijn opgebouwd uit materiaal dat journalisten ter beschikking stelden. Zelfs de kindertekening die ergens figureert is daadwerkelijk afkomstig van een kind uit Darfur.

Het resultaat is een virtuele wereld op basis van echte beelden, waarin spelers – op dat moment virtueel journalist – verhalen moeten maken. Ze moeten vertrouwen winnen, risico’s inschatten, tolken inschakelen, bedreigingen omzeilen en gewelddadige aanslagen doorstaan. Ondertussen krijgen ze allerlei indrukken van de omgeving waarin ze opereren. ‘Ik leer veel meer dan van een krantenartikel’, was de reactie van de groep jonge gamers die als testpanel fungeerde.

Mits bewust en doordacht ingezet kunnen games in mijn ogen een aanvullende en verdiepende rol spelen bij het vertellen van journalistieke verhalen. Wat zijn de voordelen?

Drie voordelen
Ten eerste kan een game veel meer nuance tonen dan een artikel, foto of filmpje afzonderlijk kan. Er kunnen verschillende beelden en verhalen verweven worden en in een soort mozaïekvertelling gepresenteerd worden. Meer dan in afzonderlijke verhalen, kan zo de relatie tussen verschillende verhalen, groepen en personen elegant worden getoond. Dat creëert ruimte voor meer nuances in de berichtgeving. Heel concreet: als er in een gebied vijf strijdende partijen actief zijn, kan een game de interactie tussen die strijdende partijen in beeld brengen (wie strijdt tegen wie en waarom?), terwijl een tekst al gauw verzandt in afkortingen en beschrijvingen van de strijdende partijen.

Ten tweede kan een game inzicht geven in hoe een verhaal tot stand komt. In een interactief verhaal is ruimte voor mediakritiek als geïntegreerd onderdeel van het verhaal. Dit aspect raakt erg aan Joris Luyendijks zelfkritische media-analyses. Wie vertrouw je? Hoe krijg je informatie los? Welke elementen laat je buiten beschouwing? Welke filters staan er tussen jou en de waarheid in? Het zijn keuzes die normaal gesproken door een journalist worden gemaakt. Nu worden die kwesties in het verhaal verweven. De speler kan zo de dilemma’s en die beperkingen als het ware ‘aan den lijve’ ervaren. Een voorbeeld: in een nieuwsgame over Gaza zou de speler bijvoorbeeld slechts beelden kunnen kopen van Hamas en van het Israëlische leger. Het is de enige manier om aan bewegend beeld te komen van de bombardementen van gisteren – en je opdrachtgever wil er graag beelden kunnen tonen. Maar: het leger en Hamas bepalen wat wél en niet in beeld komt. Wat doe je met zo’n dilemma? In een nieuwsgame verdwijnen die dilemma’s niet, maar worden ze gedeeld met de lezer.

Ten derde is de game een medium dat zich uitstekend leent voor de proces-georiënteerde journalistiek. Series gebeurtenissen die normaliter worden beschouwd als incidenten, kunnen in een game een betekenisvolle samenhang krijgen. In een normale webomgeving, zoals die van een krant of tv-rubriek, kun je vaak doorklikken op berichten die verwant zijn aan het stuk dat je zojuist gelezen hebt. Omdat spelers in een game ook echt als ‘prosumenten’ aan nieuwsgaring doen, vindt dit proces in een game bewuster en gerichter plaats dan in een traditionele webomgeving. Bovendien kunnen de journalisten die een game ontwikkelen een voorselectie maken, zodat spelers niet door het online nieuwsaanbod worden overweldigd.

Twee bezwaren
Een game is geen artikel of reportage. Het spelen van een game heeft een eigen dynamiek, met voordelen (interactie, ruimte voor nuances en processen in complexe conflicten en langer lopende nieuwsitems), maar ook nadelen.

Wie een game maakt, denkt na over het plot, de spanningsboog en de lengte van dialogen. Dat is op zichzelf niet verkeerd. Wie een artikel schrijft doet dat ook. Maar het risico om sommige aspecten van het verhaal op te blazen of te romantiseren is groter omdat de verwachting van een speler anders is dan die van een lezer. Wie een artikel leest wil worden geïnformeerd. Wie een game speelt wil (ook) worden vermaakt. In het geval van onze game over Darfur zit bijvoorbeeld één heftige explosie, die het beeldscherm flink doet schudden. Een goed effect, maar het is de vraag hoe realistisch dit is.

Een ander bezwaar tegen games met een journalistiek doel is dat het complexe thema’s trivialiseert. Er bestaat, naast ‘On the Ground Reporter’ nog aan andere, eenvoudige flashgame over Darfur. Het draait in deze game om overleven (bijvoorbeeld ‘hoe haal je water zonder onderweg dood te gaan?) en dat is erg moeilijk. De vraag dringt zich op of dat recht kan doen aan de situatie in Darfur. Gaat iemand die deze game gespeeld heeft écht beter begrijpen hoe de situatie in Darfur is? Juist door het creëeren van een tweede (virtuele) werkelijkheid, ontstaat er een distantie van de echte werkelijkheid die de impact van het verhaal vermindert. Nu kun je stellen dat ook een artikel al een representatie van de werkelijkheid is. En: een goed uitgevoerde game kan een beeld van de werkelijkheid geven dat zó realistisch is dat het de werkelijkheid zelfs beter dan een artikel of filmpje kan representeren. Vanzelfspekend is dat het soort games waar in de toekomst op zal moeten worden ingezet.

Er is kortom alle reden om het instrument van een webgame alleen in te zetten als een onderwerp daarom vraagt én om een game zó in te zetten dat de voordelen, die hierboven genoemd zijn, de bezwaren ontkrachten of overstijgen.

Daarom is de vraag niet: kunnen games een alternatief voor traditionele journalistiek vormen. De vraag is: hoe kunnen games bestaande journalistieke producties op een nieuwe manier presenteren én aanvullen? Het is te hopen dat redacties verder kijken dan specials, blogs en social media. Vooral de klikkende, multitaskende, aan prikkels verslaafde nieuwe generatie nieuwsconsumenten heeft daar baat bij.