Was het al iemand opgevallen? Veel nieuwswebsites produceren een behoorlijk deel van hun berichten door andere media over te schrijven. Dat gaat als volgt. Stel dat krant X een leuk nieuwtje heeft: de koningin is gestruikeld. Dan is de kans groot dat een of meerdere nieuwssites binnen enkele uren melden: ,,De koningin is gestruikeld. Dat schrijft krant X.’’ De desbetreffende webredacteur checkt het bericht niet, maar neemt het rechtstreeks over. Hij herschrijft het alleen.

De bekendste nieuwssite van Nederland, Nu.nl, doet dit bijvoorbeeld geregeld. Zo kwam het internetmedium op 9 juli met het volgende bericht: “Op basisschool Het Baken in Veenendaal is opschudding ontstaan, nadat een jongetje van vier seksuele handelingen zou hebben verricht bij medeleerlingen. De zaak kwam dinsdag aan het licht en sindsdien hebben de ouders van tenminste een kind een klacht ingediend, meldt RTV Utrecht.’’

En op 28 augustus: “In een metro in Amsterdam is vrijdagmiddag om onbekende reden een vrouw neergestoken. Het slachtoffer is opgenomen in het ziekenhuis en verkeert buiten levensgevaar. Dat meldt AT5.’’

Maar Nu.nl is zeker niet de enige. Ook andere grote nieuwssites nemen rechtstreeks berichten over van andere media. Telegraaf.nl meldde op 11 december dat er op het strand tussen Ouddorp en Renesse tien dode bramen, roofvissen die normaal in het noordelijk deel van de Atlantische Oceaan voorkomen, waren aangespoeld. Bron: Omroep Zeeland.

En het zijn niet alleen de grote sites waar deze werkwijze regelmatig voorkomt. De internetpagina van de Limburgse tv-zender L1 kwam 26 november met het volgende bericht: “De in Sittard opgegroeide filmmaker Rob Hof ontkent dat hij zich schuldig heeft gemaakt aan fraude met Europese subsidies. Hof laat dat via zijn advocaat Richard Wagemans uit Nieuwstadt weten aan de Volkskrant.’’

K3
Vaak klopt het nieuws dat de sites van andere media overnemen in grote lijnen wel. Maar het gaat ook wel eens mis. SpitsNieuws.nl maakte op 13 november wereldkundig dat het nieuwe K3-lid Josje niet goed overweg kan met de oude leden Karen en Kristel. Bron: Albert Verlinde. De site kwam zelfs met een quote van de RTL Boulevard-presentator: ,, Josje wordt nog niet echt geaccepteerd door de andere twee dames. Dat is natuurlijk ook logisch als je eerst jarenlang met een ander op pad bent geweest. Laten we zeggen dat het een beetje gewenningsproblemen zijn en dat het wel goed komt.’’ Later vertelden de drie dames telefonisch in de uitzending van diezelfde Verlinde dat ze het juist prima met elkaar kunnen vinden.

Een speciale commissie van gemeenteraadsleden in Amsterdam kwam in december met een rapport over hoe de bouw van de Noord-Zuidlijn zo gruwelijk uit de hand heeft kunnen lopen. Het Parool meldde al enkele dagen van tevoren op basis van anonieme bronnen dat burgemeester Job Cohen er flink van langs zou krijgen: hij zou zich te weinig met het megaproject hebben bemoeid. Volkskrant.nl berichtte enkele uren later: ,,Burgemeester Job Cohen heeft zich te weinig met de aanleg van de Noord-Zuidlijn bemoeid. Dit staat volgens Het Parool in het eindrapport van de raadsenquête naar de aanleg van de Amsterdamse metrolijn.’’

Het Parool bleek het echter bij het verkeerde eind te hebben. De commissie stelde wel dat Cohen zich weinig met het project heeft bemoeid, maar velde daar geen oordeel over. De krant gaf in zijn latere berichtgeving netjes toe de plank te hebben misgeslagen. Het bericht staat echter tot op de dag van vandaag onaangepast op de website van de Volkskrant.

Voor de goede orde: de genoemde voorbeelden zijn volstrekt willekeurig. Voor zover ik kan nagaan nemen veel – misschien zelfs alle – nieuwssites berichten rechtstreeks over uit andere media.

Nou is het natuurlijk niet zo dat het overschrijven van concurrenten een geheel nieuw fenomeen is. Ook bij ’oude’ media is hier in zekere mate sprake van. Zij nemen bijvoorbeeld al sinds mensenheugenis het nieuws van persbureaus over zonder dat zelf eerst te controleren. Er is alleen één verschil: daar betalen ze die persbureaus voor, ze huren hen in om nieuws voor hen te produceren.
Verder hebben ook kranten en radio- en tv-zenders de neiging om achter elkaar aan te rennen. Heeft een krant een aardig nieuwtje, dan is dat waarschijnlijk diezelfde dag nog op tv en de volgende dag in andere kranten te zien. Maar ook dat is niet helemaal hetzelfde. De concurrenten checken dat bericht meestal zelf nog.

Gangbare werkwijze
En ja, ook de ’oude’ media nemen nieuws soms rechtstreeks over. Dat gebeurt bijvoorbeeld als iemand een schokkende uitspraak doet in een uitgebreid interview met een bepaald medium. Het ANP bericht in uitzonderlijke gevallen over nieuws van anderen zonder dat eerst zelf te controleren. Bij het persbureau Novum komt het overschrijven van kranten zelfs regelmatig voor.
Dus nee, de oude en de nieuwe media verschillen op dit gebied niet als dag en nacht van elkaar. Maar het overtikken van concurrenten gebeurt bij nieuwssites wel veel vaker. Het lijkt daar zelfs een gangbare werkwijze. Er is niet veel tijd voor nodig om hier een groot aantal voorbeelden van te vinden. Het enige dat je hoeft te doen is in de zoekfunctie van een willekeurige website de naam van een willekeurig ander medium in te tikken. Om even zo veel voorbeelden te vinden bij bijvoorbeeld kranten is veel moeilijker.

De oorzaak hiervan laat zich gemakkelijk raden. Nieuwssites hebben nauwelijks financiële middelen en worden doorgaans bemand door drie man een paardenkop. Met slechts een handvol redacteuren is het niet te doen om al je informatie zelf te vergaren en tegelijkertijd een website te maken die iets om het lijf heeft.

De hamvraag is natuurlijk: is het overtikken van nieuws uit andere media erg? Dat ligt er vanzelfsprekend aan waar je belang aan hecht. Vanuit financieel oogpunt is het een legitieme, want spotgoedkope werkwijze. En er zijn zelfs journalistieke argumenten voor te bedenken. Door belangrijk nieuws over te tikken gaat er geen tijd verloren en kunnen websites zo snel mogelijk berichten over wat er speelt.

Maar het rechtstreeks overnemen van andermans nieuws gaat natuurlijk in tegen één belangrijk, journalistiek principe: het checken van de feiten. Journalisten beroepen zich er doorgaans op dat ze informatie publiceren die ze zelf hebben gecheckt en waarvan ze dus zelf durven te zeggen dat die klopt. Nieuwssites melden echter zaken die ze ergens anders hebben gelezen of gezien, maar waarvan ze zelf niet kunnen zeggen wat er van waar is. Ze dreigen op die manier te verworden tot een van-horen-zeggen-show.