Weinig Duitse woorden geven zo mooi en bondig de essentie van een verschijnsel weer als “Rufmord”. Het Engelse character-assassination komt in de buurt, nationaal komen we niet veel verder dan ‘reputatiemoord’ of ‘karaktermoord’. Misschien komt het verschijnsel zelf in Nederland niet vaak genoeg voor. De Telegraaf voert wel eens campagne tegen deze of gene, het AD heeft wel eens iemand direct op de korrel, maar het meest pregnante voorbeeld van Rufmord dat ik me kan herinneren, is de campagne tegen de Leidse criminoloog Buikhuisen eind jaren zeventig, aangevoerd door Piet Grijs in Vrij Nederland: ‘hij is een kale, impotente carrièrewetenschapper’, een ‘verblinde vakidioot’, een ‘bedrieger’, een ‘aartsopportunist’ en een ‘domme charlatan’.

Christian Schertz, advocaat en docent mediarecht aan de Freie Universität in Berlijn, en Thomas Schuler, voormalig verslaggever bij de Süddeutsche Zeitung en de Berliner Zeitung, hebben een toegankelijke bloemlezing samengesteld van Rufmorde in Duitsland – Rufmord und Medienopfer. Die Verletzung der persönlichen Ehre. Wie de Duitse mediawereld minimaal oppervlakkig kent, weet dat Bild Zeitung of Bild am Sonntag in zo’n boek niet ongenoemd zal blijven. Die zijn nooit te beroerd om bekende en onbekende Duitsers voorgoed de grond in te stampen. Maar ze zijn de enige niet. En waar gaat het dan om?

Het bestaan van een vriendin van minister Annette Schavan, zeker als zij ook nog CSU-lijsttrekker in Beieren moet worden. Een provinciale politieman die ’s avonds tijdens een wandelingetje ergens in de bosjes een Pinkelecke vindt en het volgende moment als verdachte van een serie gevallen van potloodventen in de cel belandt én door de locale media met naam, toenaam en foto door het slijk getrokken wordt. Bijna honderdduizend krantenartikelen die in de zomer van 2006 gewijd worden aan het SS-lidmaatschap in 1944/45 van de destijds 17-jarige schrijver Günther Grass, door hemzelf in zijn autobiografie Beim Häuten der Zwiebel opgeschreven. Het proces tegen tv-presentator Andreas Türck die een jonge vrouw, Katharina B., tot orale seks gedwongen zou hebben – “I never had sex with that woman” –, een affaire die tot veel publiciteit in de boulevardpers leidde – bekwaam opgevoerd door Justitie – maar niet tot een veroordeling. De lijken in de kast van de Beierse CSU van Franz Josef Strauss, die wel wist hoe hij met politieke tegenstanders moest omgaan, waar ondermeer zijn concurrent Josef Baumgartner van de ooit succesvolle Bayernpartei het slachtoffer van was. Hoe de voormalige minister Manfred Kanther zijn reputatie vrijwillig voor de leeuwen gooide om daarmee de herkomst van miljoenen zwart geld ten behoeve van de CDU van Helmut Kohl aan het oog te onttrekken. De haatcampagne tegen de Turkse Duitser Murat Kurnaz die na 9/11 voorzien van verrekijker en wandelbroek een paar maanden doelloos door Pakistan zwierf, aangehouden werd alsof hij de kwade geest van Bin Laden zelf was, in Guantanamo terecht kwam, waar zelfs de Amerikanen erachter kwamen dat hij geen kwaad in de zin had noch op zijn kerfstok, maar door minister van Buitenlandse Zaken Frank-Walter Steinmeijer Duitsland niet meer binnengelaten, die er voor zorgde de media daartoe genoeg onwaarheden in te fluisteren. Ook de characterassassination van de Amerikaanse ex-ambassadeur Joseph Wilson en zijn vrouw, CIA-medewerkster Valerie Plame, passeert de revue. Wilson had iets kritischer gerapporteerd over de Iraakse pogingen uranium te kopen in Niger – was niet waar – dan Dick Cheney & Gang uit kwam. De wraak bestond er uit om aan geselecteerde journalisten over de kingcrab de geheime CIA-loopbaan van Plame toe te vertrouwen. Wat haar carrière ruïneerde.

Hoe meer taboes er in een maatschappij bestaan, hoe makkelijker het wordt de reputatie van BN-ers en OBN-ers neer te halen. De aard van de taboes geeft ook de richting aan waar je met je boulevardblaadje heen moet. Kamerleden die zich bezondigen aan seks-met-dieren lopen gevaar, niet vanwege de seks maar vanwege de dieren. Daarbuiten moet je in Nederland op dat terrein je wel schuldig maken aan heel bijzondere verrichtingen, wil je nog opvallen. Een hand in de kas of een eerbare of oneerbare bonus opstrijken, is een potentieel gevaar voor de reputatie. Evenals liegen over je verleden.

Op basis van het boek van Schertz en Schuler val je in Duitsland het makkelijkst uit de boot met afwijkend seksueel gedrag, homoseksualiteit hoort daar in sommige kringen ook bij. Rommelen met fondsen voor je politieke partij betekent niet noodzakelijkerwijs een einde van je Ruf. En tot een jaar of twintig geleden was het hebben van een nazi-verleden zelden echt een bezwaar. Die zijn nu langzamerhand uitgestorven of zijn geen Bekende Duitser meer. Günther Grass’ reputatie heeft terecht onder Beim Häuten der Zwiebel niet geleden.