“We moeten allemaal andere manieren zoeken om de onderzoeksjournalistiek te redden”, zei Arianna Huffington toen ze vorig jaar haar plannen voor een onderzoeksnon-profit aankondigde. Het moet gezegd: sinds de oprichting in september heeft het Huffington Post Investigative Fund wat afgegraven.

Een redactie van tien journalisten, onder meer afkomstig van NPR, Chicago Tribune en BusinessWeek, produceerde bijna negentig korte en achtergrondverhalen plus 23 video’s, voornamelijk over de wantoestanden in de Amerikaanse gezondheidszorg en financiële industrie. Het onderzoek van verslaggever David Heath naar de stuitende managementpraktijken bij de bank Washington Mutual leidde zelfs tot hoorzittingen voor een senaatscomité in april.

Desondanks heeft het Investigative Fund een probleem: de enige grote nieuwsorganisatie die deze onthullingen publiceert is The Huffington Post. Terwijl Arianna Huffington vorig jaar nog benadrukte dat het onderzoeksfonds los zou staan van het moederbedrijf.

Dat onderscheid is van cruciaal belang, schrijft Gawker-verslaggever John Cook, die een onderzoek instelde naar het Investigative Fund zelf: als het onderzoekswerk van het fonds alleen ten goede komt aan The Huffington Post, die wel een winstoogmerk heeft, wordt het publiek belang nauwelijks bevorderd. En dat is een voorwaarde voor het Investigative Fund om te worden aangemerkt als (van belasting vrijgestelde) non-profit. Commerciële ondernemingen, zoals The Huffington Post, mogen dure onderdelen, waaronder onderzoeksjournalistiek, tenslotte niet zomaar omzetten in een non-profit, tenzij het werk van zo’n non-profit bijdraagt aan het algemeen belang.

Weinig bezochte sites
Andere nieuwsorganisaties mogen de artikelen en video’s van het fonds onder een Creative Commons-licentie, wel publiceren. Zo’n veertig publicaties hebben dat volgens Nick Penniman, directeur van het Investigative Fund, inmiddels ook gedaan. Maar afgezien van The Seattle Times, die één verhaal plaatste waar journalist David Heath al aan begonnen was toen hij nog bij de Times werkte, zijn die publicaties hoofdzakelijk blogs en weinig bezochte sites als AlterNet, Common Dreams en True/Slant.

Het aantal unieke bezoekers voor die sites is te verwaarlozen: de cijfers varieerden volgens The Nielsen Company in maart dit jaar van 329.000 tot 854.000. The Huffington Post had er daarentegen ruim dertien miljoen.

“Arianna Huffington wentelt de kosten voor nieuwsgaring grotendeels af op donors, terwijl zij en The Huffington Post profiteren van het resultaat”, zegt Cook tegen De Nieuwe Reporter. Volgens hem was dat ook de opzet van de uitgeefster.

The Huffington Post heeft zelf slechts een half miljoen dollar in het Investigative Fund gestoken. Andere donors, waaronder de Knight Foundation, geven veruit het grootste deel van het twee miljoen dollar grote budget. Daardoor krijgt The Huffington Post nog meer (bijna) gratis content, terwijl de aggregator ook al zijn bloggers niet betaalt, net zomin als de journalisten wiens artikelen de site soms bijna integraal overneemt.

Dat Arianna Huffington geld vraagt aan donors die andere journalistieke non-profits bijstaan, heeft kwaad bloed gezet onder die non-profits, zegt Cook. “Zij opereren, soms al decennia lang, zonder winstoogmerk, maar moeten nu voor donaties concurreren tegen Arianna Huffington.”

Opdrachten
Ook op andere manieren zijn The Huffington Post en het gelijknamige onderzoeksfonds ongewoon nauw verweven. Hoewel op de site van The Huffington Post geen enkele link naar het Investigative Fund is te vinden, deelt het Washington-bureau van de organisatie een kantoorgebouw in de Amerikaanse hoofdstad met het fonds. Arianna Huffington is daarbij bestuursvoorzitter van het Investigative Fund en geeft volgens Cook, die zegt personeelsleden van het fonds te hebben gesproken, zelfs opdrachten.

‘Arianna stelt inderdaad ideeën voor, evenals de andere bestuursleden’, e-mailt fondsdirecteur Penniman. ‘Dat willen we ook.’ Toch houdt hij vol dat er een firewall is tussen het fonds en de Huffpo.

Bij journalistieke non-profits is die firewall doorgaans echter veel solider: donors doen geen specifieke voorstellen en krijgen alleen achteraf het resultaat te zien. Hoewel sommige non-profits, zoals ProPublica, eveneens geldschieters als bestuursleden hebben, huizen ze niet met hen in hetzelfde gebouw.

“Ik vind niet dat onze belastingwetten moeten worden gebruikt om The Huffington Post bijna gratis van onderzoeksjournalistiek te voorzien”, zegt Cook. “Als Arianna Huffington dat soort verhalen wil, moet ze die zelf financieren en de belastingen betalen die bij zo’n commerciële onderneming horen. Dat doet The New York Times ook.”

Anders moet het Investigative Fund als een echte non-profit gaan opereren, zegt Cook. “Werk ethisch samen met andere media, zodat het werk breder wordt gepubliceerd. En verwijder de naam Huffington Post. Ik denk dat veel hoofdredacteuren dan ook sympathieker tegenover het fonds staan. The Huffington Post ligt bij hen niet goed omdat ze vinden dat die op hun content parasiteert.”

Maar het Investigative Fund is niet van plan de naam te veranderen. Die geeft het fonds juist bekendheid, zegt Penniman. Dat het onderzoekswerk niet in nationale kranten verschijnt, komt omdat ‘het gewoon lang duurt om relaties op te bouwen, vooral met grote publicaties’, e-mailt hij. ‘We hopen de komende weken nieuwe samenwerkingsverbanden met nationale publicaties aan te kunnen kondigen.’

“Gul”
Op de kritiek dat The Huffington Post de kosten van nieuwsgaring grotendeels afwentelt en zelf van de resultaten profiteert, voert Penniman aan dat de aggregator niets exclusief krijgt. ‘Weinig media-ondernemingen zouden zo gul zijn een onderzoeksorganisatie te helpen financieren die al zijn werk gratis weggeeft aan iedereen die het wil.’

Blijft de vraag of de onduidelijke situatie bij het Investigative Fund een rol speelde in het vertrek van hoofdredacteur Lawrence Roberts (ex-Washington Post). Na nog geen jaar ging hij al naar Bloomberg.

En uiteraard valt te bezien of de belastingdienst het fonds als een non-profit aanmerkt. “Zo ja, dan ben ik ervan overtuigd dat andere nieuwsorganisaties hetzelfde model proberen toe te passen om onderzoeksjournalistiek te financieren”, zegt Cook. “En laten we wel wezen, hun doel is toch winst genereren voor het bedrijf en de aandeelhouders.”