Media maakten heks van Lucia de Berk

tekening 8Daar zit ze dan. Met ingevallen wangen, afhangende mondhoeken en een grote, spitse neus staart een magere vrouw met straffe blik de rechtszaal in. Het is de Haagse verpleegkundige Lucia de Berk, in die tijd beter bekend als Lucia de B., afgebeeld door rechtbanktekenaar Jan Hensema tijdens een regiezitting van het gerechtshof in Den Haag op 4 november 2003.

Een heel ander beeld krijgt het Nederlands publiek van De Berk op 14 april jl. Een aardige vrouw met een zacht gezicht, grote neus en pretoogjes vertelt die avond in de talkshow Pauw & Witteman openlijk over haar gevoelens bij de beslissing van het Arnhemse gerechtshof om haar na een slepende gerechtelijke procedure en 6,5 jaar onterechte gevangenschap vrij te spreken van de moord op zeven patiënten en drie pogingen daartoe in de periode tussen 1997 en 2001 in vier ziekenhuizen in en rond Den Haag.

Get Microsoft Silverlight
Bekijk de video in andere formaten.

Op foto’s die gemaakt zijn voor haar veroordeling rijst eveneens een beeld van een zachtaardige vrouw. Hoe kan dat? Zag De Berk er door de spanning van weer een rechtszitting of als gevolg van haar beroerte eind 2006 werkelijk zo uit als op de schilderingen van rechtbanktekenaars als Hensema en Aloys Oosterwijk? Of hebben de tekenaars in de zaak-Lucia de B., een proces dat de boeken ingaat als één van Nederlands grootste gerechtelijke dwalingen, onnodig bijgedragen aan de toch al negatieve beeldvorming rond de verpleegkundige?

tekening 1
O.a. gepubliceerd op Sp!tsnet.nl op 3 februari 2008. Afbeelding afkomstig van Jan Hensema (2003).

“Altijd met haat gesproken”
‘Heks’ of ‘Engel des Doods’, zo werd zij meerdere malen betiteld in de media de afgelopen jaren. En zo stond zij dus ook bekend bij het grote publiek. “De beeldvorming rond Lucia was al die jaren ronduit slecht”, concludeerde Metta de Noo al op 17 december 2005 in een interview met NRC Handelsblad. De Noo was degene, die samen met haar broer, wetenschapsfilosoof Ton Derksen, een beweging begon die na intensieve medische en statistische studie en logisch redeneren tot de conclusie kwam dat De Berk groot onrecht was aangedaan door haar op basis van ondeugdelijk bewijs (het zogenoemde schakelbewijs) te veroordelen tot een levenslange gevangenisstraf. Mede door inspanningen van onder andere De Noo, arts in een psychiatrisch ziekenhuis en Derksen, besluit de Hoge Raad in 2008 dat het proces over moet en wordt De Berk in afwachting daarvan voorlopig op vrije voeten gesteld.

“In de media werd er over haar (De Berk, red.) altijd met haat gesproken”, aldus De Noo, één van de initiatiefneemsters van het steuncomité Lucia de B. “Ze was de vrouw die prostituee was geweest, die met een vals diploma op de opleiding voor verpleegkundigen was gekomen, die loog en bedroog en het spul waarmee ze kinderen vermoordde al in huis had gehad. Maar dat laatste bleek tijdens de rechtszaak niet zo te zijn en dat ze prostituee was geweest en haar diploma heeft vervalst, heeft zij nooit ontkend”, liet De Noo optekenen in het interview in NRC Handelsblad.

De gerechtelijke macht droeg in de ogen van de Noo eveneens bij aan het beeld van ‘serpent’ en ‘heks’. Op basis van naar nu blijkt ondeugdelijk bewijs, beschreef het Hof tijdens de veroordeling in hoger beroep tot levenslang het handelen van De Berk als ‘meedogenloos, geraffineerd en planmatig’. Ze had volgens de gerechtelijke macht bewust ernstig zieke, zeer jonge of oude patiënten uitgekozen om haar ‘snode plannen’ uit te voeren.

tekening 2
Afbeelding afkomstig van het ANP, gepubliceerd op www.trouw.nl op 30 oktober 2007.

Negatieve beeldvorming
Maar sinds haar vrijspraak, nu ruim anderhalve week geleden, wijzen steeds meer beschuldigende vingers ook richting de tekenaars van de diverse rechtbanktekeningen. Ook zij zouden met hun afbeeldingen hebben bijgedragen aan de negatieve beeldvorming rond De Berk. Bij Pauw & Witteman en De Wereld Draait Door waren de schilderingen al gespreksonderwerp en ook dichter/schrijver Nico Dijkshoorn liet zich in een column in dagblad De Pers op 16 april niet onbetuigd. “Een heks. Op de meeste tekeningen was zij afgebeeld als iemand die je wilt verbranden. Steen om de nek en kijken of ze blijft drijven. Wij hebben de laatste zes jaar van de kranten precies de tekeningen gekregen die ze dachten dat we wilden zien. De Engel des Doods.” Maar ja, verzucht Dijkshoorn. “Engelen des doods verkopen kranten.”

tekening 3
Gepubliceerd op 17 juni 2008 in NRC Handelsblad.

Volgens de Noo heeft De Berk “vreselijk geleden” onder de tekeningen. “Ik heb vanaf 2004 geknokt tegen die verdomde rechtbanktekeningen”, zo laat De Noo nu weten. “Na afloop van iedere rechtszitting vroeg ik journalisten met klem om bij hun artikel niet de gemaakte rechtbanktekening te publiceren. Maar helaas, het was een soort Pavlov-reactie: Lucia en de tekening. Tot frustratie van de journalisten overigens. Zeker toen langzaam duidelijk werd dat we hier te maken hadden met een onschuldige vrouw, drongen journalisten bij hun opmakers aan om een foto van Lucia bij het artikel te plaatsen in plaats van die rechtbanktekeningen. Maar de volgende dag stond bij ieder verhaal toch weer een afbeelding waarop Lucia werd afgebeeld als heks.”

Het is voor De Noo daarom duidelijk dat de rechtbanktekeningen hebben bijgedragen aan de negatieve beeldvorming rond De Berk. “Ze hebben Lucia afgeschilderd zoals ze er absoluut niet uitzag. Toen ik haar in 2004 voor het eerst opzocht in de gevangenis dacht ik bij mezelf: ‘Is dit nu die vrouw op de rechtbanktekeningen met dat stijve knotje en die kinnebak?’. Natuurlijk was Lucia tijdens rechtszittingen gespannen en zal ze ongetwijfeld verbeten hebben gekeken, je wordt immers onterecht ergens van beschuldigd. Maar dan nog komen die tekeningen niet overeen met haar werkelijke uiterlijke kenmerken. Het waren karikaturen. Ik denk dat als de tekenaars op een zelfde wijze zouden zijn afgebeeld als Lucia, zij een aanklacht hadden ingediend wegens smaad.”

Zwartepiet
De tekenaars zelf komen in het verweer tegen de recente beschuldigingen. “Ik vind het onterecht dat de zwartepiet nu wordt toegespeeld aan de tekenaars”, stelt Felix Guerain, die De Berk eenmaal portretteerde voor de NOS. “Het is absoluut geen vooropgezet plan geweest van rechtbanktekenaars en hun opdrachtgevers om haar af te schilderen als een heks. Nonsens. Ik breek daarom een lans voor de tekenaars die nu onder alle kritiek te lijden hebben.”

Guerain is van mening dat De Berk er tijdens de rechtszittingen veel slechter uitzag dan toen ze anderhalve week geleden werd vrijgesproken. “Ze stond onder spanning, dat zag je aan haar. Als je vals wordt beschuldigd dan doet dat toch iets met je. Toen ik haar tekende voor de NOS zag ze er uitgemergeld uit. Lucia (De Berk, red.) was in paniek. Kijk, sommige tekenaars zijn eerder geneigd om een verdachte wat charmanter af te beelden dan een ander, maar het is onwaar dat wij in de rechtszaal hebben gezeten met de intentie om iemand neer te sabelen. Populistisch denken, noem ik dat.”

Wel wijst Guerain op het verschil tussen tekeningen die bestemd zijn voor de krantenkolommen en afbeelding gemaakt voor televisieprogramma’s. “Mensen die voor kranten tekenen, moeten vaak met zwart-wit kleuren werken. Dan ga je automatisch toch iets puntiger en scherper tekenen. De tekening moet immers tussen al die letters op een krantenpagina wel overkomen.”

tekening 4
Gepubliceerd op 9 december 2009 op volkskrant.nl. Afbeelding afkomstig van RTV West (2009).

“Vreselijk hoe hij die vrouw heeft afgeschilderd”
Collega-tekenaar Chris Roodbeen, die De Berk meerdere malen tekende voor De Telegraaf, deelt de mening van Guerain dat het nonsens is dat rechtbanktekenaars en hun opdrachtgevers (lees krantenredacties en televisieprogramma’s) een vooropgezet plan hadden om De Berk doelbewust als ‘heks’ of ‘Engel des Doods’ af te schilderen. “Ik vind dat een zwaar overdreven opinie.” Wel uit Roodbeen forse kritiek op de rechtbanktekeningen van de Haagse verpleegkundige die door collega Jan Hensema zijn gemaakt. “Het is niet netjes om een collega te bekritiseren, maar het was vreselijk hoe hij die vrouw heeft afgeschilderd. Echt schandalig! Ik ben er van overtuigd dat ik Lucia De Berk op een fatsoenlijke manier heb getekend, maar helaas werd die tekening in het vervolg van het proces nog maar weinig afgebeeld in kranten. Steeds maar weer werd die gruwelijke afbeelding van Hensema gepubliceerd, terwijl ik meerdere malen heb aangedrongen bij mijn eigen opmaker om een fatsoenlijker portret te gebruiken. Tevergeefs.”

Toch is Roodbeen van mening dat er op krantenredacties geen vooropgezet plan was om De Berk, uit het oogpunt van verkoopcijfers, af te schilderen als heks. “Ik geloof meer in de onverschilligheid van opmakers. Hensema tekent voor het ANP. Die afbeeldingen pluk je zo uit de bak, terwijl je bijvoorbeeld mijn tekeningen eerst weer moet opzoeken.”

Hensema is gevraagd om een reactie, maar hij kon naar eigen zeggen niet reageren omdat hij een weekendje weg was met familie.

tekening 5
Afbeelding afkomstig van Chris Roodbeen (2002), welke meerdere malen in De Telegraaf is gepubliceerd.

Tekenaar Aloys Oosterwijk, die De Berk ook meerdere malen portretteerde voor het ANP, gaf in een item van het NCRV-programma Man Bijt Hond toe dat De Berk er ‘toch wat vriendelijker uitziet dan ze jarenlang is afgebeeld’. “Maar die neus hadden we goed.” In de betreffende uitzending gaf Oosterwijk aan dat hij De Berk uit de rechtszaal herinnerde als ‘een gespannen vrouw die vaak haar hoofd tussen haar schouders had geklemd’. “Gelukkig lacht ze nu weer. De Engel des Doods is verleden tijd.”

tekening 6
Afbeelding afkomstig van Aloys Oosterwijk (2010), o.a. gepubliceerd in het Noordhollands Dagblad van 18 maart 2010.

“Speel iets vaker advocaat van de duivel”
De Noo heeft met het oog op toekomstige rechtszaken van dit kaliber nog wel een boodschap richting de rechtbanktekenaars. “Zij moeten in het vervolg beter bij zichzelf te rade gaan door ook de gedachte te laten meewegen dat iemand wel eens onschuldig kan zijn. Speel iets vaker voor jezelf advocaat van de duivel.”

tekening 7
Afbeelding afkomstig van Jan Hensema (2002), gepubliceerd op www.gelderlander.nl op 17 maart 2010.

14 reacties

  1. Nico Roosnek schreef op 27 april 2010 om 18:31

    Eindelijk een kritische noot over de invloed van de main stream media op de publieke opinie, die in het geval van Lucia de Berk wel heel erg negatief uitpakte. Ik ben blij dat op 14 april, de dag van vrijspraak zonder enig voorbehoud, Lucia op de tv te zien was. Het publiek kon aanschouwen hoe spontaan, open en blij Lucia is.
    Dat correspondeert met de ervaring van velen, die op de site http://www.luciadeb.nl te lezen valt.
    Wat ik de tegenpartij, zo noem ik allen die zonder enig besef en kunde Lucia hebben veroordeeld, kwalijk neem is dat we een uitermate kundige verpleegkundige, de conclusie van de adviseur van het gerechtshof prof. dr. Meulenbelt, zijn kwijtgeraakt.
    Ik ben daar zeer boos over. U heeft de maatschappij, daar bedoel ik alle burgers mee, zeer veel schade berokkend.

  2. jm gerrits schreef op 27 april 2010 om 20:28

    Het is te onmenselijk voor woorden. Als ik als gewone burger de tekeningen zag vond ik het ook walgelijk getekend. Meer geschikt voor in de Efteling. Er is maar heel weinig voor nodig om iemand op allerlei manieren op een verkeerde negatieve manier neer te zetten. Ik zag op televisie een zeer lieve, gewone, zachtaardige vrouw. Totaal niet overeenkomend met de tekeningen die iedereen altijd te zien kreeg. In wat voor een enge wereld leven we toch.
    Als er hier één onrecht is aangedaan, is het Lucia wel en dat is nooit meer goed te maken. Nog erger, het kan elke burger overkomen. Om die reden, zouden gedragsregels sterk aangescherpt moeten worden in Nederland op welk gebied dan ook.

  3. Eindelijk beginnen de redelijke journalisten in te zien onder welk verschrikkelijk MediaRegime ze werkzaam zijn, aangezien de Media niet alleen deze Engel des Doods gestigmatiseerd en gecreerd hebben, maar dagelijks bijdragen aan het scheppen van vele Engelen des Doods: Van Michael Jackson tot de Paus, De Katholieke Kerk, Berlusconi, Geert Wilders, De Marokkanen, Moslims, alles wat niet Links en Gereformeerd Joods is in dit land is vogelvrij en gedoemd te buigen. Leve de Vrije Media
    Lees http://www.vrijemedia.blogspot.com

  4. Renzo schreef op 29 april 2010 om 10:59

    “Ik breek daarom een lans voor de tekenaars die nu onder alle kritiek te lijden hebben.”

    aaaah, te lijden, wat hebben ze het zwaar onze tekenaars. Ik leef met ze mee, zullen we ze taart gaan brengen?

  5. Pingback: Lucia de B: van moordenaar tot mens « Rechtbankverslaggever

  6. jeanne potters schreef op 1 mei 2010 om 10:55

    Op internet heb ik gezocht naar een felicitatieregister voor Lucia de Berk. Niet gevonden

  7. Kees Cornelder schreef op 2 mei 2010 om 04:05

    Er zijn complotten, zo blijkt achteraf na serieuze onderzoeken (z.b.), die simpel gezegd geen complotten kùnnen zijn omdat ze niet op basis van al dan niet helder gearticuleerde afspraken of opdrachten berusten betreffende de uitvoerders in kwestie.
    Maar die er dus wel degelijk (z.b.) kunnen zijn.
    Interactie-dynamiek binnen een specifieke groep of aanpalende groepen (z.b.) gevoegd aan voortgang van een ontwikkeling in de tijd (z.b.) en jawel: bingo!
    Waarmee maar geschreven wil zijn dat intelligentie, doorzien en inzien, observatievermogen, zelfkritiek e.d. in de media net zo dun gezaaid zijn -dunner?- als in het gewone leven. Al zij het dat in het eerste geval sprake kan zijn (z.b.) van breeduit gemeten karaktermoord en in het tweede van dom geleuter bij tap of koffietafel met meestal zeer beperkte consequenties.

  8. Nico Roosnek schreef op 2 mei 2010 om 10:57

    De journaliste Marlise Simone van de New York Times en gestationeerd in Nederland heeft uitgebreid over Lucia de Berk en haar veroordeling gerapporteerd.
    Echter over het verloop van de zaak daarna, zoals haar vrijlating op 2 april 2008 en de complete vrijspraak van Lucia op 14 april 2010, want er waren helemaal geen moorden gebeurd, heeft Marlise niets te melden.
    Laat staan dat er melding is gemaakt van excuses van minister Hirsch Ballin in een persoonlijk gesprek met haar, ook excuses in een persoonlijk gesprek met Harm Brouwer, voorzitter van het college van procureurs generaal en de excuses van de Raad voor de Rechtspraak. Dit is zeer uitzonderlijk.
    Neen, Marlise houdt zich stil. Waar ben je Marlise?
    Dit is journalistiek die die New York Times geen goed doet, jammer.

    PS. De adviseur van het gerechtshof te Arnhem, prof.dr. Meulenbelt, zei op de rechtszitting van 17 maart 2010, dat uit de door hem onderzochte zaken was gebleken, dat Lucia een zeer goede verpleegkundige was.

  9. Ik heb totaal geen slecht gevoel bij de tekening die ik van De Berk heb gemaakt. Een hele beroepsgroep wordt hier even te kakken gezet nav enkele tekeningen van EEN tekenaar. Ik schrik altijd van de graagte waarmee ineens een hele meute klaar staat iemand of een beroepsgroep te lynchen. Komt zomaar op, iemand roept wat en hup, we hebben een zondebok. Hakken maar.
    Ik teken de mensen na, dat is mijn vak en wie denkt dat ik door vooroordelen wordt geleid is blind, dom of allebei.

  10. E.J. Frölich schreef op 27 december 2011 om 11:31

    Het lijkt me nodig dat de betreffende tekenaars en hun collega’s zich afvragen of er niet toch een kern van waarheid schuilt in dat wat er nu over ze wordt geschreven. Er afstand van nemen is erg makkelijk. Jullie kunnen in elk geval nu nooit meer zeggen “wir haben es nicht gewust”. Probeer eens open te staan voor de kritiek. Vraag je af of het niet anders had gekund, of je echt wel zo integer was. Dit geld ook voor de gebruikers van de tekeningen overigens. Dat had de rechtbank in deze zaak ook eerder moeten doen. Neem dat als voorbeeld. Hier wordt opgeroepen tot zelfreflectie!

    Ik heb me al vaak afgevraagd waarom ook ik dacht dat het wel eens waar zou kunnen zijn. We hebben Lucia veroordeelt al ver voordat de bewijsvoering er was…. Zijn wij wel zulke beschaafde mensen?

    E.J. Frölich

  11. Ik put veel kracht uit Lucia. Het is een hel, als je onschuldig veroordeeld word.
    Mijn geval is net zo erg. Geen moord maar wel mijn zoon drie jaar niet mogen zien. En misschien worden het er wel meer als ik er zelf niks aan ga doen.
    In mijn geval zijn er ook geen enkel bewijs of fout te vinden wat ik niet goed gedaan zou hebben met mijn zoon. Ik leef voor mijn kind, alles wat bij mij mis was gegaan daar zou ik hem in beschermen. Dat was mijn doel. Hij zou nooit een vader hoeven missen.

    Gescheiden ben ik dus. Al en 7 jaar.

    Mijn ex vrouw heeft zo van de ene op andere dag mijn zoon bij zich gehouden. En ikzelf vind dat zo verkeerd wat ze mijn kind er mee aandoet. Dat ik er ook aan onderdoor ga maakt mij niks uit. Maar haar eigen kind dit aandoen? En tegen hem elke dag zeggen…. Je kan pappa niet zien omdat pappa en mamma eerst eens moeten praten.
    Ik zal echt niet alle ellende aan jullie schijven. Maar er is echt geen enkele instantie die voor de belangen van mijn 10 jarige zoon opkomt. Die jongen wil graag naar zijn vader. Bij mij had hij rust. Als ik hem naar zijn moeder bracht was het huilen. En ik ook als ik weer naar huis ging. Andersom is het nooit zo geweest.

    Politie, Sedna, Humanitas, en zelf de Kinderbescherming, Advocaat….. noem maar op. Voor mij en vooral mijn zoon is er geen recht. Schreeuwen en allerlei wilde acties heb ik gedaan om maar duidelijk te maken hoe fout dit is. Hoe meer ik zeg hoe meer het in mijn nadeel werkt. Hoe meer ik voor de rechten van mijzelf opkom en vooral van mijn ZOON. Hoe langer het duurt.

    Weet jullie wat ik kan doen. Hoe iedereen het graag wil horen….
    Gewoon een baan gaan zoeken en verder met het leven gaan???
    Terwijl ik als Kind veel in het ziekenhuis lag, wakker werd uit een Coma…. Hypos door de Diabetes. En wie was er altijd. Mijn eigen moeder. Het is mij met mijn opvoeding meegegeven.

    Wat zijn wij vaders nou…. Ondertussen wordt ik helemaal stapelgek dat niemand door heeft wat mij en (zoon) Sam overkomt.

    Het enige wat ik kan doen is er over praten. Bah ik vind Nederland een waardeloos land op het gebied van mijn rechten, en de rechten van een kind.
    En ik wil gewoon die zoon van mij zien.
    Ik zou het er zelf voor over hebben om hem 2 uurtjes mee te nemen. Wat de gevolgen daarna zijn?? Al moet ik er 10 jaar voor zitten! Ik heb mijn kind in die 2 uurtjes de waarheid kunnen vertellen. En dat is beter dan te leven in een LEUGEN!
    Ik denk dat dit wel de laatste brief is die ik schijf. Levert toch niks op.
    Lucia ik hou van je. En ik vind je een kei van een vrouw.

    Met vriendelijke groet

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Meer over Blog (1116 van 1533 artikelen)


Een veel gepubliceerde foto (zie Time, WSJ en de Volkskrant) van de ...