Hij is al telecommagnaat. En internetmagnaat. En restaurantmagnaat. En bankier. En onroerend goedbaron. En ook mediamagnaat. Carlos Slim Helú, de rijkste man ter wereld. Sommigen noemen hem de machtigste man van Latijns-Amerika en hij is zeker de machtigste man van Mexico. De 70-jarige miljardair is zijn enorme zakenimperium aan het uitbreiden tot in de journalistiek. Hij heeft al een belang in The New York Times, wiens uitgever hij met een miljoenenlening uit de acute problemen hielp. Wat is de mediamacht van deze Mexicaanse tycoon?

Eerder dit jaar, op 1 maart, vlogen de aandelen van The New York Times Company, uitgever van de roemruchte New Yorkse krant, plotseling met 12 procent omhoog. Reden was het gerucht dat de Mexicaanse multimiljardair Carlos Slim van plan was om het krantenbedrijf op te kopen. Toen later op de dag een woordvoerder van Slims bedrijf het gerucht ontkende, zakten de aandelen weer wat in, maar eindigden toch nog met ruime winst. Het gerucht leverde de Mexicaan meer dan 8 miljoen dollar op in een paar uur.

In 2006 wilde de Mexicaanse journalistieke veteraan Raymundo Riva Palacio een column publiceren in dagblad El Universal, waarin hij zich kritisch zou gaan uitlaten over Slim vanwege zijn monopolistische stijl van zakendoen. Volgens Riva Palacio belde Slim meteen de krant op en dreigde te stoppen met adverteren. De column werd uiteindelijk niet geplaatst.

Het zijn twee anekdotes, die veel zeggen over de relatie tussen de Mexicaanse tycoon en de journalistiek. Hij kan de investeerder zijn die een journalistiek instituut van de ondergang redt en tegelijkertijd de meedogenloze zakenman zijn die geen kritiek duldt.

Carlos Slim Helú, 70 jaar oud, afkomstig uit een gezin van Libanese immigranten, is zonder enige twijfel de machtigste man van Mexico. Volgens zakenblad Forbes is zijn zakelijke imperium 53 miljard dollar waard, wat hem dit jaar de rijkste man ter wereld maakt, met een geschat dagelijks inkomen van bijna 30 miljoen dollar. Slim is eigenaar van meer dan 200 bedrijven (hij is naar eigen zeggen ´de tel kwijtgeraakt´) in de meest uiteenlopende sectoren. Hij bezit onder meer enorme telecombedrijven, een bank, restaurants, winkelketens, een wegenbouwconsortium en heeft belangen in een tabaksbedrijf, luchtvaartmaatschappijen, de olie-industrie en ga zo maar door. Alles bij elkaar beheerst hij bijna een derde van de totale waarde op de Mexicaanse aandelenbeurs en genereert hij ruim 7% van het nationaal inkomen. Een bekende Mexicaanse wijsheid is dat het onmogelijk is een dag door te komen zonder tenminste een paar pesos aan Slim en familie te betalen.

Bewondering en afkeer
“Carlos Slim is een bewonderenswaardig zakenman,” zegt Eduardo García. Hij is redacteur van de online zakenkrant Sentido Común en volgt Slims bewegingen al jaren. “Zijn instincten zijn indrukwekkend. Hij weet precies wat consumenten willen, voelt de waarde en de potentie van bedrijven feilloos aan en geeft nooit een peso te veel uit. Hij neemt veel risico´s, maar op zo´n manier dat het hem enorm veel geld heeft opgeleverd.”

Behalve bewondering oogst Slim echter ook kritiek. Mexico is een land met een grote kloof tussen arm en rijk en bijna de helft van de bevolking leeft onder of op de armoedegrens. Volgens critici illustreert de enorme rijkdom van Slim de fundamentele problemen van de Mexicaanse maatschappij: ongelijkheid, armoede, corruptie. Anderen zijn van mening dat zijn rijkdom eerder is gebaseerd op politieke privileges (Slim is een persoonlijke vriend van de verguisde ex-president Carlos Salinas de Gotari) dan zakelijk instinct. Bovendien is hij een monopolist: zijn telecommunicatiebedrijven beheersen praktisch de hele markt in Mexico en grote delen van die in Latijns-Amerika. De vergelijking met de legendarische Amerikaanse oliebaron John D. Rockefeller is dan ook niet van de lucht, waarbij Slim het zelfs van de gringo wint: zijn grip op de Mexicaanse economie is in vergelijking veel groter dan die van de baas van Standard Oil op de Amerikaanse.

De laatste jaren beweegt de miljardair zich ook steeds vaker op de journalistieke markt. In het Westen was Slim altijd veel minder bekend dan zijn Amerikaanse collega´s Warren Buffet of Bill Gates, maar in de journalistiek trok hij op 10 september 2008 plots de aandacht door aan te kondigen een belang van 6,4% te kopen in The New York Times Company, uitgever van de noodlijdende Amerikaanse krant. Bovendien toonde hij zich bereid het bedrijf een lening van 250 miljoen dollar te verstrekken. In 2008 nam hij ook een belang van 1% in de Britse krant The Independent. Ook in eigen land investeert Slim in een grote verscheidenheid aan journalistieke media.

Complex
De relatie van Slim met de journalistiek is volgens Marc Lacy van The New York Times op zijn zachtst gezegd ´complex´. Hij was in de herfst van 2008 aanwezig bij een massa-interview van tientallen journalisten met de miljardair (die notoir moeilijk te interviewen is) en schreef daar februari vorig jaar over in zijn krant. In het interview zei Slim een ´mooie toekomst´ te zien voor media die zich weten aan te passen aan de nieuwe tijd. Tegelijkertijd hangt volgens Lacy de schaduw van Slim immer over de media in Mexico en zouden die zichzelf censureren, uit angst voor represailles in de vorm van bijvoorbeeld ingetrokken advertenties. De miljardair heeft een ‘dunne huid’ en wil volgens de Amerikaan het liefst met rust worden gelaten.

Hoe groot is de macht van Carlos Slim in het Mexicaanse medialandschap? Volgens Eduardo García is hij geen Rupert Murdoch die probeert de publieke opinie naar zijn hand te zetten of een politieke agenda heeft. “Slim bemoeit zich niet met de redactionele inhoud van journalistieke media in Mexico. Zijn invloed is vooral indirect. Je moet bedenken dat hij verreweg de grootste adverteerder van het land is en dat hij gigantische schade kan aanrichten als hij zich als adverteerder zou terugtrekken. Dat kan het gevaarlijk maken hem al te kritisch te benaderen. Bovendien bezit hij ook grote winkelketens die boeken en tijdschriften verkopen en in zijn opdracht publicaties kunnen weigeren.” Dat laatste gebeurde enkele jaren geleden met Denise Dresser, een invloedrijk Mexicaanse politiek critica. Toen zij een boek schreef waarin ze monopolistische zakelijke imperia als dat van Slim bekritiseerde, weigerden winkelketens van de tycoon prompt het boek te verkopen.

Geen boeman
Maar de macht van de miljardair reikt verder. Als grootaandeelhouder van telefoonmaatschappijen Telmex en Telcel beheerst hij meer dan tweederde van de Mexicaanse telecom- en internetmarkt. Daar komt ook nog eens América Móvil bij, dat 124 miljoen mobiele telefoongebruikers heeft in heel Latijns-amerika. Slim beheerst daarmee enorme technische middelen, waar Nieuwe Media in Latijns-Amerika steeds afhankelijker van worden. “Ik denk niet dat men zich daar zorgen om moet maken,” zegt García, “We hebben hier geen Chinese toestanden waarbij Slim een medium afsluit als het hem uitkomt.” Wel houdt de miljardair sterke grip op telefoontarieven, die in Mexico tot de hoogste van de wereld behoren. Door zijn monopoliepositie kan hij die naar believen verhogen of verlagen en daarmee de toegankelijkheid ervan voor het gros de Mexicanen deels bepalen.

Volgens García is Slim echter niet een man voor wie macht een doel is. Maar hij schrikt er niet voor terug zijn enorme vermogen en invloed aan te wenden om concurrenten en critici een toontje lager te laten zingen. “Ik zou niet graag zijn concurrent zijn. Hij heeft een nogal brute en meedogenloze manier van zakendoen. Je kan in Mexico echt niet om de man heen, zijn politieke invloed is enorm en hij heeft relaties met zo ongeveer alle relevante politici van Mexico. Zij hebben hem nodig en hij heeft hen nodig. Als hoofdredacteur zou ik dus wel oppassen met te kritisch op hem zijn.”

Niet dat Slim een boeman is, verzekert García: “Als mens mag ik hem graag. Ik heb hem een paar jaar geleden mogen interviewen en hij maakte een zeer charmante indruk op me. Het is het soort man waar je graag een biertje mee gaat drinken: een charismatisch, innemende persoonlijkheid.”