De bewondering die journalisten koesteren voor Apple, zo lang de underdog van de hightech, heeft eindelijk een paar hoognodige deuken opgelopen. Apple’s marktwaarde staat op 240 miljard dollar, waardoor het de derde meest waardevolle onderneming in de VS is. En zo gedragen Steve Jobs & Co zich ook: op initiatief van Apple onderzocht de politie eind april het huis van een blogger die op het gadget-blog Gizmodo zonder Apple’s toestemming had bericht over een prototype van de nieuwe generatie iPhones.

Jon Stewart van de razend populaire Daily Show bekritiseerde Jobs en zijn team op TV als ‘appholes’, maar de verontwaardiging onder journalisten bleef langer uit. Behalve de adoratie voor Apple’s producten speelde ongetwijfeld mee dat sommige journalisten bloggers nog steeds niet als ‘een van ons’ zien. Om nog maar te zwijgen over de hoge verwachtingen van menig redactie voor de iPad.

Menigte met hooivorken
Op 29 april, zes dagen na de politie-inval, confronteerde Robert Hernandez zijn collega’s op The Online Journalism Review: ‘Waar is de kwade menigte met hooivorken die het recht op een vrije pers verdedigt?’, schreef hij. Als de overheid de politie had ingeschakeld na berichtgeving over een geheim document, zouden journalisten volgens hem wel op hun achterste benen hebben gestaan. ‘Ik houd ook van Apple, maar ik houd meer van de journalistiek’, schreef Hernandez.

Zijn oproep had succes: de volgende dag veroordeelde The Newspaper Guild Apple’s optreden. ‘De inval riekt naar vergelding tegen een nieuwsorganisatie omdat deze informatie publiceerde die Apple in verlegenheid heeft gebracht’, vond de vakbond. Kritische verhalen in onder meer Newsweek en The New York Times volgden.

Dat een willekeurig journalist een onaf Apple-product in handen krijgt, is niet minder dan het achtste wereldwonder: Apple is berucht om zijn intense, zelfs voor Silicon Valley uitzonderlijke geheimzinnigheid. Als de onderneming nieuws wil lekken, doet deze dat via journalisten die Apple gunstig zijn gezind. Maar de nieuwe iPhone kwam in de openbaarheid door een simpele, menselijke fout: een onoplettende Apple-programmeur, Robert ‘Gray’ Powell, verloor het apparaat in een bar in Silicon Valley, waar hij twee uur had zitten drinken. Volgens Gizmodo gebeurde dat op 18 maart, volgens een politieverklaring een week later.

Een andere klant, Brian Hogan, vond de telefoon, en zou in de bar hebben geprobeerd de eigenaar te vinden. Toen dat niet lukte, nam hij de iPhone mee naar huis. Daar zag hij dat het niet zomaar een iPhone was, maar dat in de 3GS-huls een prototype was verstopt. Volgens Gizmodo belde Hogan allerlei Apple-nummers om het verlies door te geven (wettelijk moet de vinder een verloren voorwerp proberen te retourneren), maar werd hij niet geloofd. Hogan, een universiteitsstudent, verkocht het apparaat vervolgens voor vijfduizend dollar aan Gizmodo.

Om er zeker van te zijn dat het een iPhone betrof, haalde Gizmodo-blogger Jason Chen de telefoon uit elkaar. De onderdelen waren inderdaad voorzien van het Apple-merk, dus publiceerde Chen op 19 april foto’s en een video online. Meer informatie had hij niet, want vlak na het verlies had Apple het exemplaar al onbruikbaar gemaakt.

Steve Jobs belde zelf
Toen begon het gelazer. Steve Jobs himself belde Gizmodo en eiste de telefoon terug. Chen retourneerde deze dezelfde avond, maar wel nadat Apple op papier had erkend dat het een iPhone was.

Ook tipte Hogans huisgenote, Katherine Martinson, de politie. Volgens de politieverklaring – die (afgelopen vrijdag) pas openbaar werd gemaakt nadat nieuwsorganisaties naar de rechter waren gestapt – was Hogan er via Powells Facebook-account al snel achter wie de eigenaar van de telefoon was. Hij nam echter contact op met meerdere media, met als doel zoveel mogelijk geld met de iPhone te verdienen.

Na de Gizmodo-onthulling deden programmeur Powell en een Apple-advocaat aangifte van diefstal. Op 23 april volgde de inval in Chens huis in Silicon Valley, waarbij vier computers en twee servers in beslag werden genomen. (Volgens een anonieme bron in Wired kreeg student Hogan ook nog vertegenwoordigers van Apple aan de deur die het huis wilden onderzoeken.)

De inval werd uitgevoerd door REACT, een speciale unit van dertig rechercheurs en openbaar aanklagers in Silicon Valley die misdrijven tegen technologiebedrijven onderzoekt. Hoewel de unit tot nu toe een tamelijk anoniem bestaan leidde, heeft het onderzoek naar Gizmodo de aandacht gevestigd op de nauwe banden tussen REACT en de hightech-industrie. Niet alleen zitten Apple en andere grote technologiebedrijven in de adviesraad van REACT, de unit werkt samen met hun interne beveiliging. REACT heeft inmiddels dan ook de bijnaam ‘iPolice’ gekregen.

De inval zou zijn bedoeld om informatie op Chens computers te vinden die inzicht bood in Hogans betrokkenheid. Maar het lijkt er vooral op dat control freak Jobs journalisten wil duidelijk maken wat er gebeurt als je door Apple ongeautoriseerde informatie in handen krijgt. Inderdaad, hetzelfde Apple dat in 1984 die spraakmakende TV-reclames maakte over het omver gooien van Big Brother. Het is begrijpelijk dat Apple zijn bedrijfsgeheimen wil beschermen in het competitieve Silicon Valley, maar laten we wel wezen: de geheimzinnigheid rond Apple’s producten creëert enorme hypes en even grote winsten.

Niet gestolen
Ho ho! roepen critici. Gizmodo kocht een gestolen voorwerp! Het is maar de vraag of dat argument juridisch standhoudt. De iPhone was (door een stomme fout van Apple) verloren geraakt, niet gestolen. Misschien wist Gizmodo inderdaad niet dat Hogan de identiteit van de iPhone-eigenaar al had achterhaald. Toen Gizmodo het apparaat kocht, wist de redactie niet eens of het werkelijk een iPhone was.

En nee, betalen voor een verhaal is journalistiek niet ethisch. Maar bedreef Gizmodo journalistiek? Absoluut. Veel betere journalistiek dan de berichtgeving die door Apple tot in het obsessieve wordt gestuurd. ‘Gizmodo finally beat them (Apple) at their own game’, schrijft het blog dan ook triomfantelijk.

Het sterkste wapen dat Gizmodo heeft zijn federale en met name Californische wetten die bloggers dezelfde bescherming bieden als journalisten. Daardoor mag de politie hun apparatuur en andere materialen niet zomaar in beslag nemen tijdens een onderzoek. Experts zeggen dat REACT Chen had moeten dagvaarden. Nadat Gizmodo-uitgever Gawker Media REACT daarop wees, werd het onderzoek voorlopig stopgezet. Vooralsnog is niemand aangeklaagd.

Het enige wat media darling Apple tot nu toe aan zijn arrogante optreden heeft overgehouden, is een PR-nachtmerrie. Concurrent Nokia liet zien dat het ook anders kan: toen het bedrijf 26 april een prototype van een nieuwe telefoon kwijtraakte, waar eveneens over werd bericht, vroeg het op zijn website aardig het exemplaar terug.

Het wachten is nu op kritische vragen van journalisten voor Apple tijdens de Worldwide Developers Conference in juni, waar de hightech-reus de (niet zo) nieuwe generatie iPhones onthult.