Sinds 9 april ben ik lid van een geheim genootschap. Het genootschap is overigens niet zo geheim dat we er een geheim van maken. In tegendeel – waar het maar kan scheppen we op over ons lidmaatschap. Dat kan namelijk niet zo lang meer. Maar het is wel een club waar niet zomaar iedereen lid van kan worden. Het gaat op uitnodiging. En op 9 april werd ik uitgenodigd.

Om 8:15 stond ik op de stoep om het wonder van de iPad te aanschouwen en aan te raken. Vasthouden, 90 graden draaien, met de vinger de pagina omslaan en weer terug (net een echt boek – gek, ik heb ontelbaar vaak een pagina omgeslagen zonder ooit in vervoering te raken); de two-finger swipe doen, naar beneden, naar rechts. Het lettertype van Winnie the Pooh gewijzigd in Comic Sans (iets wat je in het echt wel uit je hoofd zou laten). Een foto vergroot door wijsvinger en duim langzaam van elkaar af te bewegen, een video in een tijdschrift afgespeeld en met een virtuele raceauto in de grindbak terecht gekomen.

Filmpje van iPad demo bij Woodwing:

Toegegeven, hij is cool, de iPad. En wat je ook leest in de reviews, aan de coolness factor mankeert niks. Hij duur (vooral de 3G-versie), er ontbreken wat features (multitasking, camera) en het beeldscherm vond ik een beetje klein (minder dan een half A4tje) maar ik was vooral onder de indruk van wat het ding wel kan. Hij ziet er gelikt uit, leest lekker en voelt geweldig aan.

Gratis
Eind mei wordt de iPad in Europa leverbaar (maar niet in Nederland) en inmiddels zijn alle uitgevers al aan het denken over mooie apps. The Guardian heeft al een (gratis) app voor de Amerikaanse markt uitgebracht. Gratis. Precies het woord dat uitgevers niet meer willen horen als het over online content gaat.

Voor uitgevers – en de journalisten die voor die uitgevers werken – gaat het helemaal niet meer om cool en mooi: “will the iPad save newspapers?” is daar de vraag. Het verlossende antwoord kennen we niet – echt niet, het ding is net op de markt en alles is speculatie. Dat houdt overigens weinigen tegen om over de magische krachten van de iPad te speculeren: “Will the iPad kill comic books?”, “The iPad Is A Kindle Killer”, “10 Reasons iPad Will Not Kill Kindle“, “Will the iPad kill books?”, “How the iPad Could Kill Newspapers”. Het is vooral opvallend hoezeer er in absolute termen gesproken wordt: het is een Killer of een Saviour. Het gaat over ‘vervanging’: alles of niks. (zie bijvoorbeeld de reactie van Erwin Blom op het artikel van Mizzi van der Pluijm, de directeur van uitgeverij Contact, in NRC.next.)

Kannibaal
Waarschijnlijker is het dat het geen van beide is, maar dat klinkt natuurlijk niet zo lekker. Uitgevers zouden zich niet mee moeten laten slepen door deze “alles of niets” benadering en het ding zien als één van de mogelijkheden om hun content te verkopen. Dus niet al je kaarten op de iPad zetten maar ook niet bang zijn dat je een kannibaal in huis haalt. Want we weten wel wat over de iPad. Ten eerste lijkt het ding qua beleving, functionaliteit en doelgroep zo weinig op een krant dat de kans dat grote groepen hun abonnement inwisselen klein lijkt. Vervanging – een nachtmerrie voor sommigen, de profetie van anderen – lijkt nauwelijks aan de orde. Voor tijdschriften en boeken geldt dat misschien in mindere mate, daar is de gelijkenis groter.

Dat betekent dat er misschien meer kansen dan bedreigingen zijn: dat nieuwe gebruikers het apparaat ook af-en-toe voor een tijdschrift of krant gaan gebruiken. Inderdaad, en dan met de nadruk op af-en-toe. Die nieuwe gebruikers bestaan voor een belangrijk deel uit mensen die wel van gadgets houden maar niet van betalen, vooral niet in een omgeving waar al zoveel gratis is. Want ook in de iPad app store zal veel gratis worden aangeboden (de Guardian Eyewitness app is bijvoorbeeld gesponsord door Canon). Maar ook een klein percentage van een groot aantal gebruikers kan behoorlijke inkomsten opleveren.

Businessplan
In de nieuwsstroom overheersen speculaties, demo’s en geruchten – wat grotendeels ontbreekt is het denken over het iPad businessplan: wat kost het eigenlijk om zo’n applicatie te ontwikkelen en te onderhouden? Wat gaat-ie kosten voor de lezer en hoeveel gaat Apple (of Amazon in het geval van de Kindle, of Bol.com bij de Sony Reader) van die opbrengst inhouden? Krijg je als uitgever de beschikking over de gegevens van de abonnee of blijven die bij de Apple store? Hoe zit het eigenlijk met de advertenties op de nieuwe platformen? Wie gaat die plaatsen en wie krijgt het geld? Hoe interactief (geo-tagging, context-afhankelijk) kunnen die eigenlijk zijn?

Saaie vragen natuurlijk. Maar voor de journalistieke toepassing van het slimste apparaat sinds de USB-stick wel essentieel.

Piet Bakker (Lector Cross Media Content aan de Hogeschool Utrecht) maakt onderdeel uit van het onderzoeksteam van het 3D-project waarin nieuwe digitale uitgeefplatformen onderzocht worden. Op 11 mei organiseert 3D een workshop voor uitgevers over eReaders en Tablets.