“Wie ook eigenaar wordt van het ANP, voor mij is cruciaal dat die nieuwe eigenaar, wie dat ook is, zich committeert aan de kernwaarden van ons bedrijf.” Dat zei hoofdredacteur-directeur Erik van Gruijthuijsen vlak voor bekend werd gemaakt dat de aandelen van het ANP zijn overgenomen door V-Ventures. Het lijkt me logisch dat de NRC, de Volkskrant en het Algemeen Dagblad diezelfde eis stelden aan hun nieuwe aandeelhouders. Drie grote kranten met recent nieuwe eigenaren; drie keer hommeles. Kunnen we nu wel gerust zijn over het ANP?

Een nieuwe eigenaar betekent vaak een nieuw geluid. Dat is niet alleen zo bij beursgenoteerde ondernemingen, ook in mediabedrijven schrijven de pennen in de kleur van de aandeelhouders. Ondanks het redactiestatuut, ondanks het feit dat redacties zelfstandige organisaties zijn met een eigen wil en eigen visie op de wereld en ondanks het feit dat hoofdredacteuren zeggen dat het niet zo is. Want onder druk wordt alles vloeibaar, ook principes.

Dat merkte Birgit Donker die bij de NRC als hoofdredacteur opstapte vlak nadat de nieuwe eigenaar was aangetreden. En zou het werkelijk toeval zijn dat Pieter Broertjes vertrekt nadat de Volkskrant is overgenomen door de Persgroep? Hij vond het in elk geval niet prettig dat Christiaan van Thillo niet in websites wil investeren. Jan Bonjer bij het AD pakte zijn biezen met dat de nieuwe aandeelhouder het pand in stapte.

Zelfbewuste redactie
De kracht van bezit is natuurlijk niets nieuws. Al onder Harry Lockefeer werd de Volkskrant-redactie onder druk gezet om een reiskatern in het leven te roepen – omdat de eigenaren daarin mogelijkheden zagen om geld te verdienen. Eigendom doet er dus weldegelijk toe. Wel zijn er mechanismen die de directe invloed van eigenaren dempen. Zoals een sterke zelfbewuste redactie die staat voor wat ze wil. De Volkskrant kreeg een reiskatern, maar de redactie bedong dat daarvoor een flinke pot geld over tafel ging, zodat het een onafhankelijke reisbijlage kon worden.

Ook gedeeld eigenaarschap vermindert de zeggenschap van aandeelhouders. Als de aandelen zijn versnipperd in vele handen, beperkt de eigendomsinvloed zich doorgaans tot de jaarlijkse aandeelhoudersvergadering. Daar hebben de bezitters slechts een paardenmiddel tot hun beschikking: hun goedkeruing onthouden aan de jaarstukken.

Dat laatste speelt nu bij PCM waar de Ondernemingskamer achteraf de goedkeuringen van de aandeelhoudersvergadering ongeldig verklaarde omdat bestuurders wanbeleid voerden tussen 2004 en 2007. De bestuurders kunnen nu aangesproken worden op hun handelen en het geld dat ze daarvoor op hun privérekening kregen gestort. Opmerkelijk genoeg is een van hen, Ben Knapen, columnist bij de NRC. Het redactiestatuut zegt er niets over of een krant een voormalig bestuurder moet blijven koesteren nadat deze door de rechter medeschuldig is verklaard aan wanbeleid. De hoofdredactrice is net voor deze netelige kwestie uit functie gestapt. Wat doet de redactiegemeenschap? Dit zijn de krachtmetingen waar het op aan komt.

Kritische denkers
Het is verleidelijk om te menen dat redactionele organisaties zoveel meer denkkracht hebben dan andere bedrijfsorganisaties – journalisten zijn tenslotte kritische denkers. Maar in het geval van PCM kan de beroepsgroep maar beter bescheiden in een hoekje kruipen. Het waren de Stichting Democratie en Media en de andere aandeelhouders die net iets meer dan de helft van de eigendomsbewijzen van PCM vrijwillig verkochten aan Apax zonder voor de kranten zekerheden te regelen. Niet alleen zat er een weldenkende kritische journalist in het bestuur dat wanbeleid pleegde, er zaten natuurlijk ook redactionele vertegenwoordigers in de redactieraden, stichtingsbesturen en de ondernemingsraad.

Terug naar de eigenaren en hoe hun invloed te temmen. Bezit een partij een groot pakket aandelen, dan kan hij een of meer commissarissen eisen – en daarmee mede sturing geven aan de dagelijkse gang van zaken in een bedrijf. Dat is de situatie waarin Van Gruijthuijsen het ANP heeft gebracht. In zo´n geval is het nuttig om eerst na te gaan wat het doel is van de nieuwe eigenaar.

Bij beleggingsfondsen is dat dikwijls eenduidig: geld verdienen. Je kunt dat een moreel verwerpelijk doel vinden, maar dat ligt aan je perspectief. Een consument die zijn geld in een beleggingsfonds stalt omdat dat beter rendeert dan een spaarrekening, begeeft zich al in die positie. In elk geval moet ik de speculanten nageven dat ze niet geheimzinnig doen over hun doel.

V- Ventures wordt voor de volle honderd procent eigenaar van het ANP. Ooit rijk geworden door de verkoop van Veronica aan SBS, willen deze erven van Veronica het geld gebruiken om ‘een betekenisvolle rol te spelen in het medialandschap’. Dat loopt dus mooi op met wat het ANP zich ten doel stelt. En precies dat maakt het begrijpelijk dat Van Gruijthuijsen tevreden is met de nieuwe eigenaar. Je kunt sentimenteel terugkijken naar vroeger toen het ANP een stichting was, waar de afnemende kranten de dienst uitmaakten. Maar de waarheid is ook dat die stichting de persdienst zeven jaar geleden heeft verpatst aan beleggers. GIMV en NPM Capital hebben afgelopen tijd de winkel een flinke verbouwing gegund – een investering waar de gezamenlijke kranten niet toe bereid waren.

‘Geen blauwdruk’
De Veronica-erven willen ‘langdurig’ eigenaar blijven van het ANP en dat verwoordt directeur Guido van Nispen eigenlijk alleen zo omdat hij ‘voor altijd’ zo pathetisch vindt klinken. Het ANP is voortaan een onafhankelijk onderdeel van V-Ventures – met als doel om dat te blijven. Daarvoor is het nodig winst te maken, maar van Van Nispen, die commissaris wordt bij het ANP, mag dat best het ene jaar wat meer zijn dan het andere. “Ik heb geen blauwdruk van de toekomst. Als het management komt met goede investeringsvoorstellen gaan wij op zoek naar geld.” De winst hoeft dus niet perse teruggeploegd te worden naar de eigenaar. Daarmee lijkt V-Ventures de beste eigenaar die je je kunt wensen. Voor het ANP en feitelijk voor alle mediabedrijven.