Vorig jaar was het somberheid troef in de journalistiek. De recessie hakte er flink in. De kranten die het de afgelopen jaren toch al zo moeilijk hadden gehad, zagen de adverteerders nog sneller afhaken dan voorheen. En ook de lezers haakten af: de oplages blijven dalen. Een steeds groter deel van het lezerspubliek haalt zijn nieuws op internet. De bezoekcijfers aan nieuwssites blijven groeien.

Maar ook de nieuwssites hadden het niet makkelijk. Voor het eerst sinds 2002 daalde vorig jaar het bedrag dat aan online advertenties werd uitgegeven. In de Verenigde Staten daalde de advertentieomzet bij nieuwssites in de eerste zeven maanden van 2009 naar 10,9 miljard dollar (in dezelfde periode in 2008 bedroeg de online omzet nog 11,5 miljard dollar).

Een jaar later is het tijd om de schade op te nemen. Dat wordt gedaan door The Economist en door American Journalism Review. Opmerkelijk genoeg zijn beide publicaties redelijk optimistisch.

Flink bezuinigen
“Een jaar gelden leek het voortbestaan van veel kranten nog twijfelachtig”, schrijft The Economist in het artikel ‘The strange survival of ink‘. “Maar bijna alle kranten hebben het overleefd.”

Daarvoor hebben de dagbladen wel het één en ander moeten doen. Flink bezuinigen vooral. Kranten zijn dunner geworden. Dat betekent lagere papierkosten. Dat papier door de wereldwijde daling van grondstofprijzen zelf ook goedkoper is geworden, is een welkome steun in de rug voor veel kranten.

Een andere belangrijke bezuinigingspost is vanzelfsprekend de redactie. Journalisten vlogen er bij bosjes uit. Het dwingt kranten om zich te focussen op niches, stelt The Economist. In de Verenigde Staten betekent dat bijvoorbeeld dat kranten alleen nog het lokale nieuws en sport zelf doen. Alle andere berichten kopen ze in bij persbureaus. Sommige kranten werken samen bij de productie van grote verhalen en opiniestukken.

“De recessie laat zien dat kranten beschikken over indrukwekkende en onvermoede vaardigheden om zich aan te passen”, concludeert The Economist. Dat biedt hoop voor de toekomst, al is het voor het tijdschrift nog geen uitgemaakte zaak dat het voortbestaan van kranten is gegarandeerd.

Opdringerige advertenties
Voor nieuwssites geldt eveneens dat er ‘nog een moeilijke weg voor ons ligt’, zo verklaart Amy Mitchell, één van de opstellers van het rapport ‘State of the News Media’ van het Project for Excellence in Journalism, tegenover American Journalism Review.

Maar ook de nieuwssites staan er inmiddels een stuk beter voor dan een jaar geleden. De advertentie-inkomsten – online nog altijd verreweg de belangrijkste inkomstenbron – trekken weer aan. Dat begon al in het laatste kwartaal van 2009 toen nieuwssites een recordadvertentieomzet van 6,3 miljard dollar binnenharkten.

Ook hier wordt er weer een prijs betaald. En wel in de vorm van grotere en opdringerige (en dus lucratievere) advertenties. Nieuwe advertentievormen die erg in opmars zijn: de push-down ad (een advertentie die de normale webpagina een paar seconden naar beneden drukt) en de intro ad (een advertentie die bezoekers te zien krijgen voordat ze de homepage of een artikel krijgen voorgeschoteld).