Hoe verrijk je in verkiezingstijd de website van de krant? En kan dat op een geprofileerde manier die bij het medium past, terwijl je je kwaliteitseisen handhaaft? Dat waren de twee belangrijkste vragen waar wij ons bij NRC Handelsblad intern over bogen, enkele maanden voor de verkiezingscampagne begon.
Het leidde uiteindelijk tot weblog ‘Verdraaide feiten‘ op nrc.nl. Geïnspireerd door de Amerikaanse voorbeelden PolitiFact.com en FactCheck.org, toetsten we twee maanden lang beweringen van politici. Dat is sowieso een belangrijke journalistieke taak, maar juist in verkiezingstijd, als er dagelijks vele beweringen de lucht in worden geslingerd, zou zo’n ‘factchecker’ volgens ons extra dynamiek kunnen krijgen.
Feitelijk en zonder opinie berichten
Voordat wij begonnen vroegen wij ons wel af of de bedachte Verdraaide Feiten-aanpak toepasbaar zou zijn op de Nederlandse campagne: het debat is hier toch minder gepolitiseerd dan in de VS. Maar al snel kwamen we erachter dat ook Nederlandse partijen en politici halve waarheden en hele leugens verkondigen om stemmen te winnen. Dat gebeurde zelfs in de Stemwijzer, een website die door veel kiezers wordt gezien als een belangrijk objectief instrument om hun keuze te bepalen. Sommige partijen deinsden er niet voor terug om daar antwoorden te geven die haaks stonden op hun verkiezingsprogramma – of wel heel duidelijk de uiterste grens van de formulering in het partijprogramma opzochten.
Het idee pakte dus goed uit. Onze kritische blik was te rechtvaardigen en we hadden al snel veel om over te schrijven. Daarbij hielden we ons aan de standaarden die ook voor de krant gelden: juist op ons blog moesten we feitelijk en zonder opinie berichten, het oordeel aan de lezer overlaten en de tijd nemen om beweringen grondig uit te zoeken.
Geen breekpunten
Tijdens de campagne hebben we journalistiek veel gehad aan de interactie met lezers, die snel op gang kwam via de reacties, e-mail en Twitter. Een fijne tip ging bijvoorbeeld over Jack de Vries: een lezer herinnerde ons eraan dat de voormalige CDA-spindoctor in Moraalridders had gezegd dat het CDA geen breekpunten formuleert. CDA-lijsttrekker Balkenende oordeelde, na het vertrek van De Vries, anders. Gemiddeld schreven we 1 posting in de week naar aanleiding van een lezerstip.
De reacties van lezers waren vaak een goede aanvulling en soms zelfs een verbetering op de blogposts. Bloggen betekent constant verantwoording afleggen – wij denken dat zowel journalisten als de lezer daarbij gebaat zijn. Het komt de transparantie van je journalistieke werk ten goede, en maakt je extra bewust van je afwegingen. Los daarvan werkt het directe contact met lezers, via Twitter, e-mail en blogreacties erg motiverend.
Pinokkio-peiling
Al met al een geslaagd project. De blogs liepen goed, er waren veel reacties en er ontstond interactiviteit – met de lezers en met de politieke redactie van NRC Handelsblad.
Er hadden ook zaken beter gekund. Opmerkelijk was dat de relatief grote hoeveelheid nieuwe informatie op het web maar weinig doorklonk in de papieren krant. Achteraf gezien waren er best wel een paar blogs geweest die ook in NRC Handelsblad of nrc.next niet hadden misstaan. Misschien was ruimtegebrek de oorzaak, maar ook misten wij een ‘natuurlijke omgeving’ om de informatie kwijt te kunnen. In de verkiezingsrubriek paste het maar zelden, klassieke nieuwsberichten zouden een te zwaar middel zijn geweest. De krant had bijvoorbeeld wel kunnen overwegen een wekelijkse rubriek in het leven te roepen met de hoogtepunten van het blog.
Rest nog één belangrijke vraag: trokken de politici zich eigenlijk iets aan van Verdraaide Feiten en de andere factcheckers? Want De Pers publiceerde een aantal keer de ‘Pinokkio-peiling‘, de NOS deed zeven keer een ‘fact check‘ en de Volkskrant drukte na de lijsttrekkersdebatten de rubriek ‘de bewering’ af. We weten dat wij werden gelezen in de Tweede Kamer en door politieke partijen – er werd graag gewezen op onze blogposts over de concurrentie. Maar halve waarheden bleven gewoon onderdeel van het campagnerepertoire, zelfs nadat we er een tweede keer aandacht aan hadden besteed. In campagnetijd is kennelijk veel geoorloofd. Dáár hebben we tenminste de vinger op kunnen leggen.