Onthullingen op de Franse nieuwswebsite Mediapart liggen aan de basis van de veelzijdige affaire-Woerth-Bettencourt, die een minister aan het wankelen heeft gebracht en ook president Sarkozy bedreigt. De redactie gelooft in een onafhankelijke internetkrant, vrij van advertenties en gefinancierd door betalende abonnees.

‘Een roddelsite’, oordeelde een staatssecretaris. Ze gebruiken ‘fascistische methoden’, zei de leider van de regeringspartij UMP. ‘In de tijd van Stalin had je de fotomontages, in 2010 in Frankrijk heb je Mediapart’, twitterde de voorzitter van de rechtse jongerenbeweging.

‘Al die aanvallen laten goed zien hoe groot de paniek is die we hebben veroorzaakt’, zegt hoofdredacteur Sophie Dufau van Mediapart. Het redactielokaal van de internetkrant, niet ver van Place de la Bastille in Parijs, lijkt op dat van tal van kranten: redacteurs achter iMacs temidden van stapels boeken en kranten; in de archiefkast een wijnglas met opgedroogd rood bodempje; geen pakken, wel polo’s. Een oudere journalist tart de Parijse modewetten door in een korte broek achter zijn bureau plaats te nemen.

Mediapart onderscheidde zich in de twee jaar van zijn bestaan met onder meer diepgravend onderzoek in de complexe affaire van Karachi, waarin oud-premier Edouard Balladur wordt verdacht van illegale campagnefinanciering door wapenhandel. Daarbij zou ook de toenmalige minister van Begroting betrokken zijn, Nicolas Sarkozy. (Dit filmpje, opgenomen op de redactie van Mediapart, geeft uitleg met Engelse ondertitels).

Dankzij twee onthullingen die aan de basis liggen van de affaire-Woerth-Bettencourt, heeft Mediapart sinds half juni nationale en internationale bekendheid. Toen besloot de internetkrant gesprekken te publiceren die stiekem waren opgenomen door de huismeester van de multimiljardair Liliane Bettencourt, grootaandeelhoudster van cosmeticagigant L’Oréal, waarop was te horen hoe haar vermogensbeheerder Patrice de Maistre haar aanraadde een aantal rechtse politici, onder wie president Nicolas Sarkozy en minister van Arbeid Eric Woerth, een cheque cadeau te doen van 7500 euro. ‘Dat is niet duur. Weet u: op dit moment is het belangrijk vrienden te hebben’, zei hij tegen Bettencourt (87), die wordt verdacht van belastingfraude.

Bettencourt en De Maistre eisten bij de rechter dat Mediapart de illegaal opgenomen documenten van de site verwijderde, maar die vond de nieuwswaarde belangrijker dan de inbreuk op privacy. Het tweetal is in hoger beroep gegaan.

Begin juli gooide Mediapart er nog een schepje bovenop door beschuldigingen te publiceren van de voormalige accountant van Bettencourt, Claire Thibout. Zij vertelt over wekelijkse geldopnames van 50.000 euro en over de voornamelijk rechtse politici die met regelmaat langskwamen bij Bettencourt. Sarkozy bracht volgens Thibout kort voor de presidentsverkiezingen van 2007 een bezoek en zou, opnieuw via Woerth, 150.000 euro voor de campagne toegestopt hebben gekregen.

Geen reclame
‘Het is nog te vroeg om vast te stellen welke uitwerking de affaire op onze abonnementscijfers heeft’, zegt Dufau. ‘We hebben nu 25.000 vaste abonnees en enkele duizenden proefabonnementen en collectieve abonnementen, bijvoorbeeld voor bedrijven en bibliotheken.’

Mediapart gelooft in een businessmodel dat vrijwel uitsluitend leunt op abonnees. Die betalen negen euro per maand, vijf voor studenten en werklozen en vijftien als je Mediapart een extra warm hart toedraagt. Bij een jaarabonnement krijg je twee maanden gratis en een proefabonnement voor twee weken kost één euro.

De krant stelt vrijwel geen enkel artikel gratis beschikbaar. Alleen de eerste regels zijn voor iedereen toegankelijk, zodat Google de verhalen ook weet te vinden. Advertenties zijn er niet. Dufau: ‘Bij ons krijg je geen wolken die hinderlijk opdoemen midden in de tekst. Internetreclame levert trouwens ook niet veel op. Zeg nooit nooit, maar we hopen het zonder advertenties vol te houden. Zo zijn we compleet onafhankelijk, een verademing in het Franse medialandschap dat gedomineerd wordt door zakenlieden als Vincent Bolloré, Serge Dassault en Edouard de Rothschild.’

De website becijferde bij oprichting twee jaar geleden dat er 65.000 abonnees nodig zijn voor een financieel evenwicht, maar heeft dat inmiddels naar beneden bijgesteld tot 40.000 à 45.000, die er in 2012 moeten zijn. Op de vraag waarom dat aantal inmiddels een stuk lager ligt, heeft Dufau geen duidelijk antwoord. ‘Onze hoop is vooral gevestigd op een btw-verlaging’, zegt ze. Mediapart moet nu 19,6% van de inkomsten afstaan aan de belasting, terwijl papieren kranten en tijdschriften in Frankrijk profiteren van een extra laag tarief van 2%.

De internetkrant is een initiatief van directeur Edwy Plenel, voormalig hoofdredacteur van Le Monde en een bekende naam in de Franse journalistiek. Ten tijde van president François Mitterrand in de jaren tachtig werd hij een tijdlang afgeluisterd door het presidentiële Elyséepaleis, omdat hij te veel wist van een aantal geruchtmakende affaires. Hoge ambtenaren beweerden later te vermoeden dat Plenel, in zijn jonge jaren fervent trotskist, een spion was van de CIA.

Zijn trotskistische verleden draagt bij tot de linkse reputatie van de site, vooral bij de rechtse regering. Die werd nog versterkt toen de voormalige socialistische presidentskandidate de volgers van haar blog opriep abonnee te worden van Mediapart. Bovendien zijn de meeste van de 25 redacteuren afkomstig van centrumlinkse media, aangevuld met journalisten van Le Figaro en Les Echos, rechts van het midden. Dufau: ‘Het lijkt nu inderdaad of we rechts harder aanpakken, maar dat komt vooral omdat de UMP nu aan de macht is en omdat er aanleiding toe is. Wanneer we iets ontdekken van een gemeente die door links bestuurd wordt, zullen we niet terughoudender zijn.’

‘Die site’
De onthullingen van Mediapart zijn niet onomstreden. Zonder direct een ‘fascistisch’ complot tegen de macht te vermoeden, kun je beroepsethische vraagtekens zetten bij de berichtgeving.

Zo zijn de illegale opnamen van gesprekken tussen Bettencourt en haar vermogensbeheerder ook aangeboden aan de krant Le Monde, die afzag van publicatie. De betrokken redactrice legt in een blogbericht uit dat zij haar krant niet wilde laten gebruiken om een illegaal verkregen bewijsstuk, aangeboden door een advocaat, ‘wit te wassen’ door publicatie in een gerenommeerde krant. Tegelijkertijd relativeert ze de afwijzing van haar krant door te zeggen dat zij dacht dat de opnames uitsluitend privé-informatie bevatten en geen belastend materiaal tegen politici.

Dan zijn er de beschuldigingen van ex-accountant Thibout. Bettencourt ontsloeg haar in 2008 en beschuldigde haar vervolgens – mogelijk onterecht – van diefstal van de kasboeken. Die boeken werden in elk geval teruggevonden bij Bettencourt. Thibout, aangeslagen door haar ontslag, is de enige bron van de beschuldiging dat het staatshoofd een illegale gift zou hebben aangenomen tijdens zijn verkiezingscampagne. Hard bewijs is er niet.

Dufau: ‘Als je alle gegevens op een rij zet, is het zeer waarschijnlijk dat Bettencourt donaties heeft gedaan zoals Thibout beweert. We hebben haar meermaals gesproken en ze is niet op haar achterhoofd gevallen. Alle informatie die daarna naar boven is gekomen, ook door andere media, bevestigt ons verhaal, net als de tegenstrijdige verklaringen van Eric Woerth. De Franse partijfinanciering is dermate ondoorzichtig, dat de pers het alleen op zo’n manier naar buiten kan brengen.’

Ter discussie staat of de aard van het medium een rol speelt bij de onthullingen. De meeste rechtse politici weigerden de naam van de internetkrant in de mond te nemen en spraken denigrerend over ‘die site’. Is een website minder terughoudend met publicatie (zijn er bijvoorbeeld minder bronnen vereist) dan een gedrukt medium en als dat zo is: ligt dat dan aan het feit de internet ‘vluchtiger’ is of moet een onbekende internetkrant meer opvallen om het benodigde aantal abonnees aan zich te binden? Of heeft Plenel gewoon een dreamteam van competente onderzoeksjournalisten om zich heen verzameld? De discussie is open.