Gefascineerd door een land, vol journalistieke idealen en in voor een nieuwe uitdaging. Je stopt je koffers vol, boekt een ticket en vertrekt. Er is al veel over deze moderne zelfstandige journalist gezegd; de risico-ondernemer die zich eenzaam en alleen vestigt in een vreemd land om voor Nederlandse media verslag te doen. Of ja, eenzaam en alleen? Ik kwam erachter dat Cupido veel van deze avonturiers een zetje in de rug gaf. Verliefd op een ‘local’ vertrokken ze om dicht bij hun nieuwe vlam te zijn.

Handig, zo’n schakel diep in de samenleving. In plaats van eenzaam op een kamer, zit je naast een ultieme ervaringsdeskundige. Iemand die de weg en manieren kent en je door deuren sluist die normaal gesloten zouden blijven. Een klankbord, een fixer en cultuurdocent in één. Dat lijkt me goud waard als verse buitenlandcorrespondent. Om te checken of ik als single Korea-correspondent al dan niet jaloers moet zijn op de correspondent-met-aanhang, peilde ik een aantal collega’s die in hun standplaats (inmiddels) allemaal onder de pannen zijn bij hun geliefde.

Startbasis
“Deels”, antwoorden alle ondervraagden op de vraag of de liefde een rol speelde in de keuze voor hun nieuwe standplaats. Want natuurlijk is een goed correspondent hoe dan ook een talentvol journalist, gedreven door idealen en daarom vastbesloten zich diep in te graven in een samenleving, of dat nou linksom of rechtsom gebeurt. Of horizontaal, zoals Alex Hijmans de amoureuze manier van integreren grappend noemt. Drie jaar geleden ruilde hij Ierland in voor Salvador, Brazilië om bij zijn vriend te gaan wonen waarmee hij in het – overigens Nederlandse – huwelijksbootje stapte. “Brazilië interesseerde me al langer mateloos, maar hij was wel de doorslaggevende factor.” Met een speciale interesse in de sloppenwijken, kwam zijn man heel goed van pas. “Hij is zwart en opgegroeid in een sloppenwijk. Een groot deel van mijn artikelen worden direct door de sloppenwijkenproblematiek en wat ermee samenhangt geïnspireerd. Veel andere artikelen benader ik expres vanuit een ‘sloppenwijkoptiek’, dit om me te onderscheiden van de meeste buitenlandse correspondenten in Brazilië, die vaak alleen onder begeleiding in een sloppenwijk zijn geweest. Ik heb daarnaast ook mijn eigen interesses, maar hij beïnvloedt veel van het soort van artikelen dat ik schrijf, maar zeker niet inhoudelijk.”

Ook voor Arne Doornebal in Oeganda vormde het liefdesnest een belangrijke journalistieke uitgangssituatie. Hij trok in bij zijn toenmalige liefde in een klein Oegandees dorp. Hij had haar tijdens vrijwilligerswerk in Afrika leerde kennen. “Ik was voorheen niet zo van de politieke verslaggeving. Door haar is de interesse in het maatschappelijke meer aangewakkerd, vooral ook door ervaringen die ik opdeed. Ze kwam uit een rijke familie, voor hen is het volstrekt normaal om op de meest gekke tijdstippen iemand te bellen om even een rotklusje zoals de was te komen doen – heel respectloos. Als Nederlander had ik wel moeite met die hiërarchische omgangsvormen, maar het inspireerde me wel.”

Jan-Albert Hootsen had er in Mexico gelijk een hele nieuwe familie bij. Hij trok in bij zijn vriendin en haar gezin en benadrukt vooral de praktische voordelen hiervan. “Wat betreft nieuws of originele invalshoeken ga ik meer van mezelf uit, maar mijn vriendin is een grote steun bij het evalueren van mijn werk. Ik schrijf regelmatig in het Spaans, en zij functioneert dan als een soort eindredacteur. Ze helpt me ook met het plaatsen van context bij uitspraken van geïnterviewden en ontdekt soms een dubbele bodem in uitspraken waar ik zelf overheen kijk. Ik heb ook veel steun van haar familie, het scheelt erg veel in kosten en ik leer er snel de complexiteit van het dagelijks leven hier. Bovendien: het is gewoon een stuk gezelliger en plezieriger werken.”

Thomas Erdbrink in Iran vindt ook nut in zijn huwelijk voor het begrijpen van het land, maar benadrukt dat integreren en functioneren in het land vooral afhangt van je eigen inzet en karakter. “Ja, een huwelijk helpt. Je hebt zoals in meer landen een binnen- en een buitenkant. Families zijn gesloten en via mijn huwelijk krijg ik heel veel mee. Mijn journalistieke dag houdt nooit op. Overdag het harde politieke nieuws en ‘s avonds hoor ik wat familie en naasten er van vinden. Maar ook als je niet getrouwd bent, zit je dicht in de samenleving; je stapt in een taxi en je komt in de supermarkt. Een huwelijk is ook een voorbeeld van zo’n anker in de samenleving. Door mijn huwelijk heb ik absoluut de cultuur leren kennen.”

Fixer
Arne Doornebal – inmiddels getrouwd met een andere Oegandese vrouw – ondervond ook het gemak van zijn vriendin als fixer. “Veel rubrieken willen verhalen met gewone mensen. In Oeganda krijgen gewone mensen helemaal geen aandacht, dus is het lastig om die te bereiken. Als blanke journalist op iemand afstappen is haast onmogelijk, daar weten ze geen raad mee. Ze denken misschien dat ze geld kunnen verdienen. Dan is het fijn om geïntroduceerd te worden, dat heeft mijn ex destijds wel eens gedaan en dat doet mijn huidige vrouw nu overigens ook nog wel eens.” Jan-Albert kan ook zo een aantal voorbeelden noemen van nuttige praktische assistentie. “Mijn vriendin werkt in de bancaire sector, via haar ben ik aan een betrouwbare accountant gekomen. Ook maak ik gebruik van haar netwerk, zo probeer ik op dit moment via een van haar vrienden aan een interview met de waarschijnlijk toekomstige president van Mexico te komen.”

Als enige in dit rijtje heeft Thomas Erdbrink een partner die ook actief is in het journalistieke veld, als fotografe. Hij vindt het belangrijk om onafhankelijk van elkaar te opereren, wel zijn ze collega’s bij NRC, maar ook daar worden de opdrachten individueel via de opdrachtgever gecommuniceerd. “Toen ik in Iran kwam had ik gelijk telefoonnummers van allerlei politici en ik ben toen bijvoorbeeld ook via haar aan een huis gekomen. Ze heeft me vaak geholpen, maar ik moet zeggen dat het heel veel scheelt dat mijn partner een journalist is en niet alleen een huisvrouw. Als ze huisvrouw was geweest had het juist tegen me kunnen werken; dan had ik me moeten gedragen als mijn mannelijke landgenoten. Het is belangrijk dat we beide gedreven zijn, ze gaat niet klagen als ik naar Bagdad ga, nee, ze gaat zelfs mee. We doen onafhankelijk ons eigen werk en zoals in veel journalistieke huwelijken vertellen we elkaar ook zeker niet alles.” Alex Hijmans heeft ook kunnen profiteren van de expertise en gedrevenheid van zijn vriend. “Mijn eerste grote project was een documentaire voor de Ierse televisie, toen heb ik hem eenmalig tot productieassistent gebombardeerd. Dat was heel handig, want hij kende de weg, de omgangsnormen, en mijn Portugees was toen nog niet vloeiend. Imiddels doe ik alles wel zelf.”

Engagement
Soms zijn de persoonlijke ervaringen in een relatie zo bijzonder dat het een publicatie waard is. Zo was het vormen van een interraciaal homokoppel in een sloppenwijk voor Alex Hijmans een mooi verhaal waard en mocht het traditioneel Oegandese huwelijk van Arne Doornebal niet onopgemerkt blijven. Arne: “Dat heb ik wel uitgebuit ja. Daarvan verscheen een fotoreportage en radio-item. En pas heb ik een feestje georganiseerd voor de jongens die ons huis aan het bouwen zijn. Je moet je voorstellen dat ze hier ‘s nachts de ramen die net gezet zijn bewaken tot het goed gedroogd is, omdat ze anders gestolen kunnen worden. Daarom had ik wat bier en vlees ingeslagen en hebben we een feestje gebouwd. Kampvuurtje erbij. Dan zie je dansjes en hoor je verhalen die uniek zijn. Goed voor mijn volgende column.”

Natuurlijk is het belangrijk om niet te afhankelijk van je situatie te worden. Thomas Erdbrink: “Iran is zo’n bizar land, je moet wel zorgen dat je scherp blijft en ik hoop dat mijn opdrachtgevers dat middels gezonde feedback bij me doen.” Zeker bij de problematiek waar Alex Hijmans over schrijft ligt subjectiviteit op de loer. “Ik merk wel dat ik mezelf af en toe wakker moet schudden en zeggen ‘Hee Alex, niet heel Brazilië is zwart en kansarm.’ Het land is zó enorm groot en uit zoveel diverse bevolkingsgroepen en -lagen opgebouwd dat het soms voor mij moeilijk is om even een stap terug te nemen en met een bredere lens naar een verhaal te kijken.”