Het internet heeft de journalistiek op zijn kop gezet. Dat had niemand verwacht toen een groeiend publiek rond 1993 het internet bestormde. De introductie van een grafische interface, de browser, veroorzaakte deze doorbraak. Daarvoor immers was internet niets anders dan een knipperende $-prompt op een Unix-terminal, die toegang gaf tot verschillende met TCP/IP aan elkaar geknoopte netwerken.

In de journalistiek gebeurden twee dingen. Allereerst beseften redacties dat ze nu konden beschikken over meer bronnen, zowel in aantal, geografische spreiding als ook in inhoud. Echter, de krant is zelf ook een bron en dus werd aarzelend de krant op internet gezet. Internet werd het nieuwe medium. Voor de meeste redacties was dat geen eenvoudige opgave, want hoe zoek je op internet of hoe plaats je een stuk op een webpagina? En bovendien: wat moeten aankomende studenten journalistiek leren over deze nieuwe ontwikkelingen?

Research

Zoeken op internet voor journalisten is nog steeds een belangrijk onderwerp voor lessen en trainingen. Aan de ontwikkeling van dit aspect heeft Arjan Dasselaar in de afgelopen jaren een belangrijke bijdrage geleverd, onder meer door zijn Handboek Internet Research. Een praktische handleiding in goed zoeken in de groeiende hoeveelheid webpagina’s en databanken. Het publiceren op internet was aanvankelijk niet zo’n belangrijk topic. Enerzijds was er een technisch kunstje – stukken coderen in html zodat ze op het web konden worden gezet – en dat liet de redactie graag aan specialisten over. Anderszijds raakte het publiceren op internet de aard van het journalistieke werk nauwelijks. Bestaande stukken werden gewoon doorgeplaatst.

De technische ontwikkeling van het web heeft dit veranderd en daardoor is er grote behoefte aan uitleg en achtergrondinformatie bij publiceren op het web. Arjan Dasselaars nieuwe boek Handboek Crossmediale Journalistiek & Redactie, geschreven samen met Alexander Pleijter, voorziet hierin, zowel voor de journalistieke praktijk als voor de opleiding van journalisten.

Shovelware

De werktuiglijke manier waarop in de jaren negentig op internet werd (door)gepubliceerd, laat zich vergelijken met shovelware – webjargon voor laagwaardige, rommelige software die slechts doet waarvoor hij is ontworpen en computerproblemen veroorzaakt. Na vijftien jaar is van het doorplaatsen van stukken geen sprake meer. Dasselaar en Pleijter besteden in hun eerste deel van het boek, over de theorie, aandacht aan deze ontwikkeling.  Nu gaat het niet meer om tekst alleen, maar om digital storytelling, de integratie van beeld, tekst en geluid voor webpublicaties. Deze gecombineerde  productie van beeld, tekst en geluid roept de vraag op naar samenwerking: convergentie en cross platform publishing.

Ook de relatie met het publiek is veranderd. Natuurlijk zijn de bezoekersaantallen op een nieuwssite en de analyse van de gelezen of bezochte pagina een leidraad voor het succes van de site. Maar het publiek praat op internet ook terug, het publiek reageert, komt met nieuws, of levert een journalistieke bijdrage. Dit theoretisch overzicht van de problemen en ontwikkelingen is van groot belang, omdat zo een kader ontstaat waarin de mogelijkheden van het web voor de journalistiek  kunnen worden geplaatst. Studenten die nu met een studie journalistiek beginnen zijn wel vertrouwd met het web, maar hebben nauwelijks een idee van de ontwikkelingen en de gevolgen voor het vak.

Het theoretische eerste deel maakt duidelijk dat er twee belangrijke onderwerpen zijn in de crossmediale journalistiek: Wat moet je kennen en kunnen voor productie (deel 3) en hoe organiseer je die productie (deel 2)?

One man band

Multiskilling was lange tijd het antwoord op de vraag naar vaardigheden voor productie, alsof de journalist een one man band is, die met een camera op zijn hoofd, microfoon op de borst en een computer op zijn rug bezig is het nieuws te verslaan. Onzin natuurlijk, elke journalist heeft nog steeds een specialisatie, maar werkt wel in een multimediale context.

Dit betekent bijvoorbeeld dat een schrijvend journalist wat meer kan dan alleen tekstverwerking en ook de beginselen beheerst van het bewerken van een foto, video of audio-opname. Een researcher moet niet alleen goed zijn in zoeken naar data, ook de presentatie van de data, de infografic, zoals bijvoorbeeld thematische kaarten, behoort tot zijn terrein. Dit is de optiek van deel 3 en die werkt prima als check op de multimediale productiekennis van de studenten.

Naslagwerk

De organisatie van de nieuwsproductie op een crossmediale redactie en de inzet van de productiemiddelen voor een site is het onderwerp van het tweede deel. Wat voor soort website wordt er gebruikt, wat voor productiessysteem of content management systeem ligt hieronder en hoe zorg je dat je site ook door het publiek wordt gevonden? Dit zijn de voor de hand liggende vragen voor een crossmediale redactie. Dasselaar en Pleijter geven uitgebreid antwoord.

De kracht van dit boek zit in de volledigheid. In de tombola van onderwerpen die Dasselaar en Pleijter presenteren, greep ik altijd wel een prijsje. Crossmediale journalistiek is niet een boek om van de eerste tot de laatste pagina achter elkaar uit te lezen. Het is een naslagwerk waarin techniek, software en theoretische onderwerpen worden uitgelegd. Een stukje schrijven voor het web bijvoorbeeld, of verschillende soorten convergentie, of business models: je zoekt het op of geeft het op als huiswerk en daarna kun je aan de slag.

De theorie combineren Dasselaar en Pleijter heel handig met de praktijk. Een tekstinzetje met een foto of screendump van een webpagina van Google Analytics bijvoorbeeld maken de theorie over de statistiek van de bezoekersaantallen een stuk aantrekkelijker.

Ook de losse toon waarin het boek geschreven is – tijdens het lezen hoor ik het Dasselaar bijna zelf vertellen – maakt crossmediale journalistiek, toch een taai onderwerp voor de meeste studenten en journalisten, erg toegankelijk. Journalistieke studenten zijn geen computernerds, maar verhalenvertellers, reporters. Dasselaar en Pleijter sluiten met hun werkwijze  hierbij aan. Wie op weg wil in de moderne journalistiek op school of op de redactie begint met dit boek als roadmap.

Arjan Dasselaar en Alexander Pleijter: Handboek Crossmediale Journalistiek en Redactie. Van Duuren Media, 2010. Prijs: 44,90 euro. 440 pagina’s. ISBN 978-90-5940-447-2.