Raadsels rond opsluiting omstreden Iraanse blogger

Hossein - aka Hoder - Derakhshan, 'godfather' van de Iraanse blogs - Foto Hanan Cohen
Hossein Derakhshan, ‘godfather’ van de Iraanse blogs – Foto Hanan Cohen

In Teheran werd tegen de ‘godfather’ van de Iraanse blogs in de afgelopen zomer de doodstraf geëist. Het uiteindelijk op 28 september uitgesproken vonnis tegen de 35-jarige Hossein – aka Hoder – Derakhshan luidt 19,5 jaar. Andere Iraanse bloggers zijn niet onverdeeld positief over Hoder: “Hij is een opportunist en hij verdedigde Ahmadinejad.” Maar waarom verdween hij dan achter de tralies?

“Who will finance Global Voices over time?” vroeg de Iraanse blogger Hoder, tijdens een grote conferentie van het nog nieuwe internationale blog-project Global Voices, in 2005. Op de conferentie in de glimmende Reuters burelen op de voormalige Londense Docklands waren weinig kritische geluiden te horen. Hosseins vraag viel uit de toon. Dat is zijn stijl. Of misschien is het hier beter te schrijven: was zijn stijl?

Oorverdovende stilte
Hoe over Hoder te schrijven? Welke grammaticale tijden te gebruiken? Tegenwoordige tijd? Verleden tijd? Want sinds november 2008 zit Hoder in de Evin-gevangenis in Teheran. De stilte rond zijn gevangenschap is oorverdovend. Een stilte die in stuitend contrast staat met zijn status als internationaal bekende, onbevreesde Iraanse blogger, die vooraf ging aan zijn terugkeer uit Canada naar Iran en zijn gevangenneming. Acht maanden zat hij in strikte isolatie. Tot aan de ‘gestolen’ Iraanse verkiezingen.

De massale protesten die daarop volgden werden met veel geweld onderdrukt. Journalisten, bloggers, advocaten en activisten werden opgepakt.en de gevangeniscellen raakten vol. “Hossein kreeg toen tijdelijk gezelschap van twee of drie medegevangenen. Onder hen was Hamzeh Ghalebi,” vertelt Hoders vriendin Nazli Kamvari in Toronto. Ghalebi is een naaste medewerker van Mir-Hossein Mousavi, de leider van de groene protestbeweging. Maar sindsdien zit Hoder alweer negen maanden in isolatie.

Afkomstig uit een religieuze Iraanse familie ging Hossein naar de elitaire Nikan school in Teheran voor jongens in het voortgezet onderwijs en studeerde daarna sociologie. Hij begon ook met het publiceren van artikelen, om te ontdekken dat de daarvoor bestaande ruimte in Iran nogal beperkt was. In 2000 verliet hij Iran en ging naar Canada, het land dat hem ook een paspoort verschafte. Hoder werd daar bekend als de ‘Godfather’ van de Iraanse blogs.

Bloghandleiding in het Farsi
Zijn eigen blog Editor: Myself verdween van het web na zijn arrestatie. Hij was het die in het begin bekende schrijvers en bijvoorbeeld de Iraanse bekende journalist Masoud Behnoud aantrok voor zijn Iraanse blogproject, vertelde hij zelf in 2005 op de conferentie in Londen. Hoder had een bloghandleiding in het Farsi online gezet en de Iraanse blogs vermenigvuldigden zich razendsnel.

Hamid Tehrani is de Iraanse editor van Global Voices. Zes jaar geleden verliet hij Iran. Hij is niet onverdeeld blij met Hoder. “Dat Hossein een kampioen zou zijn voor de vrijheid van informatie is nonsens,” zegt Tehrani. De beide bloggers zijn online met elkaar in contact geweest en ontmoetten elkaar ook op de Global Voices-conferentie. Tehrani stelt dat Hoder de stilte na zijn arrestatie zelf heeft gewild, in ieder geval vanuit de landen buiten Iran. “Hoder is een opportunist, en hij verdedigde Ahmadinejad. Hij vertrouwde op de Iraanse justitie. Maar intussen had niemand in de gaten wat er met hem gebeurde. De meeste processen zijn niet transparant, advocaten hebben vaak geen toegang tot de procesgang.”

Hosseins familie mocht hem na zijn eerste acht maanden gevangenschap eens per week bezoeken en maakte een blog “die erg handig was,” zegt Tehrani. Hoders verhaal is niet het enige dat Tehrani dwars zit. “Shiva Naar Ahari, een vrouwelijke blogger heeft zes jaar gevangenisstraf gekregen. In een week zijn twee artsen vermoord! En er is het verhaal van Omid Reza Mirsayafi, die was gearresteerd vanwege zijn blog. Hij werd aangeklaagd en veroordeeld, en stierf in de gevangenis onder verdachte omstandigheden.” Dat was op 18 maart 2009, voorafgaand aan de ‘groene protesten’.

Lastige provocaties
Tehranis ongemak met Hoders houding weerklinkt op meerdere Iraanse blogs. In vrijheid hield Hoder zijn meningen niet voor zich en altijd was hij op zoek naar intellectuele lastige provocaties, ingewikkelde standpunten en blootliggende zenuwen op hoge niveaus. Over zijn reis naar Israël (verboden voor Iraniërs) publiceerde hij veelvuldig op zijn blog en liet zich erover interviewen door diverse media, zoals de Jerusalem Post.

“The more the clash between the west and Iran escalates, the more convinced I become that soon I have to take one side in this nasty conflict. Between Bush and Khamenei, I definitely take Khamenei’s side… If the US waged a war against Iran, I’d absolutely go back and defend Iran. I can’t let myself to sit down for a moment and watch [them] make a Baghdad out of Tehran.”

Op zijn blog toonde Hoder zich kritisch over het Westen, Westerse NGO’s en Iran. Maar gaandeweg veranderde hij van mening over Iran en de positie van Ahmadinejad. Het woedende aanhoudende geweld in Irak na de Amerikaanse invasie en de mogelijkheid dat de VS ook Iran zou binnenvallen deed hem kiezen voor het standpunt van Ahmadinejad. Het werd hem niet in dank afgenomen.

Machtstrijd
Het heeft er alle schijn van dat Hoder naast dit alles, het slachtoffer is geworden van een interne strijd die zich in de machtscentra van Iran afspeelt. “Het gerucht ging dat hij was uitgenodigd door mensen uit de kringen rond Ahmadinejad en het ministerie van Veiligheid. Zij garandeerden zijn veiligheid,” zegt Newsweek-correspondent Maziar Bahari in een recent artikel op de site van het Committee to Protect Journalists (CPJ).

Bahari heeft zelf vorig jaar vier maanden in dezelfde Evin-gevangenis in Teheran opgesloten gezeten, ook hij in isolatie. “Ik heb hem in Londen toevallig ontmoet, een maand voor zijn terugkeer naar Iran. Toen Hoder me vertelde dat hij naar Iran ging zei ik dat hij gek was en dat het voor hem niet veilig zou zijn. Maar hij zei dat ‘sommige mensen’ hem hadden beloofd dat hij wel veilig zou zijn. Toch werd hij een paar dagen na zijn terugkeer naar Iran gearresteerd door de Revolutionaire Garde, die geloofde dat het Ministerie van ‘Intelligence’ in de handen was van de reformisten. Door Hoder te arresteren, wilde de Garde zeggen dat zij de veiligheid van het land in handen heeft, en niet Ahmadinejad’s regering.”

Iets dergelijks zegt ook Tehrani: “Dit gaat over de verschillende geheime diensten in het land. Het ministerie van Binnenlandse zaken heeft geen problemen met Hoder, die zelfs werd gesteund door dertig islamitische hardliners. Maar het is mogelijk dat de Revolutionaire Garde een onafhankelijke contrarevolutionaire beweging zou zien in een internationale campagne voor Hoder.”

Nooit vrijlaten
Hoders vriendin Nazli Kamvari werd geboren in de VS, maar groeide op in Iran gedurende de Iran-Irakoorlog. Op haar zestiende kwam ze naar Canada. Kamvari: “Ze zullen Hoder nooit vrijlaten. Hij is een slachtoffer van het sektarisme binnen in de staat. Zolang de ‘intelligence-oorlog’ binnen Iran duurt komt Hoder niet vrij. Hij weet teveel en heeft teveel meegemaakt in de gevangenis.”

Kamvari denkt dat Hoder zichzelf en zijn mogelijkheden in Iran heeft overschat. “Hij kende het systeem, maar wilde zijn filosofie omzetten in actie, zoals altijd. Hij wilde geen balling zijn. Vele Iraanse intellectuelen verlaten het land, en verliezen het contact. Hoder wilde zichzelf dat niet aandoen. Hij had contact met het Iraanse Press TV, en onderzocht de mogelijkheden om er als kritisch journalist te gaan werken. Hij was daarvoor niet uitgenodigd. Het was zijn eigen initiatief.”

Overschatting
De vragen blijven open staan. Waarom ging Hoder terug naar Iran terwijl hij van alles op zijn kerfstok had waarmee de Iraanse machthebbers onmogelijk blij konden zijn? Hoe kon hij denken dat hij geen gevaar liep? Kamvari: “Hoder wilde zijn filosofie omzetten in actie, zoals altijd. En Ahmadinejad en het ministerie van Informatie hadden hem gezegd: ‘Kom terug! Je loopt geen gevaar!’ Maar toen werd hij gebruikt.”

Ze denkt dat Hoder zichzelf en zijn mogelijkheden overschatte. “En toch was hij bekend met het systeem. Maar in Canada was hij niet geliefd bij de Iraanse ballingen. “Vele ballingen haatten hem volgens het motto dat hij in de hand beet die hem voedde.”

Zwaar bedrogen
Kamvari denkt dat het mogelijk is “de Canadese regering aan te klagen voor nalatigheid want ze hebben hem niet geholpen.” Hoder dacht waarschijnlijk dat zijn Canadese paspoort hem een zekere bescherming gaf, maar hij kwam zwaar bedrogen uit. Kamvari: “Mensen waren ambivalent over hoe deze kwestie te benaderen.”

Hoders familie wees alle publiciteit angstig van de hand, totdat ook hen duidelijk werd dat hun grote zwijgzame voorzichtigheid hun zoon helemaal niet hielp. Maar het was al te laat om het proces te beïnvloeden. Kamvari: “Hossein is nu extreem gedeprimeerd. Dat is wat eenzame opsluiting met je doet.”

Cecile Landman

Cecile Landman werkte van 1995 tot 2000 als correspondent in Italië, voor o.a. dagblad Trouw. In die tijd werkte ze ook voor Italiaanse media (kranten, magazines, TV). Na terugkomst naar Nederland in 2000 verrichtte ze diverse onderzoeken voor o.a. Greenpeace Int., Novib/Humanitas, VVOJ. Ze publiceert als freelance journalist en werkt sinds 2004 aan het project http://streamtime.org dat authentieke verhalen uit de Iraakse chaos opduikelt, door te netwerken met vooral Iraakse en Afghaanse bloggers.

Alle artikelen van Cecile Landman op De Nieuwe Reporter.

  • Pingback: Hossein –aka Hoder– Derakhshan « La Tana

  • M

    Title-attribuut van de foto is “Peter Vandermeersch” – stukje code van vorige post gekopieerd?

  • http://www.toekomstvandejournalistiek.nl Alexander Pleijter

    @M Goed gezien! Snel even aangepast, dank voor de tip.

  • http://lacile.wordpress.com cecile

    Interessante Wikileak bevestigt -slaande- onenigheid in machtscentra Iran:

    http://213.251.145.96/cable/2010/02/10BAKU98.html

    ~\~
    2. (S) According to source, President Ahmedinejad surprised
    other SNSC members by taking a surprisingly liberal posture
    during a mid January post-Ashura meeting of the SNSC called
    to discuss next steps on dealing with opposition protests.
    Source said that Ahmedinejad claimed that “people feel
    suffocated,” and mused that to defuse the situation it may be
    necessary to allow more personal and social freedoms,
    including more freedom of the press.

    ¶3. (S) According to source, Ahmedinejad’s statements
    infuriated Revolutionary Guard Chief of Staff Mohammed Ali
    Jafari, who exclaimed “You are wrong! (In fact) it is YOU
    who created this mess! And now you say give more freedom to
    the press?!” Source said that Jafarli then slapped
    Ahmedinejad in the face, causing an uproar and an immediate
    call for a break in the meeting, which was never resumed.
    Source said that SNSC did not meet again for another two
    weeks, after Ayatollah Janati succesfully acted as a
    “peacemaker” between Jafarli and Ahmedinejad. Source added
    that the break in the SNSC meeting, but not the slap that
    caused it, has made its way on to some Iranian blogs.
    ~\~