Nederlandse onderwijs verzuimt kinderen mediawijs te maken

kids newspaperHet onderricht in mediawijsheid aan Nederlandse schoolkinderen laat nog veel te wensen over. Er bestaat geen coherent onderwijsprogramma voor dit onderwerp, en de meeste scholen verzuimen kinderen te leren omgaan met het brede aanbod aan nieuwsmedia – toch de beste en meest voor de hand liggende manier om ze mediawijs te maken. Dat stelt Fifi Schwarz, onderzoeker aan de Windesheim School of Media in Zwolle, in een artikel voor de nieuwsbrief van The International Clearing House on Children, Youth and Media.

Burgers mediawijs maken is sinds vijf jaar een officiële beleidsdoelstelling van de Nederlandse overheid, waarvoor nu al zo’n 350 organisaties zich op de een of andere manier inspannen. Maar volgens Schwarz is dat beleid nog onvoldoende doorgedrongen in het Nederlandse onderwijs. Voor zover onderwijzers en leraren hun pupillen mediawijs proberen te maken, doen zij dat vooral naar hun eigen beste inzichten. Daardoor blijft het onderricht in mediawijsheid op scholen versnipperd en wisselvallig van kwaliteit. Schwarz vindt dat er snel een “coherent en alomvattend” onderwijsprogramma moet komen, met als hoofdmoot nieuwswijsheid. Kinderen moeten leren waar en hoe zij het actuele nieuws kunnen halen, en leren onderscheiden tussen feiten en opinie, tussen objectieve berichten en propaganda van een doelgroep, tussen betrouwbare en onbetrouwbare berichten. Het bestaande onderricht voor kinderen in mediawijsheid concentreert zich volgens Schwarz al te eenzijdig op nieuwe media. Juist oude media, zoals kranten, opiniebladen en nieuws- en actualiteitenprogramma’s op radio en tv, zouden meer aandacht moeten krijgen, omdat zij nog altijd een cruciale rol vervullen voor het volwaardige democratische burgerschap dat het mediawijsheidsbeleid nastreeft.

Joost Ramaer –

Joost Ramaer (1958) is freelance journalist. Eerder was hij redacteur van Quote (1986-1993) en de Volkskrant (1993-2008) - bijna tien jaar bij Economie en bijna vijf jaar bij Kunst. Hij schreef De geldpers - de teloorgang van het mediaconcern PCM, dat op 14 december 2009 verscheen bij uitgeverij Prometheus."

Alle artikelen van Joost Ramaer op De Nieuwe Reporter.

  • Hugo Arlman

    Kunnen we ‘het onderwijs’ vrijwaren van dit soort vage extra opdrachten? Leer mensen nadenken. Dan kunnen ze zichzelf heel goed medicijnenwijs, mediawijs, vreemdelandenwijs, dierenwijs en breiwijs maken.

  • Pingback: “Onderwijs maakt kind niet mediawijs” | Mevrouw Das & De Mediatheek()

  • Hoewel ik het waardeer dat De Nieuwe Reporter aandacht besteedt aan mijn artikel, ben ik erg ongelukkig met de stevige bewoordingen die Joost Ramaer gebruikt in zijn blogpost. Wanneer ik stel dat ‘schools and educators struggle to incorporate media literacy into their educational scheme’ zeg ik niet dat zij verzuimen om aandacht te besteden aan mediawijsheid, maar stel ik vast dat zij moeite hebben om wegwijs te worden in het gigantische aanbod van media-educatie initiatieven.
    Meer aandacht voor ‘oude media’ ten opzichte van ‘nieuwe media’ is evenmin waar ik op doel: het gaat mij om de inhoud. Ik gebruik het onderscheid tussen oude en nieuwe media uitsluitend als mogelijke verklaring voor het feit dat er zo weinig aandacht is voor journalistiek: kennelijk associeert men journalistiek met oude media.
    In het verlengde hiervan:

    @ Hugo: Mijn kritiek is niet gericht op docenten – voor wie ik het allergrootste respect heb. Het feit dat de samenleving medialiseert, daar moeten ze iets mee. Dat is geen mening, maar een gegeven: van docenten wordt verwacht dat zij nieuwe technologieën en maatschappelijke ontwikkelingen een plek geven in hun onderwijs. Het punt is nu juist dat veel docenten dat zelf graag willen, maar dat het voor hen moeilijk is om te bepalen welke lespakketten goed in hun lesprogramma in te passen zijn. Ik wil allerminst een nieuw, vaag, idee op hun bord droppen. Integendeel, ik doe concrete voorstellen om docenten te helpen om het abstracte thema mediawijsheid te integreren in hun lesprogramma.

    @’Mevrouw Das’:
    Met ‘Mevrouw Das’ ben ik het eens dat mediawijsheid veelomvattend is. Des te opvallender is het dat bij veel mediawijsheidinitiatieven de aandacht voor technologische vernieuwingen domineert, alsof mediawijsheid vooral gaat om games, profielsites, sociale media of wat daar straks op volgt. Maar het punt is niet of mediawijsheid om nieuwe of oude media moet gaan, het gaat om alle media. Het liefst zou ik van dat onderscheid af willen. Ten eerste omdat dat allang achterhaald is, of zou moeten zijn (kranten voorzien ook digitaal in nieuws, journalisten bloggen en bovendien zijn nieuwe media ook zo nieuw niet meer). Maar vooral ook omdat dat afleidt van waar het werkelijk om zou moeten gaan: de inhoud.
    Daarbij wil ik het mediawijsheidonderwijs niet beperken tot nieuwsmedia, maar stel ik dat aandacht voor journalistieke inhoud een verrijking biedt. Omdat journalistieke media-inhouden veelal handelen over onderwerpen die in allerlei schoolvakken aan bod komen, kunnen docenten de lesstof verbinden aan actuele bronnen – en hun leerlingen tegelijkertijd laten reflecteren over deze informatie. Leerlingen leren kritisch om te gaan met content – of die nu verschijnt in een papieren krant of op de website van een krant, op een blog, in een tweet van een politicus en ga zo maar door (hoe kom een auteur eigenlijk aan zijn informatie, waarom kiest hij nu juist voor die specifieke woorden om zijn standpunt over te brengen, wat vind ik daarvan en hoe breng ik mijn eigen mening daarover onder woorden etc) – dat is de kern.

  • Als directielid van VO-school ervaar ikzelf elke dag de kloof tusen wat binnen en buiten de schoolmuren gebeurt als het gaat om leerlingen strategieën aan te leren om online kennis beter te benutten en te kunnen beoordelen. Daarom heb ik via de social media een half jaar geleden een oproep gedaan om te werken aan een onderwijsproject/methode dat/die zowel docenten als leerlingen verder kan helpen bij het ontwikkelen van hun digitale vaardigheden. Het resultaat: er ontstond via het web een unieke groep auteurs van leerlingen, studenten, docenten, ICT & Onderwijs-deskundigen en Lifehackers die samen dit project vorm hebben gegeven en bij een uitgever (Malmberg) hebben ondergebracht. Op NOT zal op 25 januari dit ‘Slimmerkunde’worden gepresenteerd. Er komt uiteraard ook een site en er worden workshops voor docenten aan gekoppeld. Misschien interessant om in de gaten te houden.

  • RJ

    Het aanbod van informatie op het internet is gigantisch groot. Iedereen kan van alles posten en het is moeilijk om te achterhalen wat waar is en wat niet. Om te voorkomen dat kinderen klakkeloos informatie over nemen en informatie leren selecteren, lijkt het mij ook verstandig dat zij daarin van jongs af aan al getraind worden.

    Ik vind het dan ook een mooi initiatief van Tjeu Seeverens om een onderwijsmethode te ontwikkelen die leerlingen én docenten kan helpen bij het ontwikkelen van digitale vaardigheden.